Uzasadnienie
Z. U. S. w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku złożonego przez P. S., odmówił odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w łącznej kwocie [...] zł. Zobowiązany odwołał się od tej decyzji do sądu powszechnego.
Pismem z 30 kwietnia 2014 r. Zobowiązany złożył wniosek o zawieszenie wszelkich czynności egzekucyjnych przez ZUS, z uwagi na toczące się postępowanie sądowe w wyżej wskazanej sprawie.
Postanowieniem z dnia [..] r. nr [..] Dyrektor Oddziału ZUS w S. (organ egzekucyjny) umorzył postępowanie w sprawie wywołanej wnioskiem z 30 kwietnia 2014 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wyjaśnił, że wobec Zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, zatem postępowanie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe. Na skutek złożonego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i orzekł o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
W wyniku rozpoznania skargi Zobowiązanego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z 22 stycznia 2015 r. uchylił zaskarżone postanowienie z 7 lipca 2014 r. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organ odwoławczy nie powinien uchylać postanowienia organu I instancji i rozpoznawać sprawy merytorycznie, bowiem w dniu złożenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, wobec Zobowiązanego nie toczyło się postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne wobec Strony zostało wszczęte w dniu 23 maja 2014 r., czyli po wydaniu postanowienia organu I instancji. W takiej sytuacji organ II instancji powinien uznać, że zażalenie stanowi zarazem nowy wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji, równocześnie powinien kopię zażalenia przekazać temu organowi do rozpoznania wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W razie wątpliwości co do zamiaru Skarżącego, organ II instancji mógł też wezwać go do zajęcia stanowiska w tej kwestii (w tym np. co do cofnięcia zażalenia).
Realizując powyższe zalecenia, organ II instancji przekazał kserokopię zażalenia Zobowiązanego z dnia 28 maja 2014 r. do Dyrektora Oddziału Z. U. S. w S., celem rozpatrzenia jako wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor Oddziału Z. U. S. w S., postanowieniem z dnia [..] r. nr [...] odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [..] r. o numerach: [...] i [...].
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że powołanie się przez Zobowiązanego na toczące się przed sądem rejonowym postępowanie w sprawie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego, nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, organ nie znalazł innych podstaw wskazanych w przepisach prawa, uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie.
Pismem z 14 września 2015 r. Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, bowiem w jego ocenie toczące się postępowanie sądowe w sprawie uzasadnia zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619, ze zm.) - dalej: "u.p.e.a." - jednoznacznie określa, w jakich przypadkach organ egzekucyjny zawiesza postępowanie egzekucyjne. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje natomiast instytucji fakultatywnego zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek zobowiązanego, nie pozostawia więc do uznania organu egzekucyjnego, czy w danym przypadku zawiesić postępowanie.
Mając powyższe na uwadze organ II instancji wskazał, że na dzień wydania rozstrzygnięcia nie stwierdzono wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 1-3 u.p.e.a., ponieważ w sprawie nie wstrzymano obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ani nie odroczono terminu wykonania tego obowiązku, ani też nie rozłożono na raty spłat należności pieniężnej. Nie nastąpiła też śmierć Zobowiązanego, ani też Zobowiązany nie utracił zdolności do czynności prawnych.
Organ odwoławczy wskazał, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem Zobowiązanego, iż argumentem uzasadniającym przerwanie przymusowej egzekucji jest toczące się postępowanie przed Sądem Rejonowym w S. związane z odwołaniem od decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, będących podstawą toczącego się postępowania egzekucyjnego, jest bowiem prawomocna decyzja ZUS z dnia [....] r. nr [..] orzekająca o zwrocie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Samo wniesienie wniosku, jak i toczące się przed sądem postępowanie o odstąpienie od żądania zwrotu tych należności nie jest przyczyną wymienioną w art. 56 § 1 pkt 1-3 u.p.e.a.
Nadto organ II instancji wskazał, że ZUS Oddział w S. - jako wierzyciel - nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania na żądanie wierzyciela, a tym samym nie ziściła się przesłanka zawieszenia, o której mowa w treści art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Jednocześnie organ II instancji, w wskazał, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a., bowiem brak jest przepisów prawa zawartych w odrębnych ustawach, pozwalających na zawieszenie postępowania egzekucyjnego w stanie faktycznym niniejszej sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie P. S. wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. W uzasadnieniu Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, zgodnie z którym postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym w S., związane z odwołaniem od decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, uzasadnia zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Spór w niniejszej sprawie dotyczy przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie Skarżącego toczące się przed sądem powszechnym postępowanie wywołane odwołaniem od decyzji w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, uzasadnia zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu, podniesiony przez Stronę zarzut nie uzasadnia zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie mieści się w katalogu przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania egzekucyjnego wskazanym w art. 56 § 1 u.p.e.a.
W tak zakreślonym przedmiocie sporu, wskazać należy, że instytucja zawieszenia postępowania polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek powstania – w trakcie trwającego postępowania egzekucyjnego – przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Przerwanie biegu postępowania następuje na czas, który jest niezbędny do usunięcia tych przeszkód. O zawieszeniu postępowania zarówno pozytywnie (uwzględniając wniosek o zawieszenie postępowania), jak i negatywnie (odmawiając zawieszenia postepowania) organ rozstrzyga postanowieniem, na które przysługuje zażalenie.
Zawieszenie postępowania może nastąpić na wniosek (zobowiązanego lub wierzyciela) lub z urzędu. Jednak, niezależnie od podmiotu, który składa wniosek o zawieszenie postępowania, zawieszenie może nastąpić jedynie z przyczyn enumeratywnie wskazanych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części:
- 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej;
- 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego;
- 4) na żądanie wierzyciela;
- 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe jedynie w przypadku wystąpienia przynajmniej jednej z wyżej określonych przez ustawodawcę okoliczności, uniemożliwiających prowadzenie dalszego postępowania. Przywołany przepis nie pozostawia więc organowi swobody co do orzekania o zawieszeniu. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidziano bowiem instytucji fakultatywnego zawieszenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku o charakterze pieniężnym. Powyższe oznacza, że organ nie może wskazać jako powodu zawieszenia, innej przyczyny niż wyraźnie wskazana w ustawie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy zasadnie uznały, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Zobowiązanego nie mogło zostać zawieszone. Zobowiązanie Skarżącego dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] wynika z prawomocnej decyzji ZUS z dnia [...] r. nr [...] z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Wykonanie obowiązku wynikającego z ww. decyzji nie zostało wstrzymane, ani odroczone, a Zobowiązany nie przystąpił do spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego. Skarżący posiada zdolność do czynności prawnych, a wierzyciel nie wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, nie zachodzą również inne przypadki przewidziane w ustawach.
Odnosząc się do zarzutów skargi, wskazać należy, że toczenie się postępowań sądowych związanych ze świadczeniem dochodzonym w drodze egzekucji nie zostało wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a. jako przyczyna zawieszenia postepowania. Podkreślenia wymaga, że podstawą egzekucji prowadzonej wobec Skarżącego jest prawomocna decyzja ZUS, bez tej decyzji postępowanie egzekucyjne nie zostałoby wszczęte. Skarżący powołuje się na toczące się postępowanie sądowe dotyczące odmowy odstąpienia przez organ od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, a więc odmowy przyznania ulgi w spłacie tego zobowiązania. Zgodzić się więc należy z organem, że złożenie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależenie pobranego świadczenia, a także odwołanie się od decyzji odmawiającej uwzględniania takiego wniosku, a w związku tym trwające w takiej sprawie postępowanie sądowe, nie przesądza o odroczeniu podjęcia czynności egzekucyjnych, czy zawieszeniu tego postępowania, bowiem ustawodawca nie przewidział w przepisach prawa wpływu wskazanych okoliczności na postępowanie egzekucyjne.
W tej sytuacji argument skargi, że przed sądem toczy się postępowanie dotyczące w istocie ulgi w spłacie egzekwowanego świadczenia, nie stanowi przesłanki uzasadniającej zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Mając powyższe na uwadze, wskazać należy że organy przeprowadziły wyczerpujące postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Skarżącego o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a w wydanych postanowieniach ustosunkowały się do całego katalogu przesłanek zawieszenia, określonych w art. 56 u.p.e.a. oraz do zarzutów Skarżącego. W związku z powyższym Dyrektor ZUS, a następnie organ odwoławczy, prawidłowo odmówili zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego ze względu na niewystępowanie przesłanek określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a.
Jednocześnie wypada zauważyć, że Sądowi zapoznał się z trudną sytuacją życiową i finansową Strony, jednakże te okoliczności również nie uzasadniają zawieszenia prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego.
Skarżący będzie mógł skutecznie ubiegać się o zawieszenie postępowania egzekucyjnego dopiero w przypadku wystąpienia jednej z przyczyn wskazanych w art. 56 § 1 u.p.e.a., a w szczególności wskazanych w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Skarżący może się bowiem ubiegać o odroczenie termin płatności świadczenia albo rozłożenia go na raty. Stosownie bowiem do art. 84 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: "Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli: 1) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub 2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.".
Nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie narusza prawo, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 271 ze zm.), a stosownie do art. 119 pkt 3 tej ustawy Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym.