Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 142/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę W. B. na decyzję Z. U. S. z dnia 2 stycznia 2013 r., nr[...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek
W dniu 16 lipca 2013 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy, wskazując na swoją trudną sytuację. Następnie, odpowiadając na wezwanie Sądu, wniosek ten uzupełnił, składając formularz PPF i wskazując, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że nie zgadza się z wyrokiem Sądu, oddalającym jego skargę i chce wnieść od niego skargę kasacyjną ("apelację"). Nie jest jednak w stanie samodzielnie opłacić kosztów adwokata, gdyż uzyskuje emeryturę w kwocie [...] zł netto i opłaca alimenty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika zaś, że Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, zaś jego jedyny dochód stanowi świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto).
Uznając, że przedstawione przez Skarżącego dane nie są wystarczające do oceny jego obecnej sytuacji rodzinnej oraz materialno-finansowej, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", pismem z dnia 31 lipca 2013 r., wezwano Skarżącego do nadesłania dokumentów i oświadczeń, obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze.
W wezwaniu wskazano, że żądane dokumenty i oświadczenia należy przedstawić Sądowi w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to doręczono Skarżącemu w dniu 6 sierpnia 2013 r. (Skarżący osobiście pokwitował odbiór przesyłki).
Skarżący nie nadesłał żadnej odpowiedzi na wezwanie Sądu. Jedynie pismem z dnia 20 sierpnia 2013 r., poinformował Sąd o zmianie adresu do korespondencji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak zaś stanowi art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powyższego wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata czy radcy prawnego nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, gdyż są one nieodzowne.
Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Niedopełnienie zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 - opublikowane w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W swoim wniosku Skarżący podał jedynie ogólnikowe i niczym nieudokumentowane dane, z których wynika, że jest osobą samotną, nie ma żadnego majątku a jedyny jego dochód stanowi emerytura ([...] zł netto), przy czym ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec syna. Ponadto, w skardze wniesionej do Sądu w styczniu 2013 r., W. B. podniósł, że sporadycznie korzysta z pomocy córki, ma zadłużenie za mieszkanie w kwocie [...] zł, prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne.
Wobec tego, że dane wskazane przez W. B., jak i wynikające z akt administracyjnych sprawy (a dotyczące sytuacji Skarżącego w drugiej połowie 2012 r.), były niewystarczające do oceny, jaka jest obecna, rzeczywista sytuacja finansowa i rodzinna Skarżącego, pismem z dnia 31 lipca 2013 r., Sąd wezwał Stronę do nadesłania dokumentów i oświadczeń, które miały uzupełnić dotychczasowe dane. Sąd zobowiązał Skarżącego do przedłożenia:
- a) dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez skarżącego, tj. decyzji o przyznaniu tego świadczenia (wbrew adnotacji zamieszczonej w piśmie z dnia 27 lipca 2013 r. Skarżący nie przedstawił Sądowi tego dokumentu) lub odcinka przekazu pocztowego, bądź wyciągu z rachunku bankowego;
- b) odpisu zeznania podatkowego za 2012 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym (o ile zeznanie podatkowe za 2012 r. zostało przez skarżącego złożone);
- c) wyciągów z posiadanych przez skarżącego wszystkich rachunków bankowych (w tym lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy;
- d) zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy Skarżący w okresie ostatnich 6 miesięcy korzystał, bądź czy obecnie korzysta z pomocy społecznej, a jeśli pomoc taką otrzymuje – to w jakiej wysokości;
- e) dokumentów obrazujących aktualny stan postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącego (np. odpisów tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest egzekucja, wraz z zawiadomieniami o zajęciu praw majątkowych skarżącego; zaświadczenia o aktualnym stanie zadłużenia);
- f) wykazu miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie Strony skarżącej wraz z dowodami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich 3 miesięcy (np. rachunki i faktury dotyczące opłat za czynsz, media) oraz wykazu i dokumentów obrazujących inne miesięczne obciążenia budżetu domowego (np. z tytułu alimentów na syna, zakupu leków, zaciągniętych kredytów bankowych);
- g) dodatkowych oświadczeń skarżącego na temat:
- – nieruchomości położonej w P. przy ul. L. (działka ewidencyjna nr[...]), tj. czy nadal jest współwłaścicielem w udziale stanowiącym 3/9 tej nieruchomości i czy czerpie jakieś korzyści majątkowe z tego tytułu, bądź czy zbył tę nieruchomość – jeśli tak, to w jakiej dacie i za jaką cenę;
- – osób zamieszkujących z nim w lokalu mieszkalnym położonym w G. – P. nr [...]. tj. wskazania liczby tych osób oraz podania, czy i w jakiej wysokości osoby te partycypują w kosztach utrzymania lokalu mieszkalnego (z akt sprawy wynika m.in., że pod ww. adresem zamieszkuje także W. W.);
- – pomocy uzyskiwanej od rodziny i osób trzecich, tj.: podania, czy Skarżący nadal korzysta z takiej pomocy, wskazania osób, które mu tej pomocy udzielają, oraz formy tej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej – podania wysokości uzyskiwanych środków.
Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na to wezwanie, nie wyjaśnił także przyczyn niewypełnienia nałożonego zobowiązania.
W tej sytuacji Sąd uznał, że niemożliwa jest pełna ocena aktualnej sytuacji Skarżącego. Sąd nie ma bowiem możliwości ustalenia ani wysokości dochodów Strony, ani ponoszonych przez nią wydatków. Nie dysponuje również wiedzą na temat stanu majątkowego (w tym posiadanego udziału w nieruchomości), posiadanych rachunków bankowych, korzystania przez Stronę z pomocy innych osób i instytucji, czy prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych. Brak tych danych wyłącza zaś możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącego.
W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówiono Skarżącemu ustanowienia adwokata.