Uzasadnienie
M. R. i Z. R. wraz ze skargą z dnia 3 września 2013 r. na opisaną wyżej decyzję, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że od kilku lat zmagają się z ciężką chorobą Z. R., który od lat jest [...], a w 2008 r. doznał [...] i zdiagnozowano u niego chorobę [...]. W związku z wykazaną sytuacją zdrowotną Z. R. wymaga stałej opieki i rehabilitacji, co pochłania miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że w złym stanie zdrowia jest również M. R., która od dwóch lat leczy się z powodu [...], a od pół roku - z powodu [...] (k. 57). Skarżąca oświadczyła, iż stan zdrowia uniemożliwił jej prowadzenie działalności gospodarczej i przedstawiła wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej: "U." na okres od 1 sierpnia 2012r. do 1 lipca 2014 r. (k.64). M. R. wyjaśniła, że nieruchomość położona w [...], wykorzystywana dotychczas do prowadzenia działalności gospodarczej w sezonie letnim, została użyczona nieodpłatnie dzieciom, które w związku z tym usamodzielniły się i nie zostały ujęte w oświadczeniu rodzinnym. W oświadczeniu tym natomiast, jako osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe zostali podani M. R. i Z. R..
Z oświadczenia o majątku skarżących wynika, że M. R. posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. (według dołączonych dokumentów - położone we [...]) oraz nieruchomość – obiekt letni do wynajmu w [...] oraz grunt w [...]. W odniesieniu do tej ostatniej nieruchomości skarżąca wyjaśniła, że wartość tej nieruchomości wynosi [...] zł, wskazując na zawyżone jej opodatkowanie podatkiem od nieruchomości w kwocie ponad [...] zł.
Z przedłożonych dokumentów w postaci zawiadomienia o zmianach w danych ewidencyjnych Starosty z dnia 12 sierpnia 2013 r. (k.51 i 52) oraz kopii fotografii terenu (k. 53 – 55), a także kopii opinii biegłego sądowego w sprawie sygn. [...] (k.
- 56) wynika, że nieruchomość ta nie jest w żaden sposób wykorzystywana, według ewidencji sklasyfikowana jest jako "N" - nieużytki, zaś jej powierzchnia wynosi [...] ha.
Z. R. nie wykazał żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.). Z akt sprawy wynika, że jest współwłaścicielem (wspólność majątkowa małżeńska z M. R.) działki gruntu położonej w [...].
Z formularza i dołączonych dokumentów wynika także, że dochody dwuosobowej rodziny to: wynagrodzenie za pracę na stanowisku nauczyciel M. R., które po potrąceniu spłaty raty pożyczki pracowniczej ([...] zł miesięcznie) wynosi ok. [...] zł (k. 36, 37, 63) oraz renta Z. R. w wysokości [...] zł miesięcznie (k. 41).
Skarżący wykazali, że miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie to: opłaty za czynsz, gaz, prąd, telefon, internet, ubezpieczenie samochodu. Skarżący podali także, że w utrzymaniu wspomagają ich brat i matka Z. R., a pomoc ta obejmuje zakup środków chemicznych, odzieży oraz żywności, zastrzegając jednocześnie, że osoby te nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Do wniosku zostały dołączone kopie rachunków za opłaty oraz kopie faktur za leki.
W aktach sprawy znajdują się także wydruk (strona 2 i 3 z 10) z historii rachunku bankowego M. R. posiadanego w [...] obejmujący okres od 6 do 13 września 2013 r., wyciąg z tego rachunku za okres od 1 października 2013 r. do 17 października 2013 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł oraz oświadczenie skarżących, iż M. R. posiada tylko jedno konto bankowe o nr [...].
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zwrócono między innymi uwagę na niekompletność nadesłanych wyciągów bankowych, wpływ na rachunek bankowy środków pieniężnych pochodzących z wpłat własnych, co skutkowało uznaniem niewiarygodności oświadczenia o braku środków pieniężnych. Referendarz sądowy zwrócił także uwagę, że skarżąca posiada drugi rachunek bankowy o numerze [...].
W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyjaśnili, że nieprzedłożenie wyciągu bankowego za okres od 25 lipca 2013 r. było związane z koniecznością uiszczenia opłaty za wyciąg bankowy obejmujący taki okres czasu. Wraz ze sprzeciwem złożyli wyciągi z rachunku bankowego M. R. za okres: od 25 lipca do 3 września 2013 r., od 6 września do 11 września 2013r., od 11 do 13 września 2013 r., od 25 września do 25 października 2013 r.
Wyjaśnili nadto, że jest to jedyny posiadany przez skarżących rachunek bankowy, jest to także rachunek "firmowy", gdyż jako "konto za 0" służy całej rodzinie. Rachunek bankowy [...] to rachunek techniczny stworzony przez bank, z przeznaczeniem na wpłatę kredytu; nie jest to rachunek przeznaczony do dokonywania innych transakcji.
Skarżący oświadczyli też w sprzeciwie, że nie mają możliwości zbycia nieruchomości w [...], której wartość wyceniają na kwotę [...] zł. Ze względów technicznych nie jest możliwe prowadzenie na wskazanej nieruchomości działalności gospodarczej żadnego rodzaju.
Co do mieszkania we [...] podali, że jest ono własnością M. R. i ponosi ona koszty jego utrzymania, a fakt zamieszkiwania skarżących u matki Z. R. jest to sytuacja tymczasowa, zależna od stanu zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwana: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności.
Zdaniem sądu, strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Według ustaleń poczynionych w rozpoznawanej sprawie nie można zaliczyć skarżących do osób ubogich.
W skład majątku M. i Z. R. wchodzi mieszkanie we [...], nieruchomość w [...] oraz grunt w [...]. Skarżący zamieszkują aktualnie w [...].
Z urzędu wiadomym jest, że skarżący mieszkają w lokalu mieszkalnym należącym do matki Z. R., posiadana kawalerka we [...] ma powierzchnię [...] m², na terenie ośrodka wypoczynkowego w [...] o powierzchni [...] m² posiadają mieszkanie o powierzchni [...] m². Sytuacja skarżących podlegała już ocenie sądu w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, między innymi w sprawach o sygn. I SA/Sz 999/10, I SA/Sz 419/11, I SA/Sz 445/11, I SA/Sz 579/11.
Skarżący nadal otrzymują dochody z renty z tytułu niezdolności do pracy Z. R. oraz wynagrodzenia za pracę M. R. w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie, co zostało udokumentowane. Skarżący ponoszą znaczne wydatki związane z leczeniem w kwocie ok. [...] zł oraz spłatą kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie.
Ze złożonych oświadczeń i dokumentów w tej sprawie, jak i innych sprawach toczących się przed tutejszym sądem, w których skarżący ubiegali się o przyznanie prawa pomocy, wynika, że mieszkanie we [...] zostało udostępnione nieodpłatnie dzieciom (studiującemu synowi oraz odbywającej aplikację adwokacką córce), zaś skarżący, jak twierdzą, nadal ponoszą opłaty związane z jego utrzymaniem, gdyż tylko z uwagi na zły stan zdrowia mieszkają z matką Z. R. w [...].
Natomiast co do nieruchomości położonej w [...], określanej jako obiekt letni, z akt sprawy wynika, że skarżący, z uwagi na zły stan zdrowia, zdecydowali się również na użyczenie tej nieruchomości dzieciom do prowadzenia przez nie działalności gospodarczej. Oceniając wskazane okoliczności należy mieć na uwadze, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań administracyjnych (podatkowych) powinien on brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów.
Nieodpłatne przekazanie przez M. R. innym osobom majątku w celu prowadzenia tam działalności gospodarczej i uczynienia z tego źródła dochodu tych osób, w okresie prowadzonego postępowania podatkowego można traktować jako faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto, należy podkreślić, że wzmiankowane rozporządzenie majątkiem dokonane zostało na rzecz swoich dzieci, na których ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Zgodnie z treścią art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788, ze zm.) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się.
Ponadto w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dzieci w stosunku do skarżących obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych.
Skarżący wskazali, że ich miesięczne dochody uzyskiwane z wynagrodzenia z pracę M. R. oraz renty Z. R. w łącznej kwocie ok. [...] zł w całości przeznaczane są na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem – opłaty i na leczenie. Jednakże, w świetle wskazanych okoliczności dotyczących stanu majątkowego, uznać należy, że fakt posiadania trzech nieruchomości i sposób ich wykorzystywania mają istotny wpływ na ocenę zdolności skarżących do poniesienia kosztów sądowych.
Dodatkowo wskazać należy, że z wyciągów bankowych wynika, że w okresie od 25 lipca do 3 września 2013 r. na rachunek bankowy M. R. wpłynęła tytułem zaliczek i opłat za pobyt w ośrodku kwota [...] zł. Dodatkowo, z wyciągu bankowego wynika, że skarżąca otrzymała dodatkowe wpływy środków pieniężnych, t.j.: w dniu 6 sierpnia 2013 r. [...] zł ("przelew środków" – k.85), w dniu 3 września 2013 r. [...] zł ("przelew środków" k.86), w dniu 10 października 2013 r. [...] zł ("przelew przychodzący" k. 89).
Powyższe prowadzi do wniosku, że prawdziwość oświadczenia co do stanu posiadanych przez skarżących środków finansowych budzi poważne wątpliwości.
Zauważyć też należy, że skarżący nadal nie przedstawili wyciągów bankowych z całego, wymaganego wezwaniem referendarza sądowego, okresu (tj. od 25.07 2013 r. do 25.10.2013 r.). Do dnia dzisiejszego nie przedstawili wyciągów bankowych z 4, 5 września 2013r. oraz za okres od14 do 24 września 2013 r.
Należy wskazać, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, bądź nierozważne rozporządzanie nim, oceniane jest jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia postępowania sądowego. W takiej sytuacji strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania i z tym, że wpłynie to na ocenę jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych.
Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. Skarżący nie wykazali, że opłacenie przez nich kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania.
Wobec tego, uznając, że skarżący nie wykazali przesłanek prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.