Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2016r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lipca 2016r., nr [...], w przedmiocie odmowy "A" S.A. z siedzibą w K. (dalej: spółka/skarżąca) sporządzania notatek oraz kopii dokumentów i materiałów z akt sprawy.
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w toku postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego pod numerem sprawy [...], wnioskiem z dnia [...] czerwca 2016r. spółka wystąpiła o udostępnienie z akt tej sprawy, wraz z możliwością sporządzania notatek oraz sporządzenia fotokopii, postanowienia o wyłączeniu materiałów śledztwa do odrębnego postępowania sygn. akt [...],[...] (oz) z dnia [...] lutego 2014r. wydanego przez Wydział w P. Zarządu w R. CBŚ KGP, zatwierdzonego przez Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, w sprawie popełnienia przestępstw skarbowych przez osoby biorące udział w zorganizowanej grupie przestępczej.
Przedmiotowy dokument został wyłączony z akt sprawy postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] czerwca 2016r. ze względu na potrzebę ochrony interesu publicznego.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r. Naczelnik Urzędu Celnego odmówił stronie możliwości sporządzania kopii i notatek wskazanego dokumentu. Organ I instancji wyjaśnił, że Prokuratura Krajowa wyraziła zgodę na udostępnienie stronom dokumentów postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego, zaznaczając jednak, że zgoda ta nie obejmuje możliwości sporządzania notatek i odpisów z tych dokumentów, ich kopii, fotokopii, ani wydawania uwierzytelnionych odpisów.
Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie, po rozpatrzeniu którego powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2016r., organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy art. 178 § 1 - 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015r. poz.613 ze zm. – dalej: O.p) określają zasady udostępnienia akt stronie postępowania, realizowane m.in. przez prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii, wykonanie tych czynności w lokalu organu podatkowego (celnego) w obecności pracownika tego organu, prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydanie jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Stosownie do art.179 §1 O.p., ww. przepisów nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.
Odnosząc się do zarzutu spółki, że tryb zapoznania się z aktami sprawy bez prawa utrwalania poszczególnych dokumentów jest pozbawiony oparcia prawnego, organ II instancji stanął na stanowisku, że możliwość rozgraniczenia czynności wynikających z art. 179 § 2 O.p., a zatem częściowego ich ograniczenia, jest dopuszczalna.
Organ odwoławczy wskazał, że dokument objęty zaskarżonym postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego pozostaje dokumentem wyłączonym z akt sprawy z uwagi na interes publiczny związany z dobrem prowadzonego śledztwa. Prokurator - jako dysponent procesowy - wyraził w treści pism z dnia [...] maja 2015r.
i [...] czerwca 2016r. zgodę na udostępnienie stronom postępowania administracyjnego dokumentu z akt sprawy, jednakże z ograniczeniem zgody co do prawa w zakresie sporządzania notatek, kopii, odpisów, uwierzytelnionych odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów określonych dokumentów i materiałów z akt sprawy. Organ I instancji wydając zaskarżone postanowienie zastosował się do powyższego zastrzeżenia.
Organ II instancji podkreślił, że odmowa utrwalenia przez stronę przedmiotowego dokumentu (sporządzanie kopii i notatek) z akt sprawy nie stanowiła przeszkody do zapoznania się z aktami sprawy, które to prawo - z poszanowaniem ograniczenia co do utrwalania określonych dokumentów - strona zrealizowała w dniu [...] sierpnia 2016r., przez udostępnione akta sprawy pełnomocnikowi spółki.
Na powyższą decyzję spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów:
- 1) prawa materialnego i formalnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 179 § 2 O.p. w zw. z art. 73 ustawy Prawo celne – przez wydanie decyzji bez podstawy prawnej - przepis ten nie przewiduje bowiem odmowy wykonania tylko niektórych uprawnień strony dotyczących zapoznania się z akt sprawy podatkowej; skoro organ celny udostępnił stronie przedmiotowy dokument, to nie miał podstaw do jednoczesnej odmowy skorzystania z uprawnienia do sporządzenia kopii i notatek;
- 2) art. 178 § 1 oraz art. 179 § 1 O.p. w zw. z art. 73 Prawa celnego - przez bezzasadną odmowę umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami w braku przesłanki wyłączenia dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny;
- 3) art. 217 § 2 O.p. - przez faktyczny brak uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a powołanie się wyłącznie na postanowienie/zastrzeżenie innego organu nieznane spółce.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w przepisach O.p. brak jest podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia o udostępnieniu akt sprawy z wyłączeniem niektórych uprawnień strony, przy czym, według skarżącej, samodzielną podstawą takiego rozstrzygnięcia nie może być postanowienie prokuratora. Zdaniem skarżącej, prawo do wglądu w akta sprawy stanowi jedno uprawnienie, zatem udostępniając stronie akta do przeglądania organ nie mógł zastrzec braku możliwości sporządzania notatek i kopii.
W ocenie skarżącej, organ nie mógł ograniczyć się do powołania ww. postanowienia, ale zobowiązany był wykazać samodzielnie, że w sprawie rzeczywiście występuje przesłanka interesu publicznego.
Ponadto skarżąca podniosła, że postanowienie o wyłączeniu jawności akt postępowania karnego nie może ujawniać wyłączonych treści, zatem brak jest podstaw do wyłączenia z akt sprawy przedmiotowego dokumentu, a w konsekwencji odmowy wglądu do akt w tej części.
Skarżąca zarzuciła również, że zaskarżona decyzja nie została należycie uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016r., poz.1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz.1369 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy zasadnie odmówiono skarżącej utrwalenia dokumentu (sporządzania kopii i notatek) - wydanego przez CBŚ postanowienia z dnia [...] lutego 2014r. o wyłączeniu materiałów śledztwa do odrębnego postępowania, wyłączonego z akt sprawy postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] czerwca 2016r. ze względu na potrzebę ochrony interesu publicznego związanego z dobrem prowadzonego śledztwa.
Zgodnie z art. 178 O.p., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania notatek, kopii lub odpisów, także do zakończenia postępowania.
W przepisie tym określono dwie zasady postępowania, tj. zasadę bezwzględnej jawności postępowania, oraz zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu.
Stosownie zaś do art. 179 § 1 O.p., przepisu art. 178 O.p. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny.
Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem nieostrym i nie zostało zdefiniowane. Nie można go, więc rozumieć tak szeroko, aby niweczyło to istnienie dwóch powyższych zasad. Konieczne jest więc ustalenie jednoznacznej przesłanki stosowania tej instytucji, w każdej indywidualnej sprawie, a poprawność wykładni tego pojęcia podlega badaniu w toku instancji.
Z akt przedmiotowego postępowania wynika, że wyłączenie z akt sprawy spornego dokumentu nastąpiło ze względu na interes publiczny rozumiany jako dobro prowadzonego śledztwa.
Dysponentem procesowym dokumentu pozostawał Prokurator Prokuratury Krajowej Wydziału Zamiejscowego Departamentu Do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji, który w treści pisma z dnia [...] maja 2015r. wyraził zgodę na udostępnienie stronom postępowania z akt dokumentu z równoczesnym ograniczeniem zgody co do prawa w zakresie sporządzania notatek, kopii, odpisów, uwierzytelnionych odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów.
Jak wynika z akt spawy, odmowa utrwalenia przez stronę dokumentu, wynikająca z zastrzeżenia prokuratora, nie stanowiła przeszkody do zapoznania się z aktami sprawy, w tym również ze spornym dokumentem, co nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2016r. z udziałem pełnomocnika strony.
Sąd podziela stanowisko organów, że dopuszczalne jest rozgraniczenie czynności wynikających z art. 179 § 2 O.p., inaczej częściowe ich ograniczenie, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 października 1999r., sygn. akt III SA 7737/98, (dost. LEX nr 46232). Wbrew zarzutom skargi, udostępnienie stronie akt do przeglądania z zastrzeżeniem braku możliwości sporządzania notatek i kopi, nie narusza art. 179 § 2 O.p.
W świetle zarzutów skargi należy wskazać, że w pojęciu "interesu publicznego", o którym mowa w art. 179 § 1 O.p. mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnianie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa i stanowi swego rodzaju dobro wspólne. Potrzeba ochrony tego dobra może, zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania dostępu do niektóry dokumentów z akt sprawy celnej i podatkowej.
O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra decyduje każdorazowo organ prowadzący dane postępowanie. Niezrozumiałym jest bowiem przyznawanie mocy decydowania o ochronie dokumentu tylko jednemu spośród kilku organów z niego korzystających, w sytuacji gdy jego ujawnienie może potencjalnie zagrozić dobru innego postępowania, prowadzonego z udziałem tegoż dokumentu. W tej sytuacji organ celny nie mógł postąpić, wbrew wyraźnemu zastrzeżeniu prokuratora.
Wyłączenie dokumentu, o którym mowa w przepisie art. 179 § 1 O.p., oznacza ograniczenie prawa stron do ich wglądu, sporządzania notatek, kopii lub odpisów. Ograniczenie określone w tym przepisie traktuje wprost o przymusie wyłączenia dostępu stron do tego rodzaju dokumentów. Tym samym konsekwencją objęcia dokumentu ochroną - z uwagi na tajemnicę państwową oraz interes publiczny - jest odmowa udostępnienia stronom przeglądania takiego dokumentu, sporządzania z niego notatek, kopii, odpisów. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 178 § 1 O.p. i art. 179 § 1 O.p.
Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 217 § 2 O.p., gdyż decyzja zawiera należyte uzasadnienie faktyczne i prawne, odpowiadające wymogom określonym w tym przepisie.
Z przedstawionych względów, stwierdzając, że zaskarżone rozstrzygniecie nie narusza prawa, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.