Uzasadnienie
Skarżący R. K., w dniu 5 października 2013 r. zwrócił się na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na opłacenie pełnomocnika, a uiszczenie opłaty sądowej było dużym wyzwaniem.
W oświadczeniu rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a w oświadczeniu o majątku, w poszczególnych rubrykach wpisał "nie dotyczy". Wskazał także, że między nim a żoną istnieje rozdzielność majątkowa, zaś stosowny dokument znajduje się w aktach sprawy.
W oświadczeniu o dochodach skarżący podał, że oboje z małżonką uzyskują wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości [...] zł brutto. Ponadto podniósł, że wszelkie istotne dla sprawy informacje zostały dołączone do wniosku o umorzenie zaległości skierowanego do Urzędu Skarbowego w [...] oraz do odwołania do Izby Skarbowej w [...]
Pismem z dnia 15 października 2013 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o:
- - aktualne zaświadczenia pracodawców skarżącego i jego żony potwierdzające wysokość ich średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z uwzględnieniem kwoty przekazywanej tytułem prowadzonej egzekucji z ostatnich sześciu miesięcy;
- - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumenty potwierdzające ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy;
- - wyciągi z rachunków bankowych żony skarżącego za okres od 15 sierpnia 2013 r. do 15 października 2013 r.;
- - dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym małżonki, a także wyjaśniające na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący zajmuje lokal mieszkalny położony [...], ze wskazaniem kto jest jego właścicielem, jaka jest jego powierzchnia oraz czy ze skarżącym i jego żoną mieszkają inne osoby, z podaniem stopnia pokrewieństwa, a także czy osoby te partycypują w opłatach, w jakiej wysokości;
- - kopię rocznego zeznania podatkowego małżonki skarżącego za 2012 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym.
Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Na wstępie wskazać wymaga, że skarżący R. K. w dniu 2 października 2013 r. opłacił należny wpis od skargi w kwocie [...] zł, natomiast swoim wnioskiem objął w przedmiotowej sprawie ustanowienie radcy prawnego, żądając tym samym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.".
Stosownie do powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania.
Analiza złożonego w niniejszej sprawie oświadczenia o stanie majątkowym prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Ze złożonego wniosku wynikało, że skarżący ma [...] lat, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto we wniosku skarżący oświadczył, że istotne dla sprawy informacje znajdują się w aktach sprawy.
W aktach tych zgromadzone zaś zostały dokumenty dotyczące głównie prowadzonych egzekucji (m.in. zajęcia wierzytelności, ruchomości, wynagrodzenia za pracę z 2012 r.), zobowiązań skarżącego, oświadczenie majątkowe z 18 marca 2013 r. oraz rachunki obrazujące ponoszone wydatki na konieczne utrzymanie pochodzące z 2012 r. oraz do lutego 2013 r., umowa majątkowa małżeńska z 1997 r., akt notarialny z 30 grudnia 2010 r. dotyczący sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego w [...] ul. [...], dokument potwierdzający zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 stycznia 2013 r.
W związku z tym, że złożone oświadczenie jak i nieaktualne na dzień wniesienia wniosku informacje wynikające z akt sprawy okazały się niewystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych strony i jej zdolności do poniesienia wynagrodzenia pełnomocnika, pismem z dnia 15 października 2013 r. została ona wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować podane w formularzu PPF dane jak i uzupełniających jej wniosek m.in. w zakresie wysokości dochodów z wykazanego źródła utrzymania i ponoszonych wydatków, stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej. Wezwanie obejmowało również dokumenty dotyczące małżonki skarżącego tj. wysokości jej dochodów, stanu majątkowego, posiadanych rachunków bankowych i ich salda w okresie od 15 sierpnia 2013 r. do 15 października 2013 r. Wyjaśnić w tym miejscu bowiem należy, że gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna, pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego. Nakaz zbadania jego sytuacji wynika z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 P.p.s.a.
Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych.
Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. W Lex pod nr 582903).
Jak wynika z akt sprawy, skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie z dnia 15 października 2013 r. otrzymał w dniu 22 października 2013 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 4 listopada 2013 r. Skarżący jak dotychczas nie wywiązał się z nałożonego zobowiązania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jego sytuacji finansowej, rodzinnej i poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie.
Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 ustawy P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie.
Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz akt sprawy nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, podane informacje są zbyt ogólnikowe, a skarżący nie wykazał poprzez złożenie dodatkowych dokumentów, że opłacenie przez niego profesjonalnego pełnomocnika, samodzielnie lub z pomocą członków rodziny jest niemożliwe.
Należy także dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Wobec tego należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.