Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowiez 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Rz 32/09

Uzasadnienie

1. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2008r. (nr...) wydanym po rozpatrzeniu zażalenia B. i J.D. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] września 2008 r. (znak...) w sprawie zawiadomienia zobowiązanych o wniesieniu odrębnego podania.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2006 r. nr [...], wystawionego na należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. na małżeństwo B. i J. D.

1. 2. Pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. B. i J. D. wnieśli zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, w którym zarzucili m.in. nie zostało im doręczone orzeczenie z dnia 23 grudnia 2003 r., będące podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, a także pełnomocnik nie został powiadomiony o czynnościach egzekucyjnych dokonanych na ich mieniu.
2. 3. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. (znak...) Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. uznał zarzuty za bezzasadne. Na powyższe postanowienie zobowiązani, działając poprzez pełnomocnika doradcę podatkowego H.H., wnieśli zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
3. 4. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. (znak...) Dyrektor Izby Skarbowej w R. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, a postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. (znak...) - stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.
4. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wyrokiem z dnia 4 marca 2008 r. (sygn. akt I SA/Rz 905/07) uchylił ww. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w R. oraz poprzedzające je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] stycznia 2007r. (znak...).
5. 6. Po ponownym rozpatrzeniu zarzutów, Naczelnik Urzędu Skarbowego w R.- działając jako organ egzekucyjny - postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. (znak...), uznał zarzuty za bezzasadne.
6. 7. Postanowienie to zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w R., który w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. (znak...) uchylając ww. postanowienie organu I instancji zarzucił Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w R., iż rozpatrzył okoliczności będące przedmiotem skargi na czynności organu egzekucyjnego, podczas gdy skarga podlega rozpoznaniu przez organ nadzoru.
7. 8. W wykonaniu powyższych wytycznych Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. (znak...) - wydanym na podstawie art. 66 § 1 i § 2 k.p.a. - zawiadomił zobowiązanych, że przedmiotem swojego rozpoznania uczyni sprawę zarzutów, co do wad, jakie zawiera tytuł wykonawczy oraz co do zasadności naliczania odsetek, natomiast w sprawie dotyczącej braku zawiadomienia pełnomocnika o podjętych czynnościach egzekucyjnych zobowiązany powinien wnieść skargę do Dyrektora Izby Skarbowej w R.
8. 9. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w R. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając swe stanowisko organ zażaleniowy wyjaśnił, iż w treści pisma z dnia 20 grudnia 2006 r. zawierającego zarzuty na czynności egzekucyjne zobowiązani podnieśli okoliczności, które powinny podlegać rozpatrzeniu w dwóch odrębnych trybach, należących do właściwości dwóch różnych organów administracji publicznej. Stosownie zaś do treści art. 66 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie dotyczące kilku spraw podlegających załatwianiu przez różne organy, pozostawia do rozpatrzenia sprawy należące do jego właściwości i równocześnie zawiadamia wnoszącego podanie, że w innych sprawach powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu.

Odnosząc się do zarzutu zobowiązanych odnośnie braku doręczenia zaskarżonego postanowienia ich pełnomocnikowi - doradcy podatkowemu H. H.i Dyrektor Izby Skarbowej w R. wyjaśnił, iż zarzuty z dnia 20 grudnia 2006r. zostały wniesione osobiście przez zobowiązanych B. D. i J. D., a do zarzutów nie doręczono pełnomocnictwa udzielnego doradcy podatkowemu H. H.

1. 10. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. na powyższe postanowienie B.D. i J.D. zarzucili, iż organy obu instancji nie ustosunkowały się do zaleceń przedstawionych w wyżej cytowanym wyroku WSA w R. z dnia 4 marca 2008r. (I SA/Rz 905/07), w tym w szczególności co do bezprzedmiotowości wydawania postanowienia w zakresie zarzutów, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez "statio fisci" tj. naczelnika urzędu skarbowego, który jest równocześnie organem egzekucyjnym. Ponadto zarzucono przewlekłość postępowania oraz pominięcie pełnomocnika zobowiązanych.
2. 11. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
3. 12. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. zważył, co następuje:

Kwestią wstępną, którą Sąd winien w pierwszej kolejności rozważyć jest dopuszczalność reprezentowania strony, w tym zarówno w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak i w postępowaniu egzekucyjnym przez doradcę podatkowego. Rozwiązania prawne dotyczące udziału doradcy podatkowego w ww. postępowaniach nie są jednoznaczne i w praktyce budzą pewne wątpliwości interpretacyjne.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póź.zm.) - zwana dalej P.p.s.a. nie reguluje zakresu działania doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji - w odróżnieniu od postępowania przed NSA - w związku z czym zasadne jest odwołanie się - stosownie do treści art. 35 § 1 p.p.s.a. do przepisów szczególnych - którymi, odnośnie doradców podatkowych jako pełnomocników, są przepisy ustawy z dnia 5 lipca 1996r. o doradztwie podatkowym (tj. Dz.U. 2008, nr 73, poz. 443 z późn.zm.) (zwana dalej ustawą o dor.pod.). Zgodnie zaś z art. 41 ust. 2 ustawy o dor.pod. doradca podatkowy uprawniony jest do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych.

Pojęcie obowiązku podatkowego jest zdefiniowane w art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005, nr 8, poz. 60 z późn.zm.), zgodnie z którym jest to wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach. Obowiązek ten bywa skonkretyzowany w decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, w związku z czym decyzja taka dotyczy obowiązku podatkowego, a przez to mieści się w zakresie działania doradcy podatkowego. Jeżeli zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane przez podatnika dobrowolnie, to wierzyciel publicznoprawny dochodzi swych roszczeń w trybie egzekucyjnym. Działania organu egzekucyjnego mają za przedmiot należność pieniężną tj. zobowiązanie podatkowe, w związku z czym można przyjąć, że dotyczą obowiązku podatkowego, a związek ten jest na tyle wyraźny, że uzasadnia tezę, iż doradca podatkowy jest uprawniony do reprezentowania strony w postępowaniu w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych na etapie kontroli sądowej opracowanej przez sąd administracyjny I instancji.

Podobne stanowisko odnośnie dopuszczalności reprezentowania strony w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obu instancji w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia dokonanego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajął NSA w wyroku z dnia 21 lipca 2006r. (sygn. akt I FSK 1069/05).

Przechodząc do analizy dopuszczalności reprezentowania strony w postępowaniu egzekucyjnym przez doradcę podatkowego należy wskazać, na treść art. 41 ust. 1 ustawy o dor.pod., który stanowi, iż pełnomocnikiem podatnika (...) w postępowaniu przed organami administracji publicznej w sprawach obowiązków podatkowych może być również doradca podatkowy. Postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem prowadzonym przez organy administracji publicznej i dotyczy "obowiązków podatkowych" w rozumieniu wyżej przedstawionym, a zatem w postępowaniu w sprawie (przedmiocie) zarzutów egzekucyjnych zobowiązanego może reprezentować doradca podatkowy.

Po dokonaniu powyższych, wstępnych ustaleń Sąd, przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia stwierdził, iż zarzut pominięcia pełnomocnika skarżących - doradcy podatkowego H.H. jest uzasadniony.

Bezsporne jest, że zarzuty zawarte w piśmie z dnia 20 grudnia 2006r. wnieśli skarżący osobiście. Jednakże na dalszym etapie postępowania, a mianowicie wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] stycznia 2007r. stwierdzającego bezzasadność zarzutów, zobowiązani reprezentowani byli przez pełnomocnika - doradcę podatkowego H.H., który na wezwanie Dyrektora Izby Skarbowej w R. przedłożył pełnomocnictwo udzielone mu w dniu 7 maja 2007r., które upoważniało go do reprezentowania B. i J.D. w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Pełnomocnictwo to nie zostało cofnięte, a zatem po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 4 marca 2008r. (sygn.akt I SA/Rz 905/07), mocą którego uchylone zostały postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [....] stycznia 2007r. oraz [...] i [...] lipca 2007r. i organ ponownie przystąpił do rozpatrzenia zarzutów z dnia 20 grudnia 2006r., uzasadnione było w tym postępowaniu uczestnictwo pełnomocnika zobowiązanych.

Zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające go postanowienie z dnia [...] września 2008r. adresowane były i doręczone były wyłącznie zobowiązanym, z pominięciem ich pełnomocnika. Co więcej, również postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] sierpnia 2008r. uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] lipca 2008r., uznające zarzuty z dnia 20 grudnia 2006r. za bezzasadne również adresowane było i doręczane wyłącznie zobowiązanym.

Wymienione wyżej kolejno postanowienia podjęte zostały w toku tego samego postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a więc nie wymagały - wbrew twierdzeniom organu - przedłożenia odrębnego pełnomocnictwa. Dokument pełnomocnictwa z dnia 5 lipca 2007r., który był złożony do akt sprawy w sposób wystarczający potwierdzał udzielenie pełnomocnictwa, co oznacza, że od tej daty organy egzekucyjne powinny procedować z udziałem pełnomocnika.

Bezspornym jest, iż pełnomocnik nie uczestniczył w postępowaniu i nie zostały mu doręczone ww. postanowienia. Pominięcie pełnomocnika w toku postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywiera ten sam skutek co pominięcie strony, a mianowicie uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn.zm. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. nr 212, poz. 2075).