Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. z dnia [.] czerwca 2018 r. nr [...] odmawiającą A. M. (dalej: Skarżący/Zobowiązany) umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: kpa).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy wynika, że Skarżący A. M. zwrócił się do organu z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podając że zaległości te powstały na skutek "oszukańczych działań agenta ubezpieczeniowego", który obiecywał zgłoszenie skarżącego do Słowackiego Systemu Ubezpieczeń, w związku z czym skarżący przekonany był, że stosowne składki na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z prawem, odprowadza na terenie innego państwa Unii Europejskiej.
We wniosku Zobowiązany wskazał na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Dodał, że uzyskuje niskie dochody z pobieranego świadczenia rentowego. Ponadto dodał, że z uwagi na zły stan zdrowia zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą.
Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 11 października 2018 r. sygn. I SA/Rz 673/18 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r. Tut. Sąd zwrócił uwagę, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ dokona rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy na dzień wydania decyzji, biorąc pod uwagę wszystkie przesłanki umorzenia zaległości i ponownie oceni możliwości płatnicze zobowiązanego z uwzględnieniem posiadanego przez niego majątku, a także rozważy, czy istnieje możliwość uregulowania choćby części ciążących na wnioskodawcy zaległości, np. w systemie ratalnym, bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy oraz bez konieczności sięgania do pomocy opieki społecznej.
Sąd nakazał także organowi ustalenie możliwości finansowych i majątkowych Zobowiązanego, ze szczególnym uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej oraz sytuacji zdrowotnej osób mu najbliższych w kontekście szeroko pojętej przesłanki z §3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365 ze zm., dalej: Rozporządzenie). Ponadto, zadaniem organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy było zbadanie i przeanalizowanie kwestii ewentualnie istniejących perspektyw poprawy sytuacji finansowej Zobowiązanego, prowadzących do możliwości zadośćuczynienia przez niego istniejącemu zobowiązaniu - w granicach przedawnienia tychże należności.
Zawiadomieniem z dnia 29 stycznia 2019 r. organ rentowy poinformował Skarżącego, że jest prowadzone postępowanie wywołane jego wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 19 marca 2019 r. poinformował Skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego prowadzonego na skutek uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...]. Poinformowano również Zobowiązanego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. organ rentowy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ rentowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. Nr 1442) należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.
Po ponownym przeanalizowaniu sprawy organ rentowy stwierdził, że w poprzednio wydanej decyzji prawidłowo uznano, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.
Organ rentowy zaaprobował również twierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał żadnej z określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) przesłanek umorzenia należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Nie wykazał bowiem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Przedstawiono również aktualną sytuacje gospodarstwa domowego strony. W tym zakresie wskazano, że Zobowiązany ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 120 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 290 zł, a także koszty związane z leczeniem w wysokości 70 zł. Organ rentowy ocenił, że nie są to koszty nadzwyczajne uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Dodano, że Zobowiązany ponosi również koszty związane ze spłatą kredytu zaciągniętego na zakup mebli – z miesięcznymi ratami w wysokości 100 zł.
Organ rentowy wskazał również, że Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, co uzasadnia zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Otrzymuje on świadczenie rentowe w wysokości 1 070,39 zł brutto, tj. 848,60 zł netto. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje potrącenia świadczenia w kwocie 62,49 zł. Narzeczona Zobowiązanego aktualnie pobiera świadczenie rehabilitacyjne. Organ rentowy skonstatował, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocenił, że w świetle przedstawionej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej – Zobowiązany nie udowodnił, że jego sytuacja trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Organ rentowy skonstatował, że nie znaleziono podstaw do uchylenie uprzednio wydanej decyzji z dnia [...] czerwca 2018r.
W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący zaskarżając decyzję w całości podniósł, że organ rentowy wydaną decyzją naruszył przepisy prawa poprzez pominięcie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Podniósł, że dokonano oceny dokumentów i okoliczności wbrew logice i doświadczeniu życiowemu, pozostawił poza granicami rozważania argumenty podnoszone przez Skarżącego, jak również pominięty został istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje
Skarga okazała się uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem z dnia [...] czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek.
Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Z powyższego wynika, że podstawę prawną procedowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej także: k.p.a.), zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
- 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
- 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
- 3) umarza postępowanie odwoławcze.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, że organ rentowy z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 stwierdził w sentencji zaskarżonej decyzji, że "utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. nr [...] z [...] czerwca 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek". Zatem zaskarżonym rozstrzygnięciem utrzymano w mocy decyzję, który została uprzednio uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 października 2018 r. sygn. I SA/Rz 673/18.
W orzecznictwie podkreśla się, że co do zasady konkretyzacja prawa dokonuje się wyłącznie w rozstrzygnięciu, nie zaś w innych elementach decyzji (por. wyrok WSA w Krakowie z 23 lutego 2012 r. sygn. II SA/Kr 174/11). Nie jest również dopuszczalne, aby rozstrzyganie o prawie lub obowiązku konkretnego podmiotu posiadającego interes prawny w danym postępowaniu, dokonywało się w uzasadnieniu decyzji, ponieważ nie temu celowi ono służy. Uzasadnienie decyzji nie załatwia sprawy administracyjnej, a jedynie służy wyjaśnieniu przesłanek prawnych i faktycznych jakimi kierował się organ, podejmując określonej treści rozstrzygnięcie. Rozstrzygnięcie musi być sformułowane w sposób jednoznaczny i zupełny i nie może ono wynikać z uzasadnienia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Po 1024/95 oraz wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 1995 r., sygn. akt III SA 1225/94).
Utrzymanie w mocy decyzji innej, niż się zamierzało (nawet przez pomyłkę) nie może być przedmiotem sprostowania (por. WSA w Gliwicach z 27 maja 2013 r. sygn. I SA/Gl 1183/12). Dokonanego przez organ rentowy uchybienia w postaci naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nie można sanować także okoliczność, że w jednym z ostatnich akapitów uzasadnienia decyzji stwierdzono, że nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r.
Przedmiotowe uchybienie ze względów oczywistych stanowi wystarczającą przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji. Jak więc wykazano powyżej, organ rentowy naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wyczerpana zatem została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu do uwzględnienia wymogu prawidłowego zredagowania sentencji rozstrzygnięcia, właściwego wyznaczenia przedmiotu postępowania oraz oceny zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co szczegółowo przedstawiono w powyższych rozważaniach.
Z tych powodów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.