Uzasadnienie
Rada Gminy I. w dniu z [...] grudnia 2018 r. podjęła uchwałę nr [...] (dalej zwaną uchwałą) w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz określenia stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Przedmiotowa uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa z 10 grudnia 2018 r, pod numerem 5306.
Jako podstawę prawną uchwały Rada Gminy I. wskazała art. 40 ust.1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 713, dalej u.s.g.) a także 6 k ust. 1 pkt 1 i ust. 2a pkt 4, ust. 3, art. 6 j ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1439 u.c.g.).
W § 1 uchwały zawarto postanowienie, zgodnie z którym w przypadku nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy ustala się metodę naliczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, która będzie naliczana od gospodarstwa domowego przy czym za gospodarstwo domowe uważa się wszystkie osoby, które zamieszkują daną nieruchomość.
Zgodnie z § 2 uchwały, w przypadku selektywnego zbierania odpadów przez mieszkańców Gminy I. ustala się stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od gospodarstwa domowego:
- 1) zamieszkałego przez 1 lub 2osoby w kwocie18,00 zł na miesiąc,
- 2) zamieszkałego przez 3 lub 4 lub 5 osób w kwocie 44,00 zł na miesiąc,
- 3) zamieszkałego przez 6 lub więcej osób w kwocie 60,00zł na miesiąc.
W myśl natomiast § 3 uchwały, w przypadku nieselektywnego zbierania odpadów przez mieszkańców Gminy I. ustala się stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od gospodarstwa domowego:
- 1) zamieszkałego przez 1 lub 2 osoby w kwocie 36,00zł na miesiąc,
- 2) zamieszkałego przez 3 lub 4 lub 5 osób w kwocie 88,00zł na miesiąc,
- 3) zamieszkałego przez 6 lub więcej osób w kwocie 120,00 zł na miesiąc.
Przedmiotowa uchwała z [...] grudnia 2018 r., została uchylona uchwałą Rady Gminy I. z 10 października 2019 r., nr [...], (dalej zwaną uchwałą zmieniającą) w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz określenia stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Uchwała zmieniająca została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa z 24 października 2019 r, pod numerem 4985.
W § 1 uchwały zmieniającej zawarto postanowienie, że opłata za gospodarowanie opłatami komunalnymi, dla właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, stanowi iloczyn liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość oraz stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
W § 2 uchwały stwierdzono, że stawka opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynosi 16 zł miesięcznie, jeżeli odpady są zbierane w sposób selektywny.
W myśl zaś § 3 uchwały zmieniającej stawka opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynosi 32 zł miesięcznie, jeżeli odpady nie są zbierane w sposób selektywny.
Skargę na uchwalę, dotyczącą jej § 1 § 2 i § 3, wniósł prokurator prokuratury Rejonowej w R. zarzucając, że w tych właśnie punktach narusza ona w sposób istotny art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 j ust. 2 u.c.g., a to w związku z przekroczeniem granic upoważnienia ustawowego do wprowadzenia w ramach metody wymienionej w cytowanym przepisie dodatkowego kryterium, jakim jest podział gospodarstw domowych na kategorie, zależnie od liczby osób w nich zamieszkujących i zróżnicowanie na tej podstawie wysokości opłat.
W związku z powyższym prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności § 1, § 2 i § 3 uchwały.
W uzasadnieniu skargi prokurator stwierdził, że zgodnie z art. 6 j ust. 2 u.s.g. w przypadku nieruchomości, o której mowa w art. 6c ust. 1, rada gminy może uchwalić jedną stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od gospodarstwa domowego.
Zdaniem skarżącego, w ramach metody ustalania opłaty, o której mowa w przedmiotowym przepisie, brak jest podstaw do wprowadzania dodatkowego kryterium, jakim jest podział gospodarstw domowych, w zależności od liczby zamieszkujących je osób i różnicowanie na tej podstawie wysokości stawek opłaty.
Dodał też, że przewidziane w u.c.g. pojęcie "liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość" nie można utożsamiać z pojęciem gospodarstwa domowego, gdyż osoby zamieszkujące nieruchomość nie muszą tworzyć gospodarstwa domowego.
W dalszej części uzasadnienia prokurator wyraził przekonanie, że pojęcia "liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość" nie można utożsamiać z pojęciem gospodarstwa domowego. Tak więc regulacja § 1 pkt 3 uchwały wykracza poza ramy delegacji ustawowej, gdyż przepisy u.c.g. nie przyznają radzie gminy kompetencji do wprowadzenia w/w kryterium.
Na poparcie swojego stanowiska prokurator powołał się na motywy, zawarte w uzasadnieniach wyroków: Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), z 6 maja 2016 r., sygn. II FSK 16/16, a także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 listopada 2016 r., sygn. I SA/Łd 857/16 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wójt Gminy I., w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie.
Wyjaśniając swoje stanowisko Wójt zaznaczył, że zaskarżona uchwała została uchylona, na podstawie uchwały zmieniającej, z dniem 1 stycznia 2020 r. W tym zakresie stwierdził, że możliwość zaskarżania uchwał, jako aktów prawa miejscowego, odnosi się wyłączne do uchwał funkcjonujących w porządku prawnym, z czym nie mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Dlatego więc, jego zdaniem, skarga złożona w niniejszej sprawie winna być odrzucona.
Z ostrożności procesowej, tj. na wypadek nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie, Wójt przedstawił też argumentację, przemawiającą jego zdaniem na oddaleniem skargi. Według niego błędne jest stanowisko prokuratora, zgodnie z którym możliwość zróżnicowania stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, dotyczy wyłącznie metody określonej w art. 6 j ust. 1 u.c.p.g.
Na poparcie swojego stanowiska Wójt powołał się na między innymi na wyroki NSA: z 6 października 2015 r., sygn. II FSK 1797/15 i 22 stycznia 2016 r., sygn. II FSK 3231/15 (dost. w CBOiS).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Gminy I., w przypadku której prokurator stanął na stanowisku, że jest ona częściowo sprzeczna z prawem, tj. w odniesieniu do postanowień jej § 1, § 2 i § 3. Owej sprzeczności z prawem prokurator upatruje w różnicowaniu gospodarstw domowych, w odniesieniu do których przyjęto naliczanie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z uwagi na liczbę wchodzących w ich skład osób, dla którego to zróżnicowania brak jest, w jego ocenie, podstaw w delegacji ustawowej, jaka została zawarta w przepisach u.c.g. Na tej podstawie prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w tym właśnie zakresie.
W przedmiotowej sprawie gmina, w odpowiedzi na skargę, wystąpiła o jej odrzucenie argumentując, że zaskarżona uchwała został uchylona uchwałą zmieniającą, w związku z czym brak jest podstaw do dokonywania oceny legalności tego aktu (brak przedmiotu sprawy).
Odnosząc się do tej kwestii zaznaczyć należy, że zaskarżona uchwała była obowiązującym aktem prawa miejscowego przez prawie 10 miesięcy, stanowiąc podstawę do wydawania decyzji administracyjnych, adresowanych do konkretnych osób. Poza tym, żądanie stwierdzenia jej nieważności, ze względu na istotę vtego żądania sprawia, że w sytuacji jego uwzględnienia, wywiera skutki ex tunc, a więc od momentu wejścia w życie uchwały. Tak więc, w świetle tych okoliczności, brak jest podstaw do przyjęcia, że procedowanie w kierunku oceny jej legalności uchwały jest bezprzedmiotowe.
Podstawy stwierdzenia uchwały zawarte zostały w art. 147 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), który w § 1 stanowi, że sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności.
Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił jednak rodzaju, ani stopnia tego naruszenia prawa, które skutkowałoby zastosowaniem tej właśnie sankcji. Wobec tego, w zakresie wykładni pojęcia "naruszenia prawa", za zasadne uznać należy posiłkowanie się przepisami u.s.g., gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być skutkiem aktów uchwalanych przez organy stanowiące gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). Zgodnie z art. 91 ust. 1 zd. pierwsze u.s.g., uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.). Podobne regulacje znajdują się również w ustawach regulujących działalność samorządu powiatowego i samorządu województwa.
Tak więc ostateczna ocena znaczenia i prawnej doniosłości ewentualnego naruszenia prawa pozostawiona została uznaniu Sądu (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie..., 2004, s. 434), który winien zważyć wszelkie okoliczności związane ze znaczeniem i skutkami wydania konkretnego aktu prawa miejscowego.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że Rada Gminy I. dopuściła się naruszenia prawa, wydając zaskarżoną uchwałę, a tym bardziej, że naruszenie to miało charakter istotny.
Zaskarżona uchwała, dotycząca wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wydana została na podstawie przepisów u.c.g., a konkretnie art. 6 k w zw. art. 6 j tej ustawy. Pierwszy z tych przepisów (w ust. 1 pkt 1) stanowi, że rada gminy, w drodze uchwały, dokona wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi spośród metod określonych w art. 6j ust. 1 i ust. 2 oraz ustali stawkę takiej opłaty; dopuszcza się stosowanie więcej niż jednej metody ustalenia opłat na obszarze gminy.
Przytoczony wyżej przepis zawiera normę, będącą upoważnieniem dla organu stanowiącego gminy do wyboru jednej z metod ustalania opłat, wskazanych w art. 6 j. ust. 1 i ust. 2 u.c.g.
Zgodnie z art. 6 j ust. 1 u.c.g. w przypadku nieruchomości, o której mowa w art. 6c ust. 1, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi iloczyn:
- 1) liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, lub
- 2) ilości zużytej wody z danej nieruchomości, lub
- 3) powierzchni lokalu mieszkalnego
- - oraz stawki opłaty ustalonej na podstawie art. 6k ust. 1.
W myśl natomiast art. 6 j ust. 2 u.c.g. w przypadku nieruchomości, o której mowa w art. 6 c ust. 1, rada gminy może uchwalić jedną stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od gospodarstwa domowego.
Oba zacytowane wyżej przepisy, określające modele kształtowania systemu pobierania opłat, prezentują różne sposoby ich naliczania, bez określania bezwzględnego obowiązku skorzystania tylko i wyłącznie z jednego z nich. Co więcej, kryteria na których te modele się opierają, w niektórych przypadkach są zbieżne. Dotyczy to zwłaszcza liczby osób zamieszkujących nieruchomość, która może być zarówno czynnikiem wyznaczania opłaty, liczonej od osoby, jak również zawierać się w zbiorczym kryterium, o którym traktuje art. 6 j ust. 2 u.c.g., tj. pojęciu gospodarstwa domowego.
Zgodnie z art. 6 j ust. 1 pkt 1 u.c.g. opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi może być kształtowana w oparciu o kryterium liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, tak więc wymierzanie jej, niejako łącznie, w odniesieniu do gospodarstw domowych, na co pozwala art. 6j ust. 2 u.c.g., mogących obejmować zarówno jedną, jak i więcej niż jedną liczbę osób, z uwzględnieniem tej właściwości gospodarstwa, nie pozwala upatrywać w tym naruszenia prawa.
Przepis art. 6 k ust. 1 pkt 1 u.c.g., odsyłający do art. 6 j ust. 1 i ust. 2 u.c.g., jeżeli chodzi o metody wymierzania opłaty, nie zawiera postanowień stanowiących o bezwzględnej konieczności rozłącznego stosowania tylko jednej z tych metod. Poza tym przyjęcie kryterium gospodarstwa domowego, jako podstawy wymierzania opłaty, nie stoi w sprzeczności z różnicowaniem wielkości poszczególnych gospodarstw, właśnie w oparciu o liczbę jego członków, a tym samym liczbę mieszkańców zamieszkujących na danej nieruchomości.
Wprawdzie przepisy u.c.g. w brzmieniu obowiązującym w dacie powzięcia zaskarżonej uchwały, tj. 6 grudnia 2018 r. nie zawierały regulacji, pozwalających wprost na łączenie kryteriów różnicujących stawki opłaty, jednakże możliwość tego rodzaju wynikała nie tylko z wykładni gramatycznej całokształtu regulacji u.c.g., ale również wykładni systemowej i funkcjonalnej tych przepisów. Wniosek tego rodzaju można bowiem wywieść z art. 6 j ust. 2 a u.c.g., który stanowił, że rada gminy może zróżnicować stawki opłaty w zależności od powierzchni lokalu mieszkalnego, liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, odbierania odpadów z terenów wiejskich lub miejskich, a także od rodzaju zabudowy.
Brzmienie przytoczonej regulacji wskazuje wprost na to, ze wolą ustawodawcy było pozostawienie uchwałodawcy – organowi stanowiącemu jednostek samorządu terytorialnego, odpowiedniej swobody w tym zakresie, celem dostosowania wysokości opłat do warunków miejscowych i zapewnienia odpowiedniej elastyczności w zakresie kształtowania polityki gospodarowania odpadami, w celu umożliwienia sprawnej realizacji przyjętych założeń w tym zakresie.
W tym wypadku istotne jest również to, że przepis art. 6 j ust. 2 a został umieszony bezpośrednio po ust. 1 i ust. 2 art. 6 j u.c.g., wobec czego uzasadnionym jest stwierdzenie, że sama systematyka ustawy sprawia, że wynikająca z niego (art. 6 j ust. 2 a) regulacja winna się odnosić do wszystkich wymienionych w ustawie metod naliczania opłat.
Podobnie dokonując wykładni wskazanych wyżej przepisów nie sposób pominąć tego, że art. 6 j ust. 2 a u.c.g., z dniem 6 września 2019 r. został uzupełniony o zd. 2, w myśl którego rada gminy może stosować łącznie różne kryteria różnicujące stawki opłaty. Jak wynika z uzasadnienia projektu (druk sejmowy nr 3495) ustawy nowelizującej u.c.g. (ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1579 z późn. zm.), zmieniającej tę ustawę z dniem 6 września 2019 r., zmiana ta ma charakter doprecyzowujący i jest konsekwencją wcześniejszych zmian u.c.g., a służyć ma zapewnieniu gminom bardziej elastycznego korzystania z kryteriów różnicujących stawki.
Tak więc również ta wskazówka interpretacyjna analizowanych przepisów u.c.g. prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw do upatrywania naruszenia prawa w zróżnicowaniu opłat naliczanych od gospodarstwa domowego, w oparciu o liczbę osób w nim pozostających.
Tak więc nieuprawnione jest stanowisko prokuratora, że gmina, decydując się na naliczanie opłaty w odniesieniu do gospodarstwa domowego, nie może różnicować przyjętych stawek, w oparciu o liczbę członków danego gospodarstwa. Zakazu tego rodzaju nie sposób bowiem wywieść z regulacji u.c.g.
Argumentem przemawiającym za zasadnością stanowiska skarżącego nie może stanowić również to, że liczby mieszkańców danej nieruchomości nie można utożsamiać z liczbą osób wchodzących w skład konkretnego gospodarstwa domowego. Nic nie stoi bowiem na przeszkodzie, w świetle zaskarżonej uchwały, do wymierzenia opłaty oddzielnie od każdego gospodarstwa domowego, a zróżnicowanie jej w oparciu o liczbę osób w nim pozostających, zapewni właściwe ukształtowanie wysokości tej opłaty.
Rada Gminy I., dokonując wyboru metody naliczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wbrew twierdzeniom skargi, nie wykroczyła poza wynikającą z u.c.g. delegację do tego, ani jeżeli chodzi o jej zakres przedmiotowy, ani też ograniczenia związane z możliwymi do przyjęcia kryteriami kształtowania opłaty. Twierdzenia w tym zakresie prokuratora nie znajdują uzasadnionych podstaw.
Mając więc na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.