Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2008 r. (nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2008 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy przyznania A. P. renty strukturalnej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż ze złożonego w dniu 3 lipca 2008 r. wniosku o przyznanie renty strukturalnej wraz z załącznikami m.in. umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 15 lutego 1980 r., wypisem z rejestru gruntów oraz zaświadczeniem Urzędu Miasta i Gminy wynikało, iż A. P. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 1.30 ha położonego w miejscowości S. Ponadto, A. P. w dniu 1 sierpnia 2008 r. złożył oświadczenie, iż ma świadomość, że jest jedynie posiadaczem, a nie właścicielem przedmiotowego gospodarstwa.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. P. podniósł m.in., iż nie wiedział, że nie jest właścicielem gospodarstwa oraz załączył kserokopie wniosków o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych rodzicach złożonych w Sądzie Rejonowym.
Organ odwoławczy wyjaśnił, iż przed wydaniem rozstrzygnięcia o spełnianiu warunków do otrzymania renty strukturalnej istnieje obowiązek zbadania i zweryfikowania stanu prawnego gospodarstwa wnioskodawcy, który wynika z § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. z 2007 nr 109 poz. 750 z zm.), zwanego dalej: rozporządzeniem z dnia 19 czerwca 2007 r. Zgodnie z § 18 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r. w celu określenia stanu prawnego gospodarstwa bierze się pod uwagę dokumenty: akt notarialny, prawomocne orzeczenie sadu, wypis z księgi wieczystej, wypis z ewidencji gruntów i budynków, zaświadczenie właściwego wójta (burmistrza lub prezydenta miasta), inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego.
Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynikało bezspornie, iż A. P. w dniu złożenia wniosku nie był właścicielem gospodarstwa, a jedynie jego posiadaczem. Zdaniem organu II instancji oznacza to, że zadeklarowane do przekazania działki mają nieuregulowany stan prawny, a zatem wnioskodawca nie spełniał warunku określonego w § 6 ust.1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r., którego dyspozycja nakazuje trwałe przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa. Podniesiono, że przedłożone przez wnioskodawcę kserokopie wniosków o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych rodzicach, potwierdzają jednoznacznie, że wnioskodawca stara się o nabycie na własność gospodarstwa po rodzicach, jednak w chwili wydania decyzji był tylko w posiadaniu tego gospodarstwa.
W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, iż wydanie decyzji o odmowie przyznania renty strukturalnej było w pełni uzasadnione, gdyż zgodnie z § 19 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r. jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem gospodarstwa rolnego nie jest małżonek rolnika, Kierownik Biura Powiatowego odmawia przyznania renty strukturalnej.
Na powyższą decyzję A. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż decyzja jest dla niego krzywdząca i niezrozumiała. Na etapie gromadzenia dokumentów wymaganych do wniosku o przyznanie renty strukturalnej w Biurze Powiatowym nie został on pouczony o znaczeniu różnicy pomiędzy posiadaniem gospodarstwa rolnego, a jego własnością. W ocenie skarżącego, przedmiotowe gospodarstwo na mocy umowy przekazania z dnia 15 lutego 1980 r. stanowi jego własność.
Skarżący zarzucił również, iż w odwołaniu od decyzji Biura Powiatowego podnosił, że wystąpił do właściwego sądu w celu uregulowania własności gospodarstwa. Następnie postanowieniem z dnia 26 września 2008 r., a więc przed wydaniem zaskarżonej decyzji, stał się właścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Skarżącego, usunięta została w ten sposób podstawa decyzji odmawiającej prawa do renty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto dodał, że dołączone do skargi postanowienia Sądu Rejonowego stwierdzają, że A. P. stał się w dniu 18 października 2008 r. (data klauzuli prawomocności) spadkobiercą gospodarstwa, lecz pozostaje niezaprzeczalny fakt, że na dzień złożenia wniosku był tylko w posiadaniu w/w gospodarstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270) określanej dalej jako ustawa p.p.s.a, kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć dokonywana jest pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami wskazanymi w skardze.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż podniesione przez skarżącego.
Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071), zwanej dalej kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od tej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa), przy czym organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 kpa).
Powołany przepis ustanawia ogólną zasadę czynnego udziału strony na każdym etapie postępowania. Z zasady tej wynikają dla organu administracji publicznej obowiązki, a mianowicie zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony praw strony ma istotne znaczenie. Zapewnia jej bowiem wpływ na ustalenie stanu faktycznego, a przez to wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego.
Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także powstrzymanie się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia.
Na mocy art. 140 kpa, zgodnie z którym w sprawach nie uregulowanych w przepisach art.136 -139 kpa w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji, obowiązek wynikający z art. 10 kpa odnosi się również do postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA OZ we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 1996 r., SA/Wr 2294/95, LexPolonica nr 342152).
W ocenie Sądu, naruszenie obowiązku wynikającego z art. 10 kpa może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona, której organ wyznaczy termin do zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami, otrzymuje w ten sposób od organu informację, że postępowanie administracyjne przechodzi z fazy wyjaśniającej w fazę jurysdykcyjną i może to skłonić stronę do przedstawienia dowodów, których nie zgłosiła w dotychczasowym postępowaniu. Natomiast w sytuacji, gdy organ przed wydaniem decyzji nie wyznaczy stronie terminu do zapoznania się z dowodami zebranymi w toku postępowania, strona może zostać niejako "zaskoczona decyzją", a stan faktyczny sprawy nie zostanie wyjaśniony (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006 r., III SA/Wa 1666/06).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż w postępowaniu przed organem odwoławczym została naruszona zasada wynikająca z art. 10 § 1 kpa. W aktach brak jest dowodu, że organ odwoławczy pouczył stronę o przysługujących jej prawach i umożliwił zapoznanie się z aktami przed wydaniem decyzji.
Podkreślenia wymaga, iż w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący oświadczył, że podjął działania w celu uregulowania stanu prawnego gospodarstwa rolnego. Do odwołania zostały załączone kopie wniosków o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych rodzicach, złożone w Sądzie Rejonowym w Przeworsku w dniu 12 września 2008 r. Wynika z tego, że organ II instancji miał informacje, że skarżący podjął działania w celu uregulowania stanu prawnego gospodarstwa, a mimo to wydał decyzję bez pouczenia o uprawnieniu wynikającym z art. 10 kpa, uniemożliwiając skarżącemu ewentualne zgłoszenie wniosków dowodowych i ustosunkowanie się do wyników postępowania. W tych okolicznościach, uchybienie to, w ocenie Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdzając, iż decyzja organu II instancji narusza przepisy postępowania tj. art. 10 § 1 w zw. z art.140 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.
Na mocy art. 152 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł, iż uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Zgodnie z art. 200 ustawy p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 200 zł stanowiącą uiszczony od skargi wpis sądowy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy zgodnie z art. 10 § 1 kpa powinien zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu.