Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) maja 2006 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia (...) marca 2006 r., nr (...) w sprawie umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe, tj. I, II, III, i IV raty za 2000 r., w kwocie 148,80 zł, wobec wygaśnięcia zobowiązania podatkowego za 2000r. oraz odmowy umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe w kwocie 234,10 zł, tj. III i IV raty za 2001 r., w kwocie 89,90 zł, III i IV raty za 2002r., w kwocie 63,60 zł oraz II, III i IV raty za 2003r. w kwocie 80,70 zł.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podatniczka E. S., wnioskiem z dnia 16 grudnia 2004r. zwróciła się do Burmistrza o umorzenie zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe, z tytułu opodatkowania gospodarstwa rolnego, położonego na terenie wsi G. Z.. W uzasadnieniu swojego wniosku podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, tym samym nie ma środków na zapłatę zaległego podatku.
Decyzją nr (...) z (...) stycznia 2005r., Burmistrz odmówił umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe, uznając, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), zwanej dalej O. p.
Na skutek odwołania E. S. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia (...) kwietnia 2005r. sygn. (...), uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania, z uwagi na niewłaściwe przeprowadzenie postępowania podatkowego i w konsekwencji nie odniesienie się w uzasadnieniu decyzji do argumentów podniesionych we wniosku. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem zaleceń organu odwoławczego, Burmistrz, decyzją z dnia (...) lipca 2005r. nr (...), ponownie odmówił umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe. W uzasadnieniu decyzji podano, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby w ostatnim czasie wystąpiły okoliczności, w oparciu o które można by było umorzyć E. S. zaległości podatkowe, powołując się na ważny interes podatnika czy też interes publiczny. Po rozpoznaniu odwołania podatniczki od wyżej wymienionej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia (...) grudnia 2005r. nr (...), uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, a konkretnie art. 123 i 212 O. p.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, zgodnie ze wskazaniami organu odwoławczego odnośnie przeprowadzenia postępowania dowodowego, Burmistrz decyzją z dnia (...) marca 2006r., nr (...) umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego, obejmującego należności z tytułu I, II, III i IV raty podatku za 2000r., w kwocie 148,80 zł, wobec wygaśnięcia zobowiązania podatkowego za 2000r. Ponadto Burmistrz odmówił umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe, w łącznej kwocie 234,10 zł, - obejmującej należności z tytułu III i IV raty za 2001 r. w kwocie 89,80 zł, z tytułu III i IV raty za 2002r. w kwocie 63,60 zł oraz z tytułu II, III i IV raty za 2003r. w kwocie 80,70 złotych. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia stwierdzono, iż z materiału dowodowego sprawy wynika, że nie wystąpiły okoliczności, które można by określić jako "ważny interes podatnika", ani też nie wystąpiły przesłanki o charakterze "interesu publicznego", które warunkują umorzenia zaległości podatkowych.
Podatniczka w trakcie postępowania podatkowego, jako jeden z argumentów przemawiających za umorzeniem, podawała wysokie koszty leczenia własnego oraz członków jej rodziny, nie potrafiła jednak udokumentować ponoszonych na ten cel wydatków. W ocenie Burmistrza przedłożona podczas rozmowy w urzędzie reklamówka z opakowaniami leków nie stanowi dowodu potwierdzającego ich wykup i wykorzystywanie, a podatniczka nie przedstawiła żadnych dowodów zakupu leków. Organ I instancji uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie zaznaczył także, że podatniczka w ostatnich latach korzystała z pomocy w postaci umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe w kwocie 265,80 zł - w 2001 r. z umorzenia I i II raty łącznego zobowiązania pieniężnego w kwocie 89,80 zł, w 2002r. umorzono podatniczce I i II ratę podatku w kwocie 63,40 zł, w 2003r. I ratę w wysokości 26,90 zł, natomiast w 2004r. umorzono jej I ratę w kwocie 27,80 zł oraz przesunięto termin zapłaty II raty łącznego zobowiązania pieniężnego w wysokości 27,60 zł do dnia 15 września 2004r.
Za każdym razem zwracając się o umorzenie zaległości podatkowej podawała ona te same argumenty, czyli trudną sytuację materialną, zły stan zdrowia i związane z tym wysokie koszty leczenia, a także fakt, iż nie uprawia pola z uwagi na brak dojazdu do niego.
Odwołanie od decyzji Burmistrza do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w dniu (...) marca 2006r. wniosła E. S., domagając się jej "unieważnienia i zobowiązania P. Burmistrza do szczegółowego wyjaśnienia powstałych zaległości". Odwołująca się zarzuciła decyzji organu I instancji, iż jest bezzasadna, niezgodna z prawdą oraz rzeczywistym stanem sprawy. Podniosła także, iż zaległość podatkowa powstała nie z jej winy, lecz z winy Burmistrza, który powinien wyjaśnić szczegółowo powody powstania zaległości. W dalszej części odwołania Podatniczka stwierdziła, że jej pismo z dnia 14 grudnia 2004r. nie było prośbą o umorzenie zaległości, lecz propozycją dla Burmistrza, aby umorzył zaległości, które powstały z jego winy. Powtórzyła też argumenty, powołane we wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, związane z trudną sytuacją finansową, zdrowotną oraz faktem niewykorzystywania nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem.
W wyniku rozpoznania złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia (...) maja 2006r. nr (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego podano, że organ I Instancji wydał decyzję w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, z uwzględnieniem uwag i zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego, sformułowanych w decyzji z dnia (...) grudnia 2005 r. Zdaniem Składu Orzekającego, oceniając zasadność umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego organ I instancji należycie uzasadnił swoje stanowisko, oparte na dogłębnym i wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ odwoławczy dodał, że zastosowanie instytucji umorzenia podatków uzależnione jest od wystąpienia zdarzeń losowych o charakterze wyjątkowym i nie może być stosowane w każdej trudnej sytuacji, w szczególności gdy zaległość jest niewysoka, a podatniczka i jej mąż oraz syn uzyskują dochody w postaci comiesięcznych rent.
Dodatkowo w uzasadnieniu zaznaczono, że w interesie publicznym leży, aby podatnicy wywiązywali się ze swoich obowiązków, albowiem podatki stanowią dochód danej jednostki samorządu terytorialnego i służą realizacji jej ustawowych celów. Tak więc rozpatrując sprawę Burmistrz nie może pominąć faktu, iż jest on również odpowiedzialny za realizację wpływów do budżetu miasta.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) maja 2006r. E. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając temu rozstrzygnięciu niezgodność z prawem oraz stronniczość. Podniosła także, że wydane w sprawie decyzje zostały oparte na bezprawnych i bezpodstawnych dowodach, a całe postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób nierzetelny. Zdaniem Skarżącej Burmistrz, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, przeciągając sprawę w nieskończoność i zatajając początek sprawy. Sprawa dotycząca umorzenia zaległości podatkowej zaczęła się bowiem nie jak utrzymują organy obu instancji 16 grudnia 2004 r., lecz jeszcze w 2000r., kiedy to skarżąca złożyła wniosek o umorzenie podatku za cały ten rok, na który to wniosek nie otrzymała jednak odpowiedzi. Zaznaczyła również, iż jeśli składała prośby to tylko o umorzenie podatku, a nigdy o umorzenie zaległości.
Otrzymany w 2001 r. nakaz płatniczy nie zawierał żadnych informacji o istniejącej zaległości podatkowej, a ponadto nakaz ten doręczono jej później niż innym mieszkańcom. Skarżąca podała także, że składając wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w 2003r. nie otrzymała wydanej w tej sprawie decyzji. E. S. zaznaczyła, iż z wyżej wymienionych powodów nie wiedziała o powstałej zaległości. Jej zdaniem winę za ich powstanie ponosi więc Burmistrz, który celowo ukrywał powstające zaległości i nie wysyłał żadnych upomnień.
Skarżąca zarzuciła orzekającym w sprawie organom naruszenie przepisów art. 121, 122, 123 § 1, 124, 125 § 1 i 2, 139 § 1, 140, 141 § 1 i 2, 142, 180 § 1, 187 § 1 O.p., a także ukrywanie i zniszczenie przedkładanych przez nią zaświadczeń lekarskich. Dodała też, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze uniemożliwiło jej zapoznanie się aktami sprawy. Polemizując z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu decyzji organu II instancji Podatniczka stwierdziła, iż podstawą umorzenia jest każda trudna sytuacja życiowa. Na podstawie wszystkich wymienionych okoliczności Skarżąca wniosła o unieważnienie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumenty wywiedzione w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie w dniu 19 grudnia 2006r. pełnomocnik skarżącej podniósł ponadto, że tut. Sąd wydał w dniu 19 września 2006r. wyrok w sprawie o sygn. I SA/Rz 453/05, w którym -w podobnych okolicznościach - uchylił decyzję odnośnie zobowiązania podatniczki z tytułu podatku rolnego za IV kwartał 2004r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) i art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest nieuzasadniona.
Na wstępie trzeba zaznaczyć, że w ocenie Sądu organ podatkowy I instancji prawidłowo potraktował wniosek E. S. zawarty w piśmie z dnia 14 grudnia 2004r. (data wpływu do organu - 16 grudnia 2004r.), skierowanym do Burmistrza Gminy i Miasta, jako wniosek o umorzenie wszystkich zaległości podatkowych, co do których organ ten jest właściwy. Należy przy tym dodać, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości "umorzenia podatku", a jedynie "umorzenie zaległości podatkowych". Stosownie do treści przepisu art.51 § 1 O.p. zaległością podatkową jest podatek nie zapłacony w terminie płatności. Skarżąca nie kwestionowała ani wysokości zobowiązania podatkowego, ani tego, że otrzymywała nakazy płatnicze w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, lecz to, że nie zawierały one informacji o wysokości zaległości. Organy podatkowe nie mają obowiązku wyszczególniania w nakazach płatniczych tego rodzaju informacji. Natomiast powodem powstania zaległości jest zawsze nie uiszczenie podatku w terminie płatności (powołany wyżej art.51 §1 O.p.).
Wbrew twierdzeniom skargi E. S. w piśmie z dnia 14 grudnia 2004r. zwróciła się o umorzenie zaległości podatkowych, z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną, co wyraźnie wynika z jego treści.
Stosownie do przepisu art.67 § 1 O.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Decyzje oparte na powyższym przepisie mają charakter uznaniowy; jeśli nawet za umorzeniem zaległości przemawia "ważny interes podatnika lub interes publiczny", to organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległości podatkowej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, iż umorzenie zaległości podatkowej będzie uzasadnione jedynie w takich wypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Skoro umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, bowiem zasadą jest płacenie podatków, to tym samym przypadki, o których mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, powinny posiadać tę samą cechę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2000r. sygn. akt I SA/Kr 983/98 publik. LEX nr 40722).
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu, czy w danej sprawie organy nie naruszyły reguł postępowania określonych w Ordynacji podatkowej, które mogły mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2000r. sygn. akt III SA 3416/99 publik. LEX nr 47090).
W ocenie Sądu postępowanie przeprowadzone przez organy podatkowe w niniejszej sprawie wymogi te spełniło.
Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a zebrany materiał dowodowy jest pełny i w sposób wszechstronny wyjaśnia okoliczności faktyczne sprawy.
W szczególności organy podatkowe ustaliły, że E. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,48 ha położonego na terenie wsi G. Z.. Stałymi źródłami dochodów gospodarstwa domowego są: renta podatniczki w wysokości 470,75zł, renta jej męża K. S. w kwocie 472,64zł oraz renta syna D. S. w kwocie 562,58zł. Ponadto we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje jeszcze dorosła córka podatniczki I. S. - bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Rodzina zamieszkuje w budynku murowanym, krytym dachówką. Gospodarstwo rolne, w tym las o pow. 1,17 ha leży odłogiem.
Zdaniem podatniczki trudności płatnicze spowodowane są złym stanem zdrowia członków rodziny i ponoszeniem dużych wydatków na leczenie. Podatniczka nie przedstawiła jednak żadnego dowodu, który świadczyłby o ponoszonych przez nią wydatkach. Za taki dowód nie mogą być bowiem przyjęte, jak słusznie uznał organ I instancji, opakowania leków okazane przez podatniczkę podczas pobytu w urzędzie. Z konstrukcji omawianego przepisu art.67 §1 Ordynacji podatkowej wynika, że ulga w postaci umorzenia przyznawana jest na wniosek podatnika. W interesie podatnika leży zatem, aby poparł on swój wniosek wszelkimi możliwymi dowodami, w szczególności by udokumentował wydatki na leczenie, o których pisze we wniosku. Ponadto w ostatnich sześciu latach podatniczka skorzystała z umorzenia zaległości podatkowych w łącznej kwocie 265,80zł.
Dokonując oceny w niniejszej sprawie organy podatkowe - po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności - prawidłowo doszły do przekonania, iż nie zachodzi tu ani ważny interes podatnika ani interes publiczny, który uzasadniałby udzielenie skarżącej ulgi podatkowej w postaci umorzenia pozostałych zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego.
Choć decyzje o umorzeniu zaległości podatkowej lub odsetek oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, to wierzyciel podatkowy (organ pierwszej instancji) -w przeciwieństwie do wierzyciela w cywilnoprawnych stosunkach zobowiązaniowych - nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Istotne są, z punktu widzenia zasady równości i powszechności opodatkowania, kryteria prawne rezygnacji z wierzytelności podatkowej poprzez jej umorzenie (por. R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa, Komentarz, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2000 rok, str. 88). Z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organom podatkowym nie można postawić ani zarzutu naruszenia prawa materialnego, ani też naruszenia reguł rządzących postępowaniem podatkowym. Prawidłowo ustaliły one bowiem stan faktyczny sprawy, o czym była już mowa wyżej, nadto zaś wyprowadziły zeń wnioski, mieszczące się, zdaniem Sądu, w granicach swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa.
Również inne zarzuty podniesione w skardze należy, zdaniem Sądu, uznać za chybione. Nie znajduje w szczególności uzasadnienia zarzut dotyczący odmowy udostępnienia podatniczce akt przez organ II instancji. Postanowieniem z dnia (...) maja 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło E. S. siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Wprawdzie organ nie udostępnił podatniczce akt w miejscu jej zamieszkania, lecz poinformował ją, że zgodnie z art.136 O.p. może ona realizować swoje uprawnienia w postępowaniu podatkowym, w tym również prawo wglądu do akt sprawy, jak i do wypowiedzenia się odnośnie zebranego materiału dowodowego, przez pełnomocnika, którym może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.
Należy przy tym dodać, że podatniczka zapoznała się z aktami postępowania podatkowego przed organem I instancji, zaś organ odwoławczy nie prowadził żadnego postępowania dowodowego. Nietrafny jest - w ocenie Sądu - zarzut przewlekłości postępowania podatkowego, jak też zarzut nie wyjaśnienia powodów postania zaległości podatkowych. Jak to wyżej wskazano powodem powstania zaległości jest niezapłacenie podatku w terminie płatności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych organy podatkowe mają obowiązek badać istnienie przesłanek, o których mowa w art.67§1 O.p., tj. czy istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny w umorzeniu zaległości, a nie wyjaśniać z czyjej winy te zaległości powstały.
Za prawidłowe należy także uznać rozstrzygnięcie organów podatkowych w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego dotyczącego umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2000r. wobec wygaśnięcia zobowiązania podatkowego za ten rok na skutek przedawnienia (art.59 §1 pkt 3 O.p.).
Odnosząc się zaś do kwestii podnoszonej na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej należy stwierdzić, że pomimo pewnych podobieństw, okoliczności rozpatrywanej obecnie sprawy nie są tożsame ze sprawą, w której WSA w Rzeszowie uchylił decyzje organów podatkowych dotyczące odmowy umorzenia zaległości podatkowej za 2004r., w szczególności w zakresie wyjaśnienia przez organy podatkowe stanu faktycznego i odniesienia się do argumentów podniesionych przez podatniczkę we wniosku o umorzenie zaległości. Poza tym trzeba dodać, że wspomniany wyrok jest nieprawomocny, gdyż zastał zaskarżony skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W ocenie Sądu nie można postawić organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa. Tylko zaś taki zarzut, należycie uzasadniony, mógłby być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji.
Uwzględniając powyższe okoliczności, w oparciu o art. 151 ustawy p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.