Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2020r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku A. (dalej: Spółka/Skarżąca) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020r., z uwagi na brak przekazania w obowiązującym terminie deklaracji rozliczeniowych.
Spółka wniosła do organu pismo z dnia 30 lipca 2020r., prosząc o "ponowne rozpatrzenie decyzji w sprawie umorzenia postępowania" i podnosząc, że deklaracja za maj została złożona w dniu 13 czerwca 2020r.
Decyzją z dnia [...] września 2020r. nr [...] ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że wniosek ten został złożony w dniu 19 sierpnia 2020r., czyli po upływie 14 dni od dnia otrzymania decyzji (22 lipca 2020r.)
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Spółka wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania i o ponowne rozpatrzenie sprawy zwolnienia z opłacania składek za maj 2020r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów, niż podniesione w skardze.
Kontroli Sądu została poddana decyzja ZUS, którą stwierdzono uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art.129 § 2 K.p.a. odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.
W niniejszej sprawie decyzja wydana w pierwszej instancji została doręczona Spółce w dniu 22 lipca 2020r., a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono w dniu 19 sierpnia 2020r. czyli po upływie 14-dniowego terminu. Uchybienie terminu jest zatem niewątpliwe.
Jednakże, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że wprawdzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony po upływie 14-dniowego terminu od otrzymania decyzji, ale nastąpiło to przed upływem terminu 30-dniowego do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art.52 § 3 P.p.s.a., strona może wg własnego wyboru złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub - nie korzystając z tego środka odwoławczego – wnieść skargę do sądu administracyjnego. Takie pouczenie zamieszczone zostało w decyzji z dnia [...] lipca 2020r.
W treści pisma z dnia 30 lipca 2020r., skierowanego do ZUS, Spółka wniosła o "ponowne rozpatrzenie odwołania, skargi", co wskazuje na niejednoznaczne wskazanie trybu, z którego strona zamierzała skorzystać W sytuacji możliwości skorzystania z alternatywnych środków zaskarżenia, obligowało to organ do zwrócenia się do strony – w trybie art.64 § 2 K.p.a. – o usunięcie braków formalnych pisma przez sprecyzowanie, z którego środka chce ona skorzystać. Organ powinien przy tym poinformować stronę o skutkach procesowych złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uchybieniem terminu. W razie wątpliwości sytuacja procesowa strony powinna być rozstrzygana z korzyścią dla niej, czyli – w zaistniałej sytuacji - organ powinien uznać, że strona złożyła skargę do sądu administracyjnego.
Uznać zatem należy, że organ naruszył przepisy art. 9 i art.64 § 2 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, o słuszności stanowiska w kwestii obowiązku informowania strony o skutkach związanych z uchybieniem terminu, świadczy wprowadzenie przez ustawodawcę do ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz.374 ze zm.), przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2, obowiązującego od dnia 16 grudnia 2020r. Stosownie do tego przepisu, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2).
Wprawdzie powyższy przepis nie obowiązywał w dniu wydania zaskarżonej decyzji ([...] września 2020r.), jednakże wskazuje on na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia regulacji prawnej mającej chronić wnioskodawców przed utratą m.in. prawa do zwolnienia z powodu niezachowania terminu. Tym samym wyznaczają kierunek, który powinien być uwzględniany przy rozstrzyganiu spraw dotyczących zwolnień przewidzianych ustawą o COVID-19.
W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ będzie zobowiązany do wezwania Spółki do jednoznacznego sprecyzowania, czy pismo z dnia 30 lipca 2020r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ZUS, czy intencją strony było bezpośrednie zaskarżenie decyzji do sądu administracyjnego. Jednocześnie organ powiadomi stronę, że w przypadku uznania, że ww pismo stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, został on złożony z uchybieniem terminu i w związku z tym organ wyznaczy Spółce termin do złożenia wniosku o jego przywrócenie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ponieważ Skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jej skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych, nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.