Uzasadnienie
J. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r., Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarżący zawarł w skardze na wyżej opisane postanowienie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wniesioną skargą, gdyż pozostając na utrzymaniu matki nie posiada innych źródeł utrzymania.
Stosownie do 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwaniem z dnia 3 kwietnia 2008 r. zobowiązano skarżącego do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, aktualnych dokumentów potwierdzających sytuację finansową i majątkową tj.: wykazu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 stycznia do 31 marca 2008 r., zaświadczenia właściwej o spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/nieskorzystaniu przez skarżącego z pomocy społecznej oraz o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy, dowód potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i matki (w szczególności opłata za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną), dowód potwierdzających wysokość otrzymywanej renty przez matkę skarżącego (np. ostatni odcinek przekazu pocztowego renty), otrzymane przez skarżącego i jego matkę decyzje w sprawie podatku od nieruchomości na 2008 rok (w przypadku jej braku na 2007 rok).
Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia majątkowego, o stanie rodzinnym i dochodach oraz dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wynika, co następuje.
Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe (zamieszkując w G., przy ul. [..]) tylko z matką H., otrzymującą rentę w wysokości brutto [...] zł (netto [...] zł), pozostając na jej utrzymaniu. Jak wynika z przedłożonych rachunków i faktur (dotyczących mieszkania w G. przy ul. [...]) wydatki na energię elektryczną, czynsz i telefon stanowią kwotę ok. [....] zł miesięcznie.
Skarżący oświadczył, że jest bezrobotnym, a z akt sprawy o sygn. I SA/Sz 114/08, w której skarżący również złożył wniosek o prawo pomocy znajduje się zaświadczenie urzędu skarbowego z [...]r. o tym, że skarżący zadeklarował za 2006 rok dochód w wysokości [...] zł.
Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku (nie posiada też "żadnej decyzji sprawie podatku od nieruchomości za rok 2007 ani 2008"), oszczędności oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Dodatkowo oświadczył, że nie posiada żadnego rachunku bankowego oraz lokat.
Uwzględniając posiadaną z urzędu informację o tym, że stan rodzinny i majątkowy skarżącego oraz członków jego rodziny jest inny niż podany w oświadczeniu (korespondencję odbierał syn, skarżący nadesłał faktury związane z mieszkaniem przy ul. [...], oświadczając uprzednio we wniosku, że przebywa w G., przy ul. [...]), dodatkowym wezwaniem z [...] r. zobowiązano go do nadesłania:
- - dodatkowego oświadczenia jakie jest faktyczne miejsce zamieszkania skarżącego i jego matki (czy ul. [...] czy ul. [...]), kto jest właścicielem wskazanych mieszkań (domu) oraz kto je zamieszkuje (czy stanowią ewentualnie źródło przychodu, np. na podstawie umowy najmu),
- - dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego i osobach prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (z uwzględnieniem syna Macieja oraz żony, jeżeli pozostaje w związku małżeńskim) z podaniem ich stanu majątkowego oraz uzyskanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy dochodach,
- - ponownie - o nadesłanie zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/nieskorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej oraz o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy.
W odpowiedzi na w/w wezwanie skarżący oświadczył, iż miejscem jego zamieszkania jest S., ul. [...], właścicielem domu w G. jest M. M., a skarżący jest tam tylko zameldowany. Skarżący poinformował, że od [...] r. posiada rozdzielność majątkową z K. M. oraz że syn M. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy (skarżący nie posiada informacji o uzyskiwaniu przez Macieja zasiłku dla bezrobotnych). Zamiast wymaganego zaświadczenia, skarżący oświadczył, że w ostatnim okresie nie otrzymał żadnej pomocy finansowej z opieki społecznej oraz, że nie uzyskał w 2007 roku żadnych dochodów.
Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2008 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy.
W ustawowym terminie skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, iż w złożonym przez niego oświadczeniu majątkowym nie było zaznaczone, że prowadzi gospodarstwo domowe i zamieszkuje w G. przy ulicy [...] a wręcz przeciwnie, wnioskodawca wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z matką w S. przy ulicy [...] i taki adres został wskazany Sądowi do korespondencji, co Sąd pominął nadal kierując korespondencje na adres w G.. Ponadto wnioskodawca podniósł, iż złożone przez niego oświadczenie jest rzetelne i zgodne z prawdą zaś on nie posiada żadnego majątku.
Odnosząc się do niezłożenia wymaganych przez Sąd oświadczenia o korzystaniu bądź nie z opieki społecznej wnioskodawca podkreślił, iż nie korzystał z takiej pomocy w 2007 r. zaś wyznaczony przez Sąd termin 3-niowy jest za krótki na uzyskanie takiego zaświadczenia. Ponownie podkreślił również, iż z nie zamieszkuje nie prowadzi z ona wspólnego gospodarstwa domowego a z rodziną (synem i żoną) nie utrzymuje kontaktów od [...] r. w związku z czym nie może wykazać ich sytuacji finansowej. W załączeniu do sprzeciwu J. M. przedłożył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w G. z [...]r. potwierdzające, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej od [...]r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 P.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na zainteresowanym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Z treści art. 255 P.p.s.a. wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego (zaświadczenia z opieki społecznej).
Dodatkowo wobec powzięcia przez Sąd wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości składanych oświadczeń wezwano skarżącego do uzupełnienia dokumentów. Do dnia dzisiejszego dokumenty te nie zostały złożone w Sądzie. Nie sposób zatem ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego skoro brak jest dokumentów pozwalających na dokonanie takiej oceny.
Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu.
Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej spraw należy stwierdzić, iż nie można zgodzić się z podniesionym przez skarżącego w sprzeciwie zarzutem, iż wykazał on swoją trudną sytuację materialną w oświadczeniu majątkowym. Po pierwsze wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia powstałych sprzeczności odnośnie jego miejsca zamieszkania. Początkowo podawał adres w G. przy ulicy [...] (skarga, wniosek PPF) wezwany do sprecyzowania pod jakim adresem zamieszkuje podał, iż zawsze był to S., ulica [...] a Sąd nadal kieruje do niego korespondencje na adres w G. Wnioskodawca nie wyjaśnił także kto dokładnie zamieszkuje w mieszkaniu w G., podając jedynie, iż jest to M.M., nie precyzując o kogo chodzi, zaś on sam mieszka wraz z matką w S. Odnośnie stosunków z żoną podał jedynie, iż od [...]r. posiada z nią rozdzielność majątkową i nie prowadzą razem wspólnego gospodarstwa domowego natomiast syn M. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy.
Zdaniem Sądu wnioskodawca przedstawił tylko takie informacje, które by potwierdzały jego trudną sytuację majątkową. Podawane przez niego sprzeczne informacje dotyczące miejsca zamieszkania oraz niepełne dane o stanie rodzinnym powodują, iż prawdziwość złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia budzi wątpliwości. Ponadto zaznaczyć należy, iż nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym a jego żoną (co nie zostało jednak udowodnione) małżonek ma obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia przez drugiego małżonka procesów sądowych. Zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I Cz 37/67, opubl. LEX nr 6155).
Wobec tego, iż skarżący nie wykazał, zdaniem Sądu, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.