Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 23 listopada 2022 r., nr 1303000/71/1381/2022/RED, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy postanowienie z 28 września 2022 r., nr 130300/71/2022/RED, o odmowie uwzględnienia zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W stanie faktycznym sprawy, M. Z. (dalej: zobowiązany/skarżący) 22 lipca 2022 r. złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez ZUS jako wierzyciela na podstawie tytułów wykonawczych z 7 lipca 2022 r., nr: Rb-27/2022, Rb-28/2022, Rb-29/2022, Rb-30/2022, Rb-31/2022, Rb-32/2022, Rb-33/2022, Rb-34/2022, Rb-35/2022, Rb-36/2022, Rb-37/2022, Rb-38/2022, Rb-39/2022, Rb-40/2022, Rb-41/2022, Rb-42/2022.
Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych była prawomocna decyzja ZUS z 29 sierpnia 2018 r., nr 2/2018, stwierdzająca solidarną odpowiedzialność zobowiązanego z drugim członkiem zarządu oraz "L" sp. z o. o. (dalej: spółka) jako członka zarządu spółki za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...] zł, za składki na:
- 1) ubezpieczenia społeczne: [...] zł - z tytułu nie opłaconych składek za okres 04/2013 - 05/2013, 06/2013 - 07/2013, 10/2013 -11/2013, 06/2014 - 08/2014, 11.2014, 12/2014 - 02/2015, 03/2015 - 04/2015; [...] zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27 sierpnia 2018 r.; [...] zł - koszty egzekucyjne, [...] zł - koszty upomnienia;
- 2) ubezpieczenie zdrowotne: [...] zł - z tytułu nie opłaconych składek za okres 04/2013 - 05/2013, 06/2013 - 07/2013, 10/2013 - 11/2013, 06/2014 - 08/2014, 11/2014, 12/2014 - 02/2015, 03/2015 - 04/2015; [...] zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27 sierpnia 2018 r.; [...] zł - koszty egzekucyjne, [...] zł - koszty upomnienia;
- 3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: [...] zł - z tytułu nie opłaconych składek za okres 04/2013, 06/2013 - 07/2013, 10/2013 - 11/2013, 12/2013 - 01/2014, 06/2014 - 08/2014, 11/2014, 12/2014 - 02/2015, 03/2015 - 04/2015; [...] zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27 sierpnia 2018 r.; [...] zł - koszty egzekucyjne, [...] zł - koszty upomnienia.
W ramach wniesionych zarzutów zobowiązany zakwestionował wysokość obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych jako niezgodnego z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, tj. decyzji ZUS z 29 sierpnia 2018 r., nr 2/2018. Podniósł, że wystawionych tytułów wykonawczych nie da się wywieźć wprost z treści decyzji.
Postanowieniem z 28 września 2022 r., nr 130300/71/2022/RED, ZUS działając jako wierzyciel odmówił uwzględnienia zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Wskazano, że decyzja z 29 sierpnia 2018 r., nr 2/2018, jest prawomocna, przeszła dwukrotnie kontrolę sądową (odwołanie od powyżej decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z 11 września 2020 r., a apelacja od ww. wyroku, została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r., skarga kasacyjna nie została dotychczas rozpatrzona). W związku z tym nieopłacone składki zostały skierowane do przymusowego dochodzenia tj. do postępowania egzekucyjnego.
Zdaniem ZUS zarzuty zobowiązanego są niezasadne. W tytułach wykonawczych w części C i D - obowiązek został prawidłowo i precyzyjnie określony, zgodnie z treścią decyzji. W tytułach wskazane zostały rodzaje i okresy należności, które są zgodne z prawomocną decyzją oraz wskazana jest wysokość należności pieniężnej. Zaznaczono, że różnica w kwocie wskazanej w decyzji ([...] zł), a kwocie objętej egzekucją ([...] zł – należność główna) wynika z przedawnienia składek za okres kwiecień - lipiec 2013 r.
Pismem z 5 października 2022 r. skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia postanowienia z 28 września 2022 r. w całości.
Zobowiązany zarzucił naruszenie art. 33 § 2 pkt 2a oraz art. 34 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) podnosząc, że określony w tytułach wykonawczych obowiązek jest niezgodny z treścią obowiązku wynikającego z decyzji ZUS z 29 sierpnia 2018 r., nr 2/2018.
Zdaniem zobowiązanego wystawione tytuły wykonawcze nie odzwierciedlają stanu faktycznego wynikającego z decyzji z 29 sierpnia 2018 r., nr 2/2018. Zobowiązany podniósł, że w ww. decyzji nie wyszczególniono jakie kwoty zaległości przypadają na poszczególne miesiące. Określono w niej jedynie wysokość i okres zadłużenia. W odniesieniu do zobowiązań poszczególnych funduszy wskazano jedynie zbiorczo należności bez wyszczególnienia wysokości należności za poszczególne miesiące. Nie wskazano również daty wymagalności należności za poszczególne miesiące.
Zobowiązany zaznaczył, że w tytułach wykonawczych w rubrykach D pkt 1 (wysokość należności pieniężnej) wpisano należność pieniężną za jeden miesiąc, o czym świadczą dane w rubryce D pkt 5-6 (okres którego dotyczy należność pieniężna). Ponadto w rubryce D pkt 2 (data od której nalicza się odsetki) wskazano daty od których należy obliczać odsetki dotyczące należności za dany miesiąc. Zobowiązany podkreślił, że takich informacji nie zawiera decyzja z 29 sierpnia 2019 r., która jest konstytutywna i stanowi wyłączne źródło jego zobowiązań.
Powołanym na wstępie postanowieniem z 23 listopada 2022 r., ZUS utrzymał w mocy postanowienie z 28 września 2022 r., stwierdzając, że jest ono prawidłowe i brak jest podstaw do jego uchylenia. Zaznaczono, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie prawomocnej decyzji, a obowiązek wykazany w tytułach wykonawczych został określony prawidłowo i zgodnie z tą decyzją. Zobowiązany nie wniósł żadnych nowych dowodów, ani nie przedstawił nowych okoliczności.
Wnosząc skargę na postanowienie ZUS z 23 listopada 2022 r., skarżący zwrócił się o jego uchylenie wraz z poprzedzającym go rozstrzygnięciem ZUS z 28 września 2022 r. oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- 1. art. 33 § 2 pkt 2a u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy określony w tytułach wykonawczych obowiązek jest niezgodny z treścią obowiązku wynikającego z decyzji ZUS z 29 sierpnia 2018 r.
- 2. art. 34 § 2 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy określony w tytułach wykonawczych obowiązek jest niezgodny z treścią obowiązku wynikającego z ww. decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zachodzi rozbieżność pomiędzy obowiązkiem ustalonym w decyzji ZUS z 29 sierpnia 2018 r., a określonym w poszczególnych tytułach wykonawczych. W decyzji tej w odniesieniu do zobowiązań na rzecz poszczególnych funduszy wskazano jedynie zbiorczo należności bez wyszczególnienia ich wysokości za poszczególne miesiące. Nie wskazano również daty wymagalności należności za poszczególne miesiące. Natomiast w tytułach wykonawczych w rubrykach D pkt 1 (wysokość należności pieniężnej) wpisano należność pieniężną za jeden miesiąc, o czym świadczą dane w rubryce D pkt 5-6 (okres którego dotyczy należność pieniężna). Ponadto w rubryce D pkt 2 (data od której nalicza się odsetki) wskazano daty od których należy obliczać odsetki dotyczące należności za dany miesiąc.
Skarżący podkreślił, że takich informacji nie zawiera decyzja z 29 sierpnia 2018 r., nr 2/2018, będąca wyłącznym źródłem jego zobowiązań jako członka zarządu spółki, a pochodzą one z decyzji określającej spółce zaległości z tytułu nieopłaconych składek, która nie jest źródłem zobowiązań dla członka zarządu, jako osoby trzeciej.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Organ bezpodstawnie uznał, że na obecnym etapie postępowania nie zachodzą przesłanki z art. 33 § 2 pkt 2a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art.
- 4. Orzeczeniem takim (określonym w art. 3 i 4) upea są przy tym rożnego rodzaju decyzje administracyjne, które stwierdzają obowiązek wynikający wprost z przepisu prawa lub tez obowiązek taki kreują.
Jak wynika z tego przepisu podlegający egzekucji w ramach postępowania administracyjnego obowiązek, w tym obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej tytułem należności głównej, odsetek czy kosztów musi być określony zgodnie z decyzja, w której taki obowiązek na dłużnika został nałożony. Zgodnie z aktem podlegającym przymusowemu wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej.
Przepis ten nakazuje zgodność dyspozytywnego rozstrzygnięcia organu co do obowiązku dłużnika, z określeniem tego obowiązku w tytule wykonawczym. Konieczne jest to do zapewnienia pewności postępowania wykonawczego i zapewnienia możliwości łatwego skontrolowania czy prowadzone postępowanie egzekucyjne jest prowadzone zgodnie z określeniem przez organ dyspozytywny obowiązku dłużnika. W szczególności jest to istotne w postępowaniach egzekucyjnych dotyczących zobowiązań pieniężnych, gdzie precyzyjne określenie dochodzonych kwot i ich charakteru prawnego (należność główna, adhezyjna, koszty) ma istotne znaczenie przy prowadzeniu egzekucji. Takie precyzyjne ujęcie i zapewnienie zgodności w opisie obowiązku określonego w decyzji z przedmiotem egzekucji pozwala na jej przeprowadzenie w sposób nie naruszający praw dłużnika poprzez egzekwowanie innego obowiązku niż określony lub też egzekwowanie go w zawyżonej lub też zaniżonej wysokości. Każdorazowo zatem obowiązek egzekwowany musi być opisany zgodnie z treścią wykonywanego aktu.
W przedmiotowej sprawie należy zgodzić się ze skarżącym, że przedmiotem wykonania w egzekucji administracyjnej jest należność na rzecz Skarbu Państwa ciążąca na dłużniku wobec obciążenia go solidarną odpowiedzialnością za zobowiązania na rzecz ZUS z uwagi na nieopłacone składki. W tym zakresie zgodzić się również należy ze skarżącym, że odpowiedzialność taka, odpowiedzialność osoby trzeciej ma odrębny byt prawny od zobowiązań samej spółki jakie ciążyły na niej. Wymagalność takiego długu i jego byt prawny jest niezależny w pewnej mierze od długu samej spółki, choć niewątpliwie nie może istnieć jeżeli sam dług spółki wygasł.
Do postępowania w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią zastosowanie będą miały w związku z art. 30 i 31 usus przepisy art. 108, 109 i 116 o.p. nadające takiemu zobowiązaniu samodzielny charakter, jak choćby przepis art. 109§ 2 o.p określający okres za jaki osoba zobowiązana posiłkowo jest zobowiązana do zapłaty odsetek od ciążącej na niej należności.
W takiej sytuacji rację ma skarżący co do zasady, że dług podlegający egzekucji powinien być określony w tytule wykonawczym zgodnie z decyzją, na mocy której przeniesiono na daną osobę odpowiedzialność za zapłatę zobowiązania w należnościach zusowskich spółki.
Tak ujęty dług jest długiem ciążącym na dłużniku. Przepisanie go dokładnie z treści decyzji czyniło by zadość wymaganiom przepisu art. 33 § 2 pkt 2 upea.
Trzeba jednak wziąć również pod uwagę, że zobowiązanie to nie jest jednak zobowiązaniem powstałym w sposób pierwotny i powstałym wskutek działań samego dłużnika. Jest to bowiem odpowiedzialność za zobowiązania innego podmiotu, które są określane z mocy przepisów szczególnych, w sposób miesięczny i w sposób miesięczny są od nich naliczane odsetki, zgodnie z każdomiesięcznym terminem wymagalności składek za poszczególne miesiące. Kwota za którą osoba odpowiedzialna posiłkowo ponosi odpowiedzialność jest sumą składową tych składek i odsetek (czy tez dalszych kosztów) stanowiących zaległość spółki. Można więc również dopuścić taka sytuację, gdy obowiązek danej osoby w poszczególnych tytułach wykonawczych będzie ujęty jako należności miesięczne, co będzie miało walor porządkujący przy zaliczaniu niepełnych wpłat na poszczególne, miesięczne zaległości czy też pozwoli na ocenę, która z należności wygasła (efektywnie, bądź nieefektywnie).
W takiej jednak sytuacji nie może być jednak żadnej wątpliwości, że kwoty wchodzące w skład należności określonej w egzekwowanej decyzji stanowią odzwierciedlenie tych właśnie kwot z poszczególnych miesięcy dochodzonych aktualnie od osoby zobowiązanej posiłkowo, a ciążących co do zasady na spółce.
W niniejszej sprawie sąd nie może tego jednoznacznie ustalić, gdyż brak jest jakiegokolwiek dokumentu z postępowania w przedmiocie nałożenia odpowiedzialności posiłkowej, z którego by wynikało jakie, w swej istocie należności wchodzą w skład ogólnie ujętych kwot w decyzji ZUIS, następnie zaakceptowanej przez sądy powszechne. Nie może sąd administracyjny stwierdzić czy decyzja tą (a następnie wyrokami sadów) są ujęte jednostkowe kwoty – takie jak opisane w poszczególnych tytułach wykonawczych. Co prawda organ w decyzji wydanej w postępowaniu egzekucyjnym wskazuje na te kwoty, podnosząc nawet, że są one w sumie mniejsze niż kwota zasadzona w decyzji i wyrokach, jednak nie znajduje to potwierdzenia w żadnym dokumencie z tamtego postępowania. Sąd administracyjny orzeka natomiast na podstawie akt sprawy.
Na obecnym etapie postepowania nie jest zatem w stanie stwierdzić czy kwoty wskazane w poszczególnych tytułach wykonawczych mających podlegać egzekucji w związku z decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności są w istocie tymi, które zostały ta decyzją objęte, czy też kwoty te są inne, w odniesieniu co do składek czy też odsetek czy innych należności.
W sytuacji gdy organ zdecydował się w taki sposób ująć dochodzona kwotę, to kwoty " cząstkowe" nie powinny budzić żadnej wątpliwości, co do faktu, że rzeczywiście " mieszczą się " one w ogólnej kwocie określonej w decyzji przenoszącej odpowiedzialność. Zarówno co do przedmiotów odpowiedzialności, jak i wysokości poszczególnych należności.
W przedmiotowej sprawie informacji takich brak. Nie można zatem jednoznacznie zweryfikować zgodności wydanych tytułów wykonawczych z podstawą dochodzenia należności. To musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
W ponownym postępowaniu organ podejmie czynności pozwalające na uzupełnienie tego braku, lub też w przypadku niemożliwości tegoż, podejmie decyzje zmierzające do wydania tytułu wykonawczego zgodnego literalnie z decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności na dłużnika.
Podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa.