Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 1030/13

Uzasadnienie

"T." Spółka z o.o. z siedzibą w [...], po wezwaniu Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

We wniosku tym skarżąca podała, że prowadzi działalność handlową w zakresie świadczenia usług, która została uniemożliwiona w związku z zablokowaniem przez Zachodniopomorski Urząd Skarbowy wszystkich rachunków bankowych.

Spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych na opłacenie należnego wpisu od skargi i nie posiada także zdolności kredytowej ani majątku, który mogłaby w tym celu spieniężyć. W 2010 r. P. Sp. z o.o. rozwiązała w trybie natychmiastowym wszystkie umowy agencyjne, co spowodowało utratę głównego źródła dochodu Spółki. Spółka w chwili obecnej prowadzi ograniczoną działalność gospodarczą, a za poprzednie lata wykazała znaczne straty.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł. Spółka wykazała trzy rachunki bankowe, których stany na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiły: w Banku Z. - kwotę [...] zł, w P. SA – kwotę ujemną [...] zł, w Banku M. SA – kwotę [...] zł.

Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 października 2013 r., przedłożyła:

1. - rachunek zysków i strat na dzień 31 lipca 2013 r., 31 sierpnia 2013 r., 30 września 2013 r., oraz za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r.;
2. - obroty kont syntetycznych i analitycznych za miesiące 07/2013, 08/2013, 09/2013;
3. - bilans na dzień 31 grudnia 2013 r.;
4. - rejestry VAT sprzedaży i zakupów za okres 07/2013, 08/2013, 09/2013;
5. - zestawienie należności od kontrahentów i zobowiązań na dzień 4 października 2013 r. oraz zestawienie należności objętych wyrokami na dzień 4 października 2013 r.;
6. - deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za lipiec 2013 r., sierpień 2013 r., wrzesień 2013 r.;
7. - zestawienie egzekucji i spraw sądowych przeciwko Spółce według stanu na 4 października 2013 r.;
8. - dokumentację dotyczącą postępowań egzekucyjnych i sądowych prowadzonych przeciwko Spółce oraz postępowań prowadzonych na rzecz Spółki (postanowienia o wszczęciu, umorzeniach egzekucji, zajęciach wierzytelności i rachunków bakowych Spółki, nakazy zapłaty, wyrok zasądzający zwrot środków pieniężnych przez Spółkę, wyrok w sprawie o zwrot wynagrodzenia, pozwy pracownicze o zapłatę wynagrodzenia i premii z załącznikami, wezwania do zapłaty, wezwania sądowe);
9. - zeznanie roczne CIT-8 za 2013 r. wraz z potwierdzeniem wysłania;
10. - historie rachunku w P. za okres od 1 lipca 2013 r. do 17 października 2013 r.;
11. - wyciągi bankowe z banku Z. SA za okres od 1 lipca 2013 r. do 7 października 2013 r.;
12. - oświadczenie Spółki o braku transakcji oraz środków na rachunku w M. Z ww. dokumentów wynika, że w 2012 r. Spółka osiągnęła przychody w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów [...] zł i odliczyła stratę z lat ubiegłych w wysokości [...] zł. Natomiast do końca września 2013 r. przychody Spółki wyniosły [...] zł, a strata – [...] zł. Z bilansu z kolei wynika, że na koniec 2012 r. Spółka posiadała środki trwałe – urządzenia techniczne i maszyny o wartości [...] zł, należności krótkoterminowe – [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe – [...] zł, rezerwa na zobowiązania [...] zł.

Na dzień 4 października 2013 r. wykazano:

1. - należności w wysokości [...] zł;
2. - należności objęte wyrokami sądowymi w kwocie [...] zł, w tym ściągalne w kwocie [...] zł oraz wpływy z tego tytułu w kwocie [...] zł miesięcznie (egzekucja), co do pozostałych należności ich egzekucja jest bezskuteczna;
3. - inne należności w kwocie [...] zł.

Zobowiązania Spółki na dzień 4 października 2013 r. to kwota [...] zł i są to zobowiązania wobec kontrahentów, z tytułu opłat bieżących, wobec ZUS, PFRON, z tytułu podatków.

Wartość środków trwałych Spółki na koniec września 2013 r., wynikająca z przedłożonych dokumentów wynosi [...] zł.

Ponadto na dzień 4 października 2013 r. wobec Spółki prowadzonych jest: [...] postępowań egzekucyjnych przez ZUS na kwotę [...] zł; [...] postępowań egzekucyjnych przez Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Skarbowego na łączną kwotę [...] zł plus odsetki w kwocie [...] zł; [...] postępowań egzekucyjnych na rzecz kontrahentów Spółki na łączną kwotę [...] zł (w tym odsetki i koszty egzekucyjne); [...] spraw pracowniczych na drodze sądowej o zapłatę łącznie kwoty [...] zł należności głównych.

Za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności w rejestrach VAT– za lipiec, sierpień, wrzesień 2013 r., Spółka odnotowała sprzedaż opodatkowaną w wysokości [...] zł brutto oraz zakupy w łącznej wysokości [...] zł.

Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2013 r. do 17 października 2013 r. wynika saldo końcowe w kwotach:

1. - w Banku P. – saldo ujemne [...] zł;
2. - w W. SA – [...] zł.

Natomiast saldo środków w kasie przedsiębiorstwa w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. wynosiło [...] zł.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwana "P.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11).

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podnieść też należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).

Biorąc pod uwagę powyższe oraz przedstawione przez Spółkę dane dotyczące jej sytuacji finansowej, należało uznać, że wniosek o prawo pomocy zasługuje częściowo na uwzględnienie.

Wykazana bowiem sytuacja finansowa skarżącej dowodzi, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sprowadzających na tym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. O trudnej sytuacji Spółki świadczy bowiem bilans za 2012 r., z którego wynika ujemny kapitał własny firmy w kwocie [...] zł, zobowiązania w kwocie [...] zł, przewyższającej jej należności w kwocie [...] zł oraz wartość środków trwałych w kwocie [...] zł (urządzenia techniczne i maszyny).

Jak wynika z pozostałych dokumentów finansowych, sytuacja Spółki w bieżącym roku zasadniczo nie zmieniła się.

W okresie od stycznia do końca września 2013 r. przychody Spółki wyniosły [...] zł, a strata [...] zł. W tym miejscu należy zauważyć, że wprawdzie Spółka odliczała straty z lat ubiegłych również w zeszłym roku podatkowych, jednak okoliczność ta (ponoszenia i odliczania strat) nie oznacza braku środków a jedynie jest wynikiem bilansowym.

Ponadto z wyciągów z rejestrów VAT oraz z kopii deklaracji VAT wynika, że w ostatnim okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. Spółka osiągnęła nieznaczne obroty, a przeważającą ich część stanowiły zapłaty za usługi prawnicze. Zobowiązania Spółki na dzień 4 października 2013 r. wynosiły [...] zł i nadal przewyższają wykazane na ten dzień jej należności w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł). Spółka wykazała problemy z dochodzeniem części należności, a także z regulowaniem bieżących zobowiązań. Z przedstawionych zestawień oraz pozostałych dokumentów wynika także, że na dzień 4 października 2013 r. wobec Spółki jest prowadzonych [...] postępowań egzekucyjnych oraz [...] postępowań sądowych o zapłatę. Wykazano także, że wcześniejsze postępowania egzekucyjne zostały juz wcześniej umorzone z uwagi na ich bezskuteczność, zajęciu podlegają rachunki bankowe, wierzytelności Spółki u kontrahentów oraz w urzędzie skarbowym.

W okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. Spółka nie posiadała środków w kasie przedsiębiorstwa. Z formularza PPPr oraz dokumentów uzupełniających wniosek wynika, że Spółka ma trzy rachunki bankowe w różnych bankach, na których posiadane środki pieniężne są zajęte w postępowaniach egzekucyjnych.

Niemniej jednak, w ocenie referendarza sądowego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać, że Spółka powinna w kosztach sądowych partycypować choćby w minimalnych zakresie. Pomimo przedstawionej sytuacji kontynuuje bowiem działalność gospodarczą, nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości, a więc jest wypłacalna. Od początku 2013 r. wzrosła wartość jej aktywów trwałych z kwoty [...] zł do [...] zł na koniec września 2013 r. Nie ma długoterminowych zobowiązań.

W orzecznictwie podkreśla się (por. postanowienie NSA 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04), że podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

Należy zwrócić także uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu KRS wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na szeroką skalę z udziałem kapitału o znacznej wartości (zapisy Działu 3 Rubryka 1 – Przedmiot działalności). Zdaniem referendarza sądowego, oznacza to, że istnieje możliwość aby Spółka uzyskała choćby niewielkie środki pieniężne na wydatek w postaci kosztów sądowych, w ramach działań podjętych poza głównym zakresem swojej działalności, czy wykorzystując posiadany majątek. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których nadzwyczaj trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Ta specyficzna forma dofinansowania przez Skarb Państwa przewidziana została dla podmiotów, dla których konieczność poniesienia wymaganych prawem kosztów sądowych oznaczałaby przekroczenie granicy minimum socjalnego i definitywne zamknięcie drogi sądowej. Tymczasem skarżąca Spółka nie wykazała w sposób dostateczny, że taka sytuacja u niej zachodzi.

Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd/referendarz sądowy nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego brak było podstaw do przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc co do wszystkich należnych jak i przyszłych kosztów sądowych. Wprawdzie skarżąca wykazała, że w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych w kwocie [...] zł, to z uwagi na wyżej wskazane okoliczności (kontynuowanie działalności, posiadanie środków trwałych o wartości przewyższającej wpis, szeroki zakres przedmiotu prowadzonej działalności, wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy i jej uznaniowy charakter w przypadku osób prawnych), należało uznać, że Spółka powinna opłacić wpis sądowy w kwocie [...] zł, co stanowi najniższy wpis w sprawach podatkowych.

Natomiast, w kwestii przewidywanych dalszych kosztów postępowania (wpisu od skargi kasacyjnej, opłaty kancelaryjnej), zwolnienie skarżącej byłoby przedwczesne, bowiem jej sytuacja finansowa może ulec zmianie.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw.

z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.