Uzasadnienie
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w, postanowieniem z dnia 31 października 2016 r., odmówił przyznania skarżącemu M.R. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzając że na podstawie materiału sprawy nie sposób stwierdzić, że skarżący wykazał, iż spełnia przesłanki uzyskania wsparcia ze środków publicznych. Wskazał przy tym, że oświadczenia skarżącego są niepełne, wybiórcze i wewnętrznie sprzeczne a przez to niewiarygodne. Skarżący określił bowiem wysokość swoich dochodów w oderwaniu od przedłożonych materiałów źródłowych oraz wykazał wydatki nieznajdujące pokrycia w uzyskiwanych dochodach. Referendarz wskazał też na posiadane przez skarżącego nieruchomości oraz udziały mogące stanowić potencjalne źródło pokrycia wydatków.
W uzasadnieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza, skarżący zarzucił dokonanie przez referendarza pobieżnej i dowolnej weryfikacji złożonego przez niego wniosku. Podkreślił że obciążające go długi sięgają łącznie kwoty 1,5 miliona złotych a posiadany przez niego majątek został zajęty na poczet egzekucji. Podkreślił również że, żona pełni funkcję w Zarządzie Spółki bezpłatnie gdyż spółki nie stać na ponoszenie wydatków na jej wynagrodzenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718) zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji, instytucja prawa pomocy zarezerwowana została dla osób znajdujących w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, tj. osiągających bardzo niskie dochody oraz nie posiadających majątku, w celu umożliwienia im dochodzenia swoich praw przed sądem. W związku z tym nie może ona stanowić źródła uprzywilejowania osób, dla których konieczność poniesienia tego rodzaju wydatków, nie będzie wiązała się z pozbawieniem ich samych oraz ich domowników środków koniecznych do utrzymania. Nie może też być wykorzystywana, dla ochrony prywatnego majątku strony kosztem środków publicznych. Osoba wnioskująca o prawo pomocy nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi również wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. post. NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11).
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie jedynie o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania w toku prowadzonej działalności czy też poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14).
Wnioskodawca w przedmiotowej sprawie zadeklarował dochody miesięczne w kwocie 2 406 zł. w tym kwotę 1 050 zł. z tytułu dopłat unijnych, wydatki miesięczne na kwotę 900 zł., a także majątek w postaci udziałów w spółce A. sp. z o.o. o wartości nominalnej 480 tys. zł., 6,3 ha użytków rolnych o zadeklarowanej wartości 63 tys. zł. oraz 29 ha gruntów leśnych o zadeklarowanej wartości 200 tys. zł. Oświadczył, że jego żona nie osiąga dochodów, gdyż sprawuje funkcję w zarządzie wymienionej spółki bezpłatnie gdyż spółki nie stać na wypłacanie jej wynagrodzenia, a także że posiadane nieruchomości rolne zostały oddane w nieodpłatną dzierżawę. Dodał, że posiada znaczne zaległości z tytułu kredytu, który spłaca nieregularnie ratami w kwocie ok 1 tys. zł. miesięcznie.
Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że wykazana sytuacja majątkowa skarżącego nie uprawnia go do występowania o wsparcie ze środków publicznych. Niewątpliwie bowiem skarżący dysponuje majątkiem znacznie przewyższającym wartość żądanego w sprawie wpisu. W pierwszej kolejności zatem należy wymagać od strony, posiadającej znaczny majątek, aktywności w zakresie pozyskiwania źródeł finansowania wydatków. Wbrew twierdzeniem stron, z materiałów przesłanych wraz z wnioskiem nie wynika aby nieruchomości strony stały się przedmiotem zajęcia – z przedłożonych wraz z wnioskiem zawiadomień o wszczęciu postępowania egzekucyjnego wynika, że egzekucja dotyczy ruchomości, wierzytelności, wynagrodzenia i rachunku bankowego, nie zaś nieruchomości czy też praw majątkowych. Nie wynika zatem aby strona była ograniczona w możliwości dysponowania tymi aktywami.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, nie sposób uznać, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą, dysponujący majątkiem znacznej wartości, nie jest w stanie pozyskać środków na uiszczenie wymaganego wpisu, tym bardziej że z oświadczeń samej strony wynika, że osiąga ona dochody na spłatę zaciągniętego kredytu.
Dodatkowo zauważyć należy że od strony, wnioskującej o pomoc ze środków publicznych wymaga się w pierwszej kolejności gospodarności w zakresie wykorzystania własnych sił i środków. Tymczasem postępowanie skarżącego i jego małżonki – nieodpłatne wydzierżawienie majątku oraz nieodpłatnie sprawowana funkcja w zarządzie spółki - świadczą albo o niegospodarności, albo o lepszym statusie majątkowym rodziny, aniżeli wynika to z oficjalnie składanych oświadczeń.
Należy również zgodzić się z referendarzem sądowym co do wniosków wynikających z przedstawionych danych, obrazujących sytuację finansową strony. Skarżący deklaruje dochody nie korespondujące z wykazanymi źródłami (wysokość dopłat) oraz powołuje się na fakty, których nie wykazuje (zajęcie majątku). Nie sposób w tej sytuacji stwierdzić, że sytuacja majątkowa i finansowa uprawnia go do występowania o wsparcie ze środków publicznych.
Odnosząc się do podniesionego w treści sprzeciwu argumentu strony o wysokości obciążających ją długów, trzeba podkreślić, że obciążenia strony z tytułów cywilnoprawnych nie mają wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony – w przeciwnym wypadku prawo pomocy służyłoby przerzuceniu kosztów działalności na ogół obywateli. Koszty sądowe jako należności publicznoprawne, powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy stronie pozostaną wolne po rozdysponowaniu na inne zobowiązania środki (post. NSA z 26 sierpnia 2016 r. I FZ 190/16).
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.