Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 lutego 2012r. M. M. (dalej: Zobowiązany) zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezesa KRUS), o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 11.345,20zł. W uzasadnieniu podał, że na skutek kradzieży, do której doszło w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, posiada ogromne zadłużenie m.in. wobec innych firm, w kwocie 136.134,27zł. Pomimo pracy zagranicą nie jest w stanie spłacić jakichkolwiek zaległości.
Decyzją z dnia [...] marca 2012r. nr [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 2004r. do III kw. 2008r. w kwocie 11.412,20 zł. Organ uznał, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, która uzasadniałaby umorzenie składek ze względu na ważny interes zobowiązanego, ponieważ:
- - przedstawione dokumenty nie pozwalają potwierdzić aktualnej sytuacji finansowej, gdyż pochodzą z lat 2000-2001,
- - postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby w gospodarstwie rolnym Wnioskodawcy miały miejsca zdarzenia losowe, których wystąpienie pozbawiłoby go możliwości opłacania składek,
- - wnioskodawca uzyskuje dochód z działalności rolniczej w prowadzonym wspólnie z żoną gospodarstwie o pow. 2,6805 ha, z pracy w Holandii (wraz z żoną) oraz z tytułu dopłat z ARiMR,
- - nie zachodzą okoliczności do orzeczenia trwałej nieściągalności zadłużenia,
- - możliwa jest spłata zadłużenia w układzie ratalnym.
Ponadto organ dodał, że przy podejmowaniu decyzji miał obowiązek uwzględnić również stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zobowiązany podał, że nie osiąga żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego, nie posiada sprzętu do uprawy roli, a dopłaty z Agencji przeznacza na utrzymanie gruntów we właściwej kulturze. Ponieważ nie mógł znaleźć zatrudnienia w Polsce, zmuszony był podjąć pracę zagranicą, ale dzięki temu spłacił zaległości podatkowe. Jego zdaniem, dokumenty zgromadzone w sprawie są wystarczające do podjęcia korzystnego rozstrzygnięcia.
Decyzją z dnia [...] maja 2012r. nr [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 12 marca 2012r.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że Zobowiązany nie podał żadnych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą wcześniej wydanej decyzji. W ocenie organu, przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty nie pozwalają na ustalenie aktualnej sytuacji finansowej, gdyż pochodzą z lat 1997-2001. Zdaniem Prezesa KRUS, skoro wnioskodawca zarejestrowany jest jako producent rolny, to znaczy, że jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą na areale przekraczającym 1 ha i od niego zależy, jaki dochód będzie uzyskiwał z tego tytułu.
Z użytków zielonych można osiągać dochód choćby ze sprzedaży siana, albo zezwolenia na wypasanie krów za odpłatnością, a uprawiając część gruntów na własne cele można osiągać dochody niewymierne w postaci płodów rolnych. Ponadto organ powtórzył argumentację zawartą w decyzji wydanej w I instancji.
Na decyzję Prezesa KRUS M. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Stwierdził, że wbrew stanowisku organu nie jest w stanie osiągać dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, ponieważ sytuacja rolnictwa jest trudna, wiele gruntów leży odłogiem i nikt nie chce wypasać cudzych łąk. Dopłaty z Agencji przeznaczane są na utrzymanie gruntów w należytej kulturze tj. koszenie traw, wykonanie oprysków, podorywek i orki, bo skarżący nie posiada żadnego sprzętu rolniczego i za wszystkie te usługi musi płacić.
Dodał, że obecnie pracuje w kraju za 1.500,00zł, z czego musi utrzymać dom i niepracującą żonę, dlatego nie jest w stanie spłacić zaległych składek.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Stosownie do treści art.41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r.
o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 50 z 2008r., poz.291 ze zm.) – dalej: u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części.
Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu.
W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.
Poddając kontroli zaskarżoną decyzję, jak i decyzje ją poprzedzającą, Sąd stwierdził, że organ nadużył swobody jaką daje mu decyzja uznaniowa i wydał wadliwe rozstrzygnięcia.
Z akt sprawy wynika, że po wpłynięciu wniosku M. M. o umorzenie należności z tytułu składek w dniu 21 lutego 2012r., organ nie przeprowadził wizytacji w jego gospodarstwie, ani nie sporządził żadnego protokołu z ustalenia sytuacji rodzinno-majątkowej. W odpowiedzi na skargę organ powołał się na wizytację przeprowadzoną w gospodarstwie wnioskodawcy, nie wskazując dnia, w jakim się odbyła. Wprawdzie w aktach sprawy znajdują się protokoły z przeprowadzonych wizytacji, ale z okresów poprzedzających złożony wniosek w niniejszej sprawie i dotyczących innych postępowań z wniosków M. M. Natomiast w rozpoznawanej sprawie wizytacja nie została przeprowadzona.
Ponadto organ zarzuca wnioskodawcy, że przedstawiona dokumentacja jest nieaktualna, ale w aktach sprawy brak dowodów na to, by organ wzywał wnioskodawcę o przedłożenie aktualnych dokumentów obrazujących jego sytuację i uzasadniającą wniosek o umorzenie.
W konsekwencji organ nie wyjaśnił jak wygląda sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy i jakie są jego możliwości płatnicze. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jakie są łączne dochody wnioskodawcy oraz osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe, w jakich warunkach mieszkają, a także jaka jest wysokość wydatków koniecznych dla egzystencji. Szczegółowe ustalenia w tym względzie są niezbędne do oceny realnej możliwości spłaty przez wnioskodawcę zaległych składek i istnienia przesłanki umorzenia należności, czyli ważnego interesu zobowiązanego. Jeśli bowiem okaże się, że zapłata składek mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Zobowiązanego i jego rodziny, to niewątpliwie taki ważny interes wystąpi.
Wobec braku ustaleń w tym zakresie, zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji nie poddają się kontroli Sądu.
W przeprowadzonym ponownie postępowaniu organ powinien uzupełnić materiał dowody stosownie do powyższych wskazań, przy czym do wyliczenia dochodu organ powinien przyjąć rzeczywiście uzyskiwane kwoty, zamiast ogólnych stwierdzeń o osiąganiu "niewymiernych dochodów" bądź dochodów potencjalnych.
Dopiero po wyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego i jego analizie pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, organ może podjąć uznaniową decyzję w przedmiocie umorzenia (lub odmowy umorzenia) należności. Oceny istnienia przesłanek umorzenia nie należy zawężać wyłącznie do wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, bo treść art.41 a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.
Ponadto należy wskazać, że pod decyzją z dnia [...] marca 2012r. oprócz podpisu działającego z upoważnienia Prezesa KRUS Zastępcy Dyrektora R. Z. figuruje również podpis innego pracownika – Kierownika Placówki Terenowej M. K. W ocenie Sądu, zamieszczenie dwóch podpisów pod decyzją budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcie zostało podjęte przez organ kolegialny. Tymczasem powołana ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewiduje udzielania przez Prezesa KRUS upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi - kolegialny. Powyższego nie zmienia również fakt, że podpisy zostały pogrupowane w sposób, który mógłby ułatwić wyodrębnienie nazwiska osoby, która podjęła decyzję w imieniu organu, od nazwiska drugiego pracownika, który prawdopodobnie brał udział w jej przygotowaniu. Nawet gdyby przyjąć, że taka technika dowodzi różnej wagi podpisów figurujących w różnym miejscu decyzji, nie sposób nie zauważyć, że w miejscu, które w zaskarżonej decyzji zostało przeznaczone na podpis osoby wydającej w imieniu organu decyzję, widnieją dwa podpisy (por. wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 804/09, z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 233/09, z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 837/09, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).
W tej sytuacji Sąd był zobowiązany do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako naruszających przepisy art. 41 a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. oraz art. 7, art.77 i art.107 § 1 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art.152 ustawy p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.