Uzasadnienie
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów w ½ części. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia, powodem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że spółka nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania –wpis w sprawie określono na kwotę 73 242 zł. – jednoczenie zaś nie ma podstaw do stwierdzenia, że spółka nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz sądowy zwrócił uwagę na wartość kapitału zakładowego spółki, przewyższającą kwotę żądanego w sprawie wpisu od skargi, wartość majątku spółki – nieruchomości o wartości 116 370,54 zł., a także na relatywnie niską wartość zobowiązań ciążących na spółce, zadeklarowaną na kwotę 6 144,80. W tej sytuacji uznał, że uwzględnienie wniosku strony w całości, stanowiłoby niedopuszczalną ochronę majątku prywatnego strony kosztem należności Skarbu Państwa.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza, fachowy pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że mimo posiadania majątku w postaci nieruchomości spółka nie była w stanie pozyskać potrzebnych jej środków w drodze umowy najmu. Przedkładając wypis z księgi wieczystej tej nieruchomości spółka podkreśliła, że w realiach wolnego rynku zadysponowanie tą nieruchomością w celu osiągniecia środków na inne cele jest niemożliwe, gdyż nieruchomość ta obciążona jest hipotekami o wartości wielokrotnie przekraczającej wartość samej nieruchomości. Majątek ten nie może zatem służyć pozyskaniu dalszych środków. Wskazując na nieściągalność posiadanych wierzytelności, zaniechanie prowadzenia działalności gospodarczej, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie z kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.- rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek, dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie tylko o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania w toku prowadzonej działalności, czy też poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14).
W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wykazany we wniosku stan finansowy spółki nie w pełni oddaje jej faktyczną kondycję finansową, a wskazany majątek mimo wykazanego obciążenia hipoteką jest niewątpliwie we władaniu skarżącej i może zostać wykorzystany do osiągania pożytków cywilnych rzeczy. Mimo bowiem twierdzeń skarżącej o braku zainteresowania przedmiotową nieruchomością, w uzupełnieniu wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała na przysługującą jej należność z tytułu umowy najmu, co świadczy o tym że możliwość takiego wykorzystania nieruchomości jest realna i dostępna dla spółki. Ponadto wykazana przez skarżącą wierzytelność z tego tytułu istnieje, a strona – poza oświadczeniem o braku zarządu u dłużnika i wynikającej z tego faktu niemożności kontaktu z dłużnikiem – nie wykazała trwałej nieściągalności przedmiotowej należności.
Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca spółka korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku. Okoliczność ta sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, niemniej jednak nie pozostaje bez znaczenia w kontekście uzyskiwanych przez spółkę przychodów oraz całości sytuacji majątkowej strony skarżącej.
Tym samym należy stwierdzić, że Strona nie wykazała, że w obecnej sytuacji majątkowej i finansowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego.
Mimo powyższego, nie ulega wątpliwości, że w sytuacji obciążenia posiadanej przez skarżącą nieruchomości hipotekami na kwoty znacznie przewyższające wartość samej nieruchomości, dostrzeżone przez referendarza sadowego możliwości zadysponowania przez skarżącą posiadanym majątkiem są mocno ograniczone. Z tego względu Sąd postanowił o dalszym ograniczeniu wysokości żądanego od skarżącej wpisu od skargi, zwalniając ją od wpisu ponad kwotę 20 tys. zł.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sad uznał że strona wykazała, że jej obecna sytuacja finansowa jest na tyle trudna, iż nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, nie wykazała jednak że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.