Uzasadnienie
K.P. (dalej: skarżący) wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie, w piśmie z dnia 21 czerwca 2010 r. wniósł o przydzielenie obrońcy z urzędu i o zwolnienie od opłat sądowych.
W urzędowym druku (formularz PPF) wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Podał, że jest wdowcem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze szwagrem, utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego, z którego dochód, według wyliczeń urzędu gminy na potrzeby ustalenia zobowiązania podatkowego wynosi 1551 zł, szwagier pobiera emeryturę w wysokości 830 zł netto. Jako majątek skarżący zadeklarował drewniany dom o pow. 60 m² i nieruchomość rolną o pow. 5,66 ha. Dodał, że budynki: mieszkalny i gospodarcze są w złym stanie technicznym, uprawiane grunty rolne natomiast niskiej klasy (V i VI) i położone na terenach narażonych na zalewanie. Jako zobowiązanie skarżący wskazał pożyczkę w kwocie 3000 zł zaciągniętą w związku z powodzią.
W odpowiedzi na dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych skarżący przedłożył kserokopie: umowy o kredyt obrotowy na zakup środków do produkcji rolnej w kwocie 3000 zł z dnia 18 sierpnia 2009r. i decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 500 zł na usuwanie skutków powodzi w 2009 r. oraz pokwitowanie wpłaty ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej w związku z użytkowaniem ciągnika rolniczego.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 lipca 2010 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, odmówił zaś ustanowienia adwokata. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw.
Sprzeciw wniesiony w ustawowym terminie wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza traci moc, zaś sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Prawo pomocy może zostać udzielone stronie, na której ciąży obowiązek poniesienia kosztów sądowych z uwzględnieniem wysokości tych obciążeń i jej możliwości finansowych. Dlatego przepisy regulujące kwestię zwolnień - ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej P.p.s.a., przewidują przyznanie prawa pomocy w zakresie jaki obejmował wniosek – gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że ten zakres zarezerwowany jest tylko i wyłącznie dla osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków, nie posiada majątku. Do takiej kategorii należy zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, korzystające z pomocy instytucji wspierających ubogich, osoby, które z przyczyn losowych znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji i zostały pozbawione środków do życia bądź ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają wyłącznie niezbędne potrzeby egzystencjalne.
Skarżący jest rolnikiem i kalkulacja przychodowości prowadzonego gospodarstwa rolnego jest oparta na zestawieniu szacunkowym i nie odzwierciedla faktycznej wysokości osiąganych dochodów. Kwota 1551,15 zł zadeklarowana przez skarżącego jako dochód miesięczny brutto jest wartością ustaloną na podstawie jednego z kilku sposobów obliczania dochodów osób prowadzących gospodarstwo rolne. Biorąc pod uwagę, że skarżący posiada zobowiązanie z tytułu spłaty kredytu obrotowego na zakup środków do produkcji rolnej, zaciągniętego w związku ze skutkami powodzi jeszcze z 2009 r., z terminem spłaty całości na dzień 18 sierpnia 2010 r., Sąd uznał, że istnieje podstawa do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Brak jest natomiast przesłanek do zastosowania instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika.
Skarżący jak podał utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które tym samym generuje dochody, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem zmarłej żony – emerytem. Skarżący jako rolnik od swoich dochodów nie płaci podatku dochodowego, korzysta tym samym z pewnego rodzaju uprzywilejowania. Poza wskazanymi we wniosku szacunkowymi dochodami z rolnictwa, skarżący pobiera systematycznie płatności w ramach systemów wsparcia (tzw. dopłaty).
W zaskarżonej decyzji przyznano skarżącemu w łącznej wysokości kwotę 2066,70 zł, której nie ujął on jednak jako dochodów w oświadczeniu o swoim stanie majątkowym.
Z przedłożonych faktur za energię elektryczną wynika, że ta pozycja w kosztach codziennego utrzymania jest znikoma; skarżący miesięcznie na ten cel jest zobowiązany wydatkować kwotę 23 zł brutto. Wydatkami są również opłaty związane z ubezpieczeniem społecznym rolników, które według nadesłanej dokumentacji wyniosły: za I i II kwartał bieżącego roku po 294 zł, za III kwartał – 321 zł. Skarżący we wniosku wspomniał o wypadku sprzed trzech lat, na skutek którego doznał urazu kręgosłupa, nie udokumentował jednak wydatków związanych z tym faktem, które miałyby wpływ na jego sytuację finansową.
Co do zasady przyznanie prawa pomocy jako instytucji o charakterze wyjątkowym nie może być nadużywane w sytuacji gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody. Nadmienić należy, że skarżący uiścił należny od skargi wpis w kwocie 200 zł, zatem był w stanie wygospodarować środki na te opłatę sądową. Inne koszty, o ile byłyby w sprawie należne, będą najniższymi jakie mogą wystąpić w postępowaniu przed sądem administracyjnym (ewentualna opłata za odpis uzasadnienia sporządzonego na wniosek – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej- 100 zł).
Istnieje także konieczność dodania, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji, Sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także z przepisu art. 6 ustawy P.p.s.a. wynika obowiązek dla sądu udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego, z uwzględnieniem czynności, które może wykonać tylko adwokat lub radca prawny (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw.
Skoro skarżący widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winien – zdaniem Sądu – uczynić to z własnych bądź pozyskanych przez siebie na ten cel środków pieniężnych.
Z uwagi na zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych możliwy jest dalszy tok sprawy w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Mając na względzie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.