Uzasadnienie
S. J., jednocześnie ze skargą, wniesioną na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 11 grudnia 2013 r. ustalono wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z prac dorywczych, za które otrzymuje wynagrodzenie w kwocie ok. [...] zł, która to kwota ledwie wystarcza na pokrycie miesięcznych wydatków na energię elektryczną w kwocie [...] zł, opłacenie gazu w kwocie [...] zł oraz wody w kwocie [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, zaś w oświadczeniu o majątku - że posiada jedynie [...] udziału we własności nieruchomości stanowiącej działkę o pow. [...] m kw. zabudowaną domem o pow. [...] m kw.
Pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy.
Wezwanie to obejmowało:
- - zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz, że nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych;
- - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego z ostatnich dwóch miesięcy;
- - wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego, w tym lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 1 września 2013 r. do 16 grudnia 2013 r.;
- - odpis rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2012 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym lub zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego brak dochodów za 2012 r.
W dniu 30 grudnia 2013 r., reprezentujący skarżącego pełnomocnik zwrócił się z wnioskiem o przedłużenie terminu do wykonania nałożonego na skarżącego zobowiązania, z uwagi na to, że strona złożyła wnioski o wydanie stosownych zaświadczeń i otrzymała informację, iż dokumenty te uzyska najwcześniej po dniu 2 stycznia 2013 r.
Termin ten został przez referendarza sądowego przedłużony do dnia 10 stycznia 2014 r., stosownie do ww. wniosku.
Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz przedstawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji finansowej, należało uznać, że wniosek o prawo pomocy nie może zostać uwzględniony, skarżący nie wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ze złożonego wniosku wynikało, że skarżący jest bezrobotny, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada jedynie [...] udziału we własności nieruchomości, stanowiącej dom wraz z gruntem, nie posiada oszczędności, jego dochody z prac dorywczych w kwocie [...] zł są konsumowane przez miesięczne wydatki związane z utrzymaniem (opłaty za gaz, wodę, energię elektryczną).
W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych strony i jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych, pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. została ona wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować podane w formularzu PPF dane jak i uzupełniających jej wniosek m.in. w zakresie udokumentowania bezrobocia skarżącego, braku oszczędności, wysokości dochodów uzyskanych w 2012 r. i ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie z dnia 16 grudnia 2013 r. otrzymał w dniu 20 grudnia 2013 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 30 grudnia 2013 r. Skarżący wystąpił o przedłużenie terminu i uzyskał dodatkowy czas na wykonanie zobowiązania do dnia 10 stycznia 2014 r. Tymczasem wnioskodawca pomimo długiego okresu, w którym mógł zgromadzić i przesłać wymagane dane i dokumenty, tj. w okresie od otrzymania pierwszego wezwania referendarza od dnia 20 grudnia 2013 r. do dnia 10 stycznia 2014r., nie wywiązał się z obowiązku, którego wykonanie leżało w jego interesie. Uniemożliwiło to wyjaśnienie wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie.
Zaniechanie strony oraz brak danych i jakichkolwiek dokumentów jest zatem przeszkodą do dokonania przez referendarza sądowego oceny sytuacji materialnej i uwzględnienia wniosku, co tym samym prowadzi do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Podnieść przy tym należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko do podmiotów pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. W powyższej sytuacji zwolnienie wnioskodawcy od ponoszenia kosztów sądowych oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie -na współobywateli, jako podatników.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.