Uzasadnienie
L. G. we wniosku z dnia 29 stycznia 2013 r. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – dalej: Prezes KRUS - o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek umotywował trudną sytuacją finansową rodziny.
Decyzją z dnia 7 maja 2013 r. znak: [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na fundusz wypadkowo, chorobowo, macierzyński oraz fundusz emerytalno-rentowy.
Po rozpoznaniu wniosku L. G. z dnia 17 czerwca 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS decyzją z dnia 4 lipca 2013 r., znak: [...], utrzymał w mocy ww. własną decyzję z dnia 7 maja 2013 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że łączna zaległość Wnioskodawcy wyniosła [...] zł i obejmowała należność główną w kwocie [...] zł oraz odsetki w kwocie [...] zł.
W toku postępowania administracyjnego Wnioskodawca przedłożył:
- - decyzję nr [...] z 11 lutego 2013 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2013 r.;
- - nakaz płatniczy nr [...] z 6 lutego 2013 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013;
- - upomnienie nr [...] na kwotę [...] zł;
- - upomnienie nr [...] z 6 grudnia 2012 r. na kwotę [...] zł.
Na podstawie wizytacji w gospodarstwie rolnym Wnioskodawcy oraz jego oświadczenia złożonego w trybie art. 10 K.p.a. organ określił sytuację materialną Wnioskodawcy wskazując, że:
- - jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni [..] ha fizycznych, tj. [..] ha przeliczeniowych oraz oszacował dochód z tytułu jego prowadzenia na kwotę [...] zł (na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M.P. Nr 87, poz. 917);
- - wartość posiadanych gruntów rolnych to [...] zł;
- - wartość gospodarstwa przewyższa wysokość należności wobec KRUS;
- - Wnioskodawca mieszka w domku jednorodzinnym, w którego skład wchodzi 7 pokoi, kuchnia i łazienka, warsztat (tj. zaadaptowany budynek gospodarczy);
- - nie posiada maszyn rolniczych oraz inwentarza żywego;
- - pobiera dopłaty z ARiMR;
- - nie korzysta z pomocy opieki społecznej;
- - ponosi miesięczne opłaty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł;
- - ponosi koszty związane z edukacją córki w wysokości [...] zł za semestr.
Ponadto organ ustalił, że małżonka Wnioskodawcy wyjechała w poszukiwaniu pracy.
Organ wskazał też, że Wnioskodawca, pomimo ponagleń, nie złożył wyjaśnień dotyczących podlegania przez małżonkę ubezpieczeniu społecznemu.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że w sprawie o umorzenie należności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników stosuje się przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.
Ponadto w przypadku spełnienia warunków określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21.12.2007 r.) zaległości na ubezpieczenie emerytalne-rentowe od III kwartału 2004 r. można objąć pomocą de minimis. W art. 4 pkt. 5 ww. traktatu stwierdza się, że pomoc de minimis może być przyznana wyłącznie dla gospodarstw rolnych, które nie są przedsiębiorstwami znajdującymi się w trudnej sytuacji. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia Komisji (WE) udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń oprocentowania od nieopłaconych składek stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych.
Mając powyższe na względzie organ uznał, że w gospodarstwie rolnym Wnioskodawcy nie zaistniały zdarzenia losowe, które stanowiłyby podstawę do umorzenia przedmiotowych należności. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło, że Wnioskodawca znalazł się w sytuacji uniemożliwiającej spłatę zaległości. Organ wyjaśnił przy tym, że opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest obowiązkiem ubezpieczonego i własnym wkładem na przyszłą emeryturę, od którego będzie zależna wysokość przyszłego świadczenia.
W związku z powyższym organ stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanek pozwalających na udzielenie pomocy w postaci umorzenia należności m.in. ze względu na fakt, iż uzyskiwane dochody pozwalają na systematyczną spłatę zadłużenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie L. G. zaskarżył ww. decyzję Prezesa KRUS z dnia 7 maja 2013 r. i wniósł o jej uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, iż organ mylnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy, a następnie wyciągnął mylne wnioski.
Dodatkowo wskazał, że w sprawie zaistniały przesłanki ważnego interesu uzasadniające umorzenie zobowiązania. W ocenie Skarżącego, powyższe potwierdza trudna sytuacja materialna, będąca skutkiem wielu zdarzeń losowych trudnych do przewidzenia (m.in. choroba żony i wypadek męża córki). Zdaniem Skarżącego, nie posiada on środków pozwalających na zapłatę należnych składek, co więcej, zagrożona jest egzystencja całej rodziny. Ponadto Skarżący zarzucił organowi, że wydając decyzję nie oparł jej na ustalonych faktach i przesłankach wskazanych we wniosku. Skarżący w treści uzasadnienia zakwestionował też sposób wyliczenia przez organ wysokości dochodu.
Prezes KRUS powołując argumenty z uzasadnienia decyzji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2012 r. 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.
Postępowanie poprzedzające wydanie przez Prezesa KRUS decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – dalej: K.p.a., o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu w związku z art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403) – dalej: u.u.s.r. - i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.).
Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a.
Przepis art. 127 § 3 K.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Natomiast przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że zwrot "brał udział w sprawie" oznacza podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa lub innych czynności niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także - jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu – załatwienie sprawy przez wydanie (podpisanie) takiej decyzji (vide: uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.02.2013 r. sygn. akt: I GPS 2/12 i I GPS 4/12).
Należy wskazać, że na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Jednakże postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi nie może odbywać się z naruszeniem zasady prawdy materialnej, określonej w art. 7 K.p.a.
Wyjaśnić też należy, że postępowanie odwoławcze zainicjowane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy objęte jest tymi samymi zasadami, co postępowania stricte instancyjne (tj. skutkujące przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji - dewolutywne). W związku z tym tryb postępowania pierwszoinstancyjnego oraz rozstrzygnięcie wydawane przez organ rozpoznający sprawę po raz pierwszy powinno stronie gwarantować, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu odwoławczym. Względy prawdy materialnej nakazują, aby decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy uwzględniała wyłączenie pracowników od udziału w takim postępowaniu, gdy brali oni udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przesłanka wyłączenia pracownika ma charakter bezwzględny i w związku z tym nie podlega ocenie pod kątem jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 41a u.u.s.r. w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. i w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż jak wynika z akt, sprawa była prowadzona i rozstrzygana przez tych samych pracowników, zarówno w postępowaniu, w którym po raz pierwszy rozstrzygnięto sprawę jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez Stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w rozstrzyganiu i wydaniu decyzji z dnia 7 maja 2013 r. znak: [...] r. brały udział następujące osoby: inspektor E. P., kierownik wydziału ubezpieczeń R. R. oraz z-ca dyrektora K. S. Natomiast decyzja z dnia 4 lipca 2013 r., znak: [...] została wydana z udziałem inspektora E. P., kierownika wydziału ubezpieczeń R. R. oraz dyrektor E. K. W postępowaniu zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji udział w czynnościach procesowych niezbędnych do załatwienia sprawy i wydania decyzji z dnia 4 lipca 2013 r. miały te same osoby, tj. inspektor E. P. i kierownik wydziału ubezpieczeń R. R.. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że decyzje te zostały wydane z upoważnienia Prezesa KRUS i podpisane przez dwie różne osoby, tj. z-cę dyrektora K. S. oraz dyrektor E. K..
Należy zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie z wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a naruszony został przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Stanowi to przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., bowiem decyzja ostateczna wydana została z udziałem pracownika, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 K.p.a.
Wystąpienie przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego skutkuje natomiast uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.
W związku ze stwierdzonym uchybieniem Sąd nie dokonał merytorycznej oceny rozstrzygnięcia w zakresie przesłanek odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, które będzie możliwe w wyniku wydania przez organ ostatecznej decyzji w trybie administracyjnym i ewentualnym jej zaskarżeniu przez zainteresowanego.
Na podstawie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., Sąd wskazuje, aby w ponownym rozpoznaniu sprawy nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział w wydaniu decyzji z dnia 7 maja 2013 r.
Ponadto Sąd wskazuje, aby w ponownym postępowaniu i w decyzji organ biorąc pod uwagę sytuację finansową i rodzinną Strony wnikliwie ocenił i odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.
W uchylonej bowiem decyzji, organ w sposób lakoniczny ocenił te przesłanki i w podobny sposób odniósł się do sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego. Ponadto nie powiązał przytoczonych w uzasadnieniu przepisów rozporządzania Komisji Europejskiej Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. ze stanem faktycznym sprawy.
Biorąc pod uwagę wskazane powyżej uchybienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.