Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS/organ) z dnia [...] października 2020r. nr [...] wydana wobec J.W. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca), utrzymująca w mocy decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2017r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że Prezes KRUS decyzją z [..] grudnia 2016 r., orzekł o odpowiedzialności Zobowiązanej za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jej zmarłego brata, którego jest ona spadkobierczynią. Wysokość przedmiotowych zaległości została określona w kwocie 12 869,73 zł.
Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2017 r. Zobowiązana wystąpiła do Prezesa KRUS o umorzenie ww zaległości.
Decyzją z dnia [...] lipca 2017r. Prezes KRUS odmówił umorzenia zaległości składkowych w kwocie 13 200,63 zł (za okres od 3 kw. 2008 r. do 2 kw. 2015 r.), a także należnych od nich odsetek.
W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy na wniosek Skarżącej, Prezes KRUS decyzją z [...] sierpnia 2017 r., utrzymał swoje rozstrzygnięcie w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: Sąd), po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję wyrokiem z 12 grudnia 2017r. sygn. I SA/Rz 711/17, uchylił tę decyzję. Powodem uchylenia zaskarżonej decyzji było powzięcie wątpliwości co do tego, czy organ rzeczywiście dokonywał ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji swoją treścią, w znacznej mierze, odpowiadało treści poprzedzającego ją rozstrzygnięcia. Ponadto, zdaniem Sądu, organ nie ustalił w sposób należyty sytuacji materialnej Skarżącej, zwłaszcza w zakresie wysokości ponoszonych przez nią wydatków i nie rozważył czy odmowa umorzenia nie pozbawi Zobowiązanej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych.
Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. Prezes KRUS uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2017r., w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości składkowych w kwocie 4 852 zł (obejmującej zaległości z tytułu składek od IV kwartału 2012 r. do II kwartału 2015 r.) i umorzył zaległość w tej wysokości oraz odsetki za zwłokę od tych zaległości w kwocie 814 zł. Jednocześnie organ utrzymał w mocy decyzję z 4 lipca 2017 r., w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości składkowo-odsetkowych, w łącznej kwocie 8 348,63 zł, obejmującą składki za okres od III kwartału 2008 r. do III kwartału 2012 r. oraz odsetek od tych zaległości (w kwocie 3 156 zł) i odmowy umorzenia kosztów upomnienia (20,40 zł).
Decyzja ta została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 2018r., sygn. I SA/Rz 889/18, z powodu naruszenia przez organ przepisów postępowania.
Prezes KRUS, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. uchylił decyzję z [...] maja 2018r., w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości składkowo-odsetkowych w wysokości 8 348,63 zł i umorzył odsetki od zaległości składkowych w kwocie 3 156 (za okres od III kwartału 2008 r. do III kwartału 2012 r.) oraz odmówił umorzenia zaległości w kwocie 5 172,23 zł oraz kosztów upomnienia za 2012 r. i 2017 r., w wysokości 20,40 zł.
Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2020r. sygn.. akt I SA/Rz 743/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd zauważył, że organ po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił w części decyzję Prezesa KRUS z [.] maja 2018 r., mimo że została ona już wcześniej uchylona w całości prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. I SA/Rz 889/18.
Ponieważ Prezes KRUS dopuścił się tym rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
W obrocie pozostała zatem decyzja Prezesa KRUS z dnia [.] lipca 2017r. odmawiająca umorzenia należności składkowych.
Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] października 2020r. Prezes KRUS:
I - umorzył zaległość w kwocie 4.852,00zł, na którą składają się składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 4 kw. 2012r. do 2 kw. 2015r. w kwocie 4.038,00zł oraz odsetki za zwłokę od tych składek (...)
II – umorzył 100% odsetek w kwocie 3.156,00zł od zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 kw. 2008r. do 3 kw. 2012r. (...)
III – odmówił umorzenia pozostałej zaległości w kwocie 5.192,63zł tj. składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 kw. 2008r. do 3 kw. 2012r. w kwocie 5.172,23zł oraz kosztów upomnienia za 2012r. i 2017r. w kwocie 20,40zł (...).
W uzasadnieniu organ powołał się na ustalenia odnośnie sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej. Jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 878,00zł netto, zajęte częściowo w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca korzysta przy tym z pomocy społecznej, w wymiarze ok. 200 zł miesięcznie. Mieszka w budynku mieszkalnym w złym stanie technicznym, wymagającym kapitalnego remontu. Wraz z nią mieszka dorosły syn, który nie pracuje, nie pobiera też zasiłku dla bezrobotnych. Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,2244 ha przelicz., z tego 1,1487 ha przelicz. we współwłasności, a także współwłaścicielką nieruchomości leśnej o pow. 0,6531 ha.
Część swojego gospodarstwa (1,25 ha) skarżąca wydzierżawiła do dnia 25 sierpnia 2025 r. Wartość odziedziczonego gospodarstwa rolnego organ wycenił, wg danych ZUS, na kwotę 42.900zł.
Organ przyznał wprawdzie, że Skarżąca osiąga niskie dochody bieżące, ale posiada majątek, którego wartość pozwala na zapłatę zaległych składek.
Nie jest więc jednoznacznie spełniona przesłanka braku możliwości płatniczych, dlatego uzasadnione jest częściowe umorzenie zaległości. Co do kwoty zadłużenia 5.192,63zł istnieje potencjalna możliwość spłaty w formie dogodnych rat lub przez spieniężenie przedmiotu spadku.
W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu, JW zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez brak uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy. Wniosła o uchylenie pkt. III zaskarżonej decyzji. Do skargi dołączyła ostatnie orzeczenie o niepełnosprawności. W uzasadnieniu natomiast podniosła, że nie ma obecnie płynności finansowej, toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne, nie stać jej nawet na chleb. Sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie oznacza, że Skarżąca dysponuje jakimiś środkami finansowymi.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 3 lutego 2021r. Skarżąca zakwestionowała dokonaną przez organ ocenę przesłanek umorzenia należności w okolicznościach niniejszej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że uchybia ona przepisom postępowania administracyjnego.
W myśl art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020r., poz.174 ze zm.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie.
Od tego rodzaju rozstrzygnięcia nie przysługuje odwołanie, jednakże strona może zwrócić się do organu o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Rozpoznając zaś ponownie sprawę organ ten może utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, uchylić ją i orzec co do istoty sprawy oraz umorzyć postępowanie, albo uchylić zaskarżoną decyzję (art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 K.p.a.) i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia (art.138 § 2 k.p.a.)
Rozstrzygnięcie organu I instancji tj. decyzja z dnia [...] lipca 2017r., stanowi o odmowie umorzenia całości składek i odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 kw.2008r. do 2 kw. 2015r. w kwocie 13.200,63zł (w tym na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe). Natomiast rozstrzygnięcie organu II instancji, mimo że oparte na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., nie utrzymuje w mocy decyzji organu I instancji, ale w swojej sentencji orzeka; w pkt I - o umorzeniu zaległości w kwocie 4.852,00zł, w pkt. II – o umorzeniu 100% odsetek w kwocie 3.156,00zł i w pkt. III – o odmowie umorzenia pozostałej zaległości w kwocie 5.192,63zł.
W istocie więc organ odwoławczy orzekł w sposób odmienny niż organ I instancji.
Co do zasady organ odwoławczy może zreformować rozstrzygnięcie organu I instancji, a podstawę prawną dla takiego działania stanowi art.138 § 1 pkt 2 k.p.a., lecz w takim przypadku organ odwoławczy powinien orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy. Brak uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i jednocześnie odmienne orzeczenie co do istoty sprawy oznacza, że w obrocie prawnym funkcjonują dwa sprzeczne rozstrzygnięcia tej samej sprawy – z wniosku J.W. o umorzenie należności składkowych.
Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art.138 § 1 i § 2 k.p.a., wobec dokonania rozstrzygnięcia, którego powołane przepisy nie przewidują.
W tym stanie sprawy brak jest możliwości kontroli zaskarżonej decyzji pod względem prawidłowości dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych i oceny przesłanek umorzenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2, § 4 ust. 1 i ust. 3, § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz.
68) Sąd przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie z tytułu udzielonej przez niego pomocy prawnej, której koszty nie zostały opłacone, w wysokości 240 zł, powiększone o należny od tej kwoty podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 zł.