Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 27 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1340/14

Uzasadnienie

P S. z o.o. z siedzibą w T, reprezentowana przez doradcę podatkowego, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł od skargi na opisaną powyżej decyzję, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu spółka wyjaśniła, że w dniu złożenia wniosku nie posiada środków finansowych, które pozwoliłyby na uiszczenie wpisu od skargi wniesionej do sądu. Od 2013 r. działalność spółki przestała przynosić wysokie dochody. Z uwagi na to, banki kredytujące jej działalność wypowiedziały kredyty, niektórzy z dostawców nie wywiązali się z kontraktów, czego skutkiem było niedostarczenie towaru spółce, choć ta dokonała przedpłaty, uzyskując na ten cel kredyt bankowy. Spółka zwróciła uwagę, że ma zobowiązania wobec budżetu państwa, PKP S.A. oraz kontrahentów, jak również niektórzy klienci spółki zalegają z płatnościami. Spółka wskazała, że nie posiada żadnego majątku

W formularzu spółka podała także, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi 0 zł, za ostatni rok obrotowy spółka poniosła stratę (-)[...] zł; wskazała też, że na dwóch rachunkach bankowych stan środków wynosi 0 zł i (-)[...]zł. Spółka oświadczyła, że rachunek w [...] Banku jest zajęty przez organ egzekucyjny do kwoty [...]zł.

Wraz z wnioskiem spółka przedłożyła:

1. – zawiadomienie komornika sądowego z 24.05.2010 r. o zajęciu rachunku bankowego spółki prowadzonego przez Bank [...] (kwota należności głównej [...]zł, odsetki [...]zł),
2. – informację o zajęciu rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank (kwota z zajęcia [...]zł z 04.04.2013 r. oraz [...]zł z 27.10.2014 r.),
3. – wyciąg z rachunku bankowego spółki prowadzonego przez Bank [...]za okres od 02.01.2014 r. do 01.02.2014 r. z zadłużeniem [...]zł,
4. – kopię zeznania podatkowego CIT-8 spółki za 2013 r. z zadeklarowanym przychodem [...]zł, kosztami [...]zł i stratą [...]zł,
5. – kopie deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2014 r. z wykazaną na każdej deklaracji kwotą [...]zł do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy,
6. – kopię bilansu sporządzonego na dzień 31.12.2013 r.,
7. – kopię rachunku zysków i strat za 2013 r.,
8. – kopię zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego z 10.05.2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności na kwotę [...] zł (tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego; zajęto wierzytelność przysługującą spółce od podmiotu o nazwie "S" B S w L),
9. – kopię dokonanego na wniosek spółki z 13.12.2013 r. zajęcia wierzytelności należnej dłużnikowi J R od S w S, kwota należności głównej [...]zł, odsetki [...]zł, wraz z wezwaniem do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury dłużnika.

Następnie, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, spółka nadesłała część żądanych dokumentów, tj.:

1. – kopię bilansu sporządzonego na 30.06.2014 r. oraz rachunku zysków i strat, według stanu na 30.06.2014 r.,
2. – raport kasowy za okres od 01.06.2014 r. do 31.12.2014 r.,
3. – wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01.11.2014 r. do 31.12.2014 r. z saldem (-)[...]zł,
4. – wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez [...], według stanu na 31.12.2014 r. z wykazanym kredytem w kwocie [...]zł.

Spółka nie przedłożyła natomiast dokumentów księgowych, wskazujących na przychody i koszty uzyskania przychodów za październik 2014 r.

Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r., odmówił spółce przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odpis tego postanowienia z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej 12 lutego 2015 r.

W dniu 19 lutego 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.

W sprzeciwie podniesiono, że spółka nie osiąga żadnych zysków i jest wysoko zadłużona. Jej ewentualne przychody mogą wynikać jedynie z faktu dokonania w 2013 r. zmiany udziałowców, którymi obecnie są dwie osoby różnego pochodzenia (polskiego i ukraińskiego). Każda z nich posiada po 50% udziałów.

Wskazano również, że spółka przygotowała nową strategię rozwoju handlowego i produkcyjnego, co jest całkowicie uzasadnione z uwagi na jej trudna sytuację finansową. Ponadto, spółka nawiązała nowe kontakty z ukraińską firmą oraz planuje zatrudnić pracowników, ale dopiero po rozwiązaniu obecnych problemów, powstałych nie z jej winy. Według spółki, tego rodzaju działania pozwolą na uzyskanie w przyszłości przychodów. Podniesiono także, że spółka próbowała zaciągnąć nowy kredyt, jednak banki, znając jej sytuację ekonomiczną, odmawiają jakiejkolwiek współpracy. Natomiast ww. udziałowcy, z uwagi na to, że dopiero rozpoczęli działalność, nie mają żadnych środków pieniężnych, które mogliby uzyskać z przyszłych, ewentualnych transakcji.

Wskazano także na załączone do sprzeciwu dowody w postaci: bilansów sporządzonych odpowiednio na 31.10.2014 r. i 31.12.2014 r., rachunków zysków i strat sporządzonych odpowiednio za okres od 01.01.2014 r. do 31.10.2014 r. oraz od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r., jako świadczących m.in. o braku płynności finansowej spółki, nieosiąganiu przez nią zysków i wysokich pasywach. Podkreślono, że spółka nie posiada żadnego majątku, z którego mogłaby pokryć kwotę wpisu sądowego od skargi, tym samym jej wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego znajduje uzasadnienie w zastanym stanie faktycznym. Przyznanie zatem prawa pomocy stanowi w rezultacie spełnienie jednej z konstytucyjnych zasad jaką jest prawo do sądu, gdyż spółka nie uchyla się od ponoszenia kosztów prowadzonych postępowań, lecz nie posiada środków na ich zapłatę.

Następnie, odpowiadając na kolejne wezwanie do nadesłania dokumentów obrazujących rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze spółki, 16 marca 2015 r. skarżąca przedłożyła nowe dokumenty w postaci:

1. – kopii deklaracji VAT-7 za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń i luty 2015 r. (z potwierdzeniami złożenia trzech ostatnich deklaracji w urzędzie skarbowym), z wykazaną w każdej deklaracji kwotą [...]zł do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy,
2. – wypełnionego 13.03.2015 r. zeznania podatkowego CIT-8 za rok podatkowy od 01.01.2014 do 31.12.2014, w którym wykazała przychody w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł oraz stratę w wysokości (-)[...]zł,
3. – wyciągu z rachunku bankowego spółki prowadzonego przez [...] Bank za okres od 01.01.2015 r. do 28.02.2015 r. z saldem (-)[...]zł,
4. – informacji o zajęciu rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank (kwota zajęcia: [...]zł z 04.04.2013 r., [...] zł z 27.10.2014 r., [...]zł z 23.02.2015 r., [...]zł z 25.02.2015 r.).

W piśmie przewodnim wskazano również, że spółka nie dysponuje ewidencjami zakupu czy sprzedaży VAT, albowiem w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie nabywała ani nie sprzedawała żadnych towarów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Sprzeciw skarżącej spółki z 19 lutego 2015 r. został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rzeczą sądu rozpoznającego taki wniosek jest natomiast dokonanie rzetelnej oceny złożonych we wniosku oświadczeń, podniesionych okoliczności oraz dokumentów załączonych do wniosku, mających uzasadnić żądanie pod kątem wystąpienia przesłanki warunkującej udzielenie prawa pomocy.

Mając na uwadze przywołaną regulację prawną, oceniając zasadność przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową spółki do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść.

W rozpoznawanej sprawie na skarżącej spółce ciąży obecnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł.

Na podstawie analizy dokumentów i oświadczeń spółki, które zostały złożone zarówno na wcześniejszym etapie postępowania, jak i w odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 marca 2015 r., ustalono, że aktualna sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej przedstawia się następująco:

1. 1) według bilansu sporządzonego na 31.12.2014 r.:
2. – spółka posiada ujemny kapitał (fundusz) własny wynoszący (-)[...]zł,
3. – wartość kapitału podstawowego spółki stanowi [...]zł,
4. – zobowiązania długoterminowe spółki z tytułu kredytów i pożyczek wynoszą [...]zł, zaś zobowiązania krótkoterminowe wobec pozostałych jednostek stanowią kwotę [...]zł (zgodnie z wcześniejszymi bilansami spółki kwota zobowiązań krótkoterminowych zwiększa się sukcesywnie: na dzień 31.10.2014 r. wynosiła [...]zł, a na dzień 30.06.2014 r. – [...]zł),
5. – spółka posiada zapasy w postaci towarów o wartości [...]`zł i należności krótkoterminowe w kwocie [...]zł, w tym: dochodzone na drodze sądowej w kwocie [...]`zł, z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty powyżej 12 miesięcy – [...]zł i z tytułu podatków – [...]zł,
6. – na 31.12.2014 r. spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kasie w wysokości [...]zł;
7. 2) jak wynika z zestawienia danych wykazanych w rachunkach zysków i strat sporządzonych odpowiednio za okres: od 01.01.2014 r. do 30.06.2014 r., od 01.01.2014 r. do 31.10.2014 r. oraz od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r. - w 2014 r. spółka osiągnęła przychód z prowadzonej działalności w kwocie [...]zł (przy czym osiągnięcie tego dochodu miało miejsce w I półroczu 2014 r.), poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, osiągając na koniec roku stratę (-)[...]zł,
8. 3) od II półrocza 2014 r. do końca lutego 2015 r. spółka nie nabywała ani nie sprzedawała żadnych towarów, co potwierdza oświadczenie spółki oraz przedłożone kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca 2014 r. do lutego 2015 r.,
9. 4) spółka posiada zadłużenia wobec banków odpowiednio w kwotach [...]zł (zadłużenie na 31.12.2014 r. z tytułu kredytu rewolwingowego w [...]) oraz [...]zł (saldo rachunku bankowego spółki w [...]Bank),
10. 5) w ramach egzekucji prowadzonych wobec spółki dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki (ostatnie zajęcia: 23.02.2015 r. - [...]zł oraz 25.02.2015 r. - [...]zł),
11. 6) według oświadczenia spółki, obecnie nie ma możliwości zaciągnięcia nowego kredytu bankowego; niemożliwe jest także pozyskanie dopłat od wspólników spółki.

Po przeprowadzeniu powyższej analizy, mając na uwadze treść przytoczonych przepisów, sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki do częściowego uwzględnienia wniosku skarżącej, poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, co umożliwi spółce zrealizowanie prawa do sądu i merytoryczne rozpatrzenie złożonej przez nią skargi.

Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia pozostałej części żądania strony. Jakkolwiek bowiem spółka nie posiada obecnie ani w kasie, ani na rachunkach bankowych kwot pozwalających na uiszczenie wskazanej opłaty, ani nie jest w stanie pozyskać ich z bieżącej działalności, to jednak kontynuuje prowadzenie tej działalności (z informacji z KRS aktualnej na dzień wydania rozstrzygnięcia nie wynika, aby wobec spółki prowadzone było postępowanie upadłościowe, układowe czy likwidacyjne). Spółka posiada także zapasy w postaci towarów (wartość [...]zł), jak też należności krótkoterminowe dochodzone na drodze sądowej ([...]zł) oraz z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty powyżej 12 miesięcy ([...]zł).

Ponadto, sama spółka wskazuje na podjęte działania naprawcze, w tym opracowanie nowej strategii rozwoju handlowego i produkcyjnego oraz nawiązanie współpracy z kontrahentem ukraińskim, a także na plany zatrudnienia nowych pracowników. Po stronie skarżącej spółki istnieje zatem realna możliwość poprawy jej sytuacji finansowej i zgromadzenia środków na pokrycie pozostałych, ewentualnych kosztów postępowania, które będzie ona zobowiązana ponieść o tyle, o ile będzie skarżyć orzeczenie kończące postępowanie sądowe.

W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 4 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.