Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kar pieniężnych w łącznej wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych) nałożonych na Z. K. (dalej: "strona", "wnioskodawca", "skarżący") decyzjami [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] września 2011 r., [...] z dnia [...] listopada 2012 r., [...] 4 z dnia [...] listopada 2014 r., [...] z dnia [...] marca 2015 r., [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz [...] z dnia [...] grudnia 2016 r.
Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny.
W dniu [...] czerwca 2019 r. strona zwróciła się do Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego w S. o udzielenie ulgi w spłacie administracyjnych kar pieniężnych z dnia [...] września 2011 r., z dnia [...] listopada 2012 r., z dnia [...] listopada 2014 r., z dnia [...] marca 2015 r., z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz z dnia [...] grudnia 2016 r. o nr jw. w postaci umorzenia ww. kar w całości.
W uzasadnieniu strona wskazała, że od ponad dwóch lat nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jedyne źródło utrzymania stanowi otrzymywana raz na miesiąc kwota 200,00 zł z MOPR w formie bonów żywnościowych lub gotówki. Do pisma strona załączyła dokumenty dotyczące sytuacji finansowej w tym m.in. kopie decyzji z dnia [...] marca 2019 r. o umorzeniu zaległości podatkowej, kopię decyzji z dnia [...] marca 2019 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, kopię decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, kopię polisy ubezpieczeń komunikacyjnych, kopie wezwań, pozwów o zapłatę i wyroków nakazowych, z lat 2014 – 2018, kopie zawiadomienia o windykacji bezpośredniej z dnia [...] maja 2019 r., kopię oświadczenia o stanie majątkowym z dnia [...] czerwca 2019 r., kopię zaświadczenia MOPR w S. z dnia [...] czerwca 2019 r.
Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. organ I instancji wezwał stronę do przesłania: wypełnionego "Oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania", wypełnionego formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis wraz z dokumentacją potwierdzającą dane zawarte w przedłożonych dokumentach.
Strona, w odpowiedzi przedłożyła: uzupełnione oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, uzupełniony formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, oświadczenie strony o zaleganiu z płatnościami, wykluczeniu i trudnej sytuacji materialnej, kopię umowy sprzedaży samochodu z dnia [...] grudnia 2018 r., kopię umowy sprzedaży naczepy, kopię wezwania do zapłaty z dnia [...] kwietnia 2019 r., kopię potwierdzenia wpłaty gotówkowej na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] kwoty [...]zł, cztery kopie potwierdzeń wpłat gotówkowych na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] każde na kwotę [...]zł, kopię potwierdzenia wpłaty gotówkowej na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] kwoty [...]zł, dwie kopie potwierdzeń wpłaty gotówkowej na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] każde na kwotę [...]zł.
Strona poinformowała, że najpierw zawiesiła prowadzoną działalność a następnie z niej zrezygnowała (nr wpisu w CEIDG [...]). Ponadto strona przesłała kopie innych dokumentów: kopię pisma Prezydenta Miasta S. z dnia [...] czerwca 2019 r. znak: [...] będącego zawiadomieniem o sposobie załatwienia skargi, oświadczenie wraz z kopią potwierdzenia wpłaty KP nr [...], kopię pierwszej strony wyroku z dnia [...] marca 2018 r. sygn. akt [...], kopię pierwszej strony wyroku z dnia [...] lipca 2015 r. sygn. akt [...], kopię decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], kopię decyzji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], kopię pisma PWPW z dnia [...] kwietnia 2019 r., kopię Prawa Jazdy, kopię wyroku z dnia [...] lutego 2018 r. sygn. akt [...] kopię pierwszej strony wyroku z dnia [...] grudnia 2018 r. sygn. akt [...].
Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia kar pieniężnych w łącznej wysokości [...] zł nałożonych ww. decyzjami [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego.
W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji, powołał treść art. 189k § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "K.p.a."), zgodnie z którym organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez:
- 1) odroczenie terminu wykonania administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty;
- 2) odroczenie terminu wykonania zaległej administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty;
- 3) umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części;
- 4) umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub części.
W wyniku analizy wniosku organ stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia nałożonych kar pieniężnych, pomimo trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ze względu na okoliczności związane z datą wymagalności należności objętych ww. decyzjami oraz okoliczności związane z powstaniem trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej.
Organ I instancji zwrócił uwagę, że na stronę zostały nałożone kary pieniężne decyzjami z 2011 r., 2012 r., 2014 r., 2015 r., i 2016 r., za dokonane naruszenia przy wykonywaniu transportu drogowego w łącznej kwocie [...]zł. Następnie, powołując się na okoliczności podnoszone przez stronę we wniosku oraz oświadczenia składane w postępowaniach karnych stwierdził, że wszystkie nałożone kary pieniężne stały się wymagalne jeszcze przed wskazywaną utratą przez stronę możliwości zarobkowania (wyrok karny o zakazie prowadzenia pojazdów kat. C z [...] lipca 2015 r.) oraz w czasie gdy osiągał wysokie dochody (w 2015 r. wnioskodawca uzyskał dochody przekraczające [...] zł). Pomimo osiągnięcia dochodu na poziomie [...] zł wnioskodawca nie uiści na rzecz tut. organu należności. Zdaniem organu I instancji obecna sytuacja życiowa i materialna jest wynikiem świadomego postępowania strony. Organ I instancji podkreślił, że ze złożonych dokumentów wynikało, że strona wykonywała działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego w sposób niezgodny z prawem, co nie było kwestionowane.
Zdaniem organu I instancji okoliczność posiadania zobowiązań publicznoprawnych, ani brak możliwości prowadzenia dalszej działalności gospodarczej w branży transportu towarów nie uzasadnia umarzania nałożonej kary pieniężnej. Zwrócono uwagę, że ze względu na wyuczony zawód (murarz) strona ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy fizycznej i zarobkowania a tym samym osiągania choćby minimalnego wynagrodzenia. W ocenie organu I instancji, strona nie przejawia jakiejkolwiek aktywności w kierunku podjęcia próby spłaty swoich zobowiązań. Dalej w uzasadnieniu organ I instancji wskazał na powszechny obowiązek uiszczania nałożonych kar pieniężnych oraz wyjaśnił znaczenie przesłanek ważnego interesu strony i ważnego interesu publicznego.
Pismem z dnia [...] października 2019 r. strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym zarzuciła przewlekłość postępowania oraz prowadzenie sprawy w sposób tendencyjny i dyskryminujący. Strona ponownie podkreśliła, że jej jednoosobową firmę "wykluczyły" instytucje państwowe i obecnie jedynym jej dochodem jest kwota w wysokości 200,00 zł miesięcznie otrzymywana od MOPR. Strona podkreśliła, że wskazanie w decyzji organu I instancji, iż może podjąć inną pracę niż kierowca zawodowy dyskryminuje go i dodatkowo naraża na areszt, ponieważ na budowę lub inny zakład nie zawsze dojeżdża komunikacja miejska, co spowodowałoby konieczność prowadzenia przez niego samochodu. Strona zaznaczyła, że nie otworzy już działalności transportowej, jej dług sięga [...] tysięcy złotych i powiadomi o sprawie Ministra Transportu oraz Premiera Rzeczypospolitej Polskiej Mateusza Morawieckiego.
Pismem z [...] listopada 2019 r. strona złożyła dodatkowo "skargę", w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] września 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kar pieniężnych w łącznej wysokości [...] zł, w której powtórzyła argumenty przedstawiane na etapie całego postępowania dotyczącego umorzenia kary pieniężnej. Do skargi strona dołączyła dodatkowe dokumenty: kopię pisma z PWPW z dnia [...] kwietnia 2019 r., kopię zaświadczenia o zarobkach z dnia [...] października 2019 r. za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r., kopię pierwszej strony wyroku z dnia [...] listopada 2016 r. sygn. akt [...], kopię zawiadomienia o terminie czynności egzekucyjnych z dnia [...] października 2019 r.
Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał na treść art. 189k K.p.a. oraz omówił przesłanki umorzenia kar pieniężnych. Następnie stwierdził, że analizując zgromadzony materiał dowodowy nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia w sprawie. Organ odwoławczy opisał aktualną sytuację finansową strony, wskazując, że obecnie jedynym źródłem utrzymania strony jest zasiłek pobierany z MOPR w wysokości 200,00 zł - 300,00 zł miesięcznie. Strona mieszka w mieszkaniu spółdzielczym o powierzchni 48 m2, nie posiada majątku, w tym zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz środków transportu. W okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. strona była zatrudniona na stanowisku: [...] i uzyskiwała dochód w wysokości około [...] zł netto miesięcznie.
Organ odwoławczy wskazał także, że stosownie do oświadczenia strony miesięczne wydatki gospodarstwa domowego kształtują się następująco: czynsz - 600,00 zł; wydatki na żywność - 200,00 zł do 300,00 zł. Ponadto strona wskazała, że zalega z opłatami na rzecz spółdzielni mieszkaniowej na kwotę około [...] zł jak również posiada "z powodu wykluczenia mnie oraz mojej jednoosobowej firmy transportowej przez instytucje państwowe" zadłużenie na kwotę około [...] zł względem różnych podmiotów.
Wobec powyższego średnie miesięczne zadeklarowane wydatki strony wynoszą około 800,00 zł - przy zadeklarowanych dochodach w wysokości 200,00 zł miesięcznie, tym samym zgodnie z informacjami przedstawionymi przez wnioskującego nie posiada on wolnych środków pieniężnych.
Organ odwoławczy dalej w decyzji stwierdził również, że zaciągnięte zobowiązania o charakterze prywatnym (dług względem [...]) nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych jakimi są nałożone kary pieniężne, powstałe w związku z naruszeniem przez stronę przepisów prawa, wskazując na pierwszeństwo zaspokojenia należności publicznoprawnych. Podkreślono uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia.
Organ odwoławczy wskazał dalej, że strona nie przedstawiła dokumentów świadczących, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, tym samym w opinii organu ma możliwość podjęcia zatrudnienia i jest w stanie systematycznie gromadzić środki pieniężne, a w rezultacie zapłacić kary pieniężne nałożone decyzjami administracyjnymi choćby w ratach oraz że układ ratalny może być modyfikowany wobec trudności z terminowym regulowaniem innych zobowiązań. Wskazano także na funkcję, sankcyjny charakter grzywień i kar administracyjnych oraz konieczność ważenia wartości ważnego interesu publicznego z ważnym interesem strony kar pieniężnych, przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne. Wskazano na inicjatywę dowodową po stronie tego, który wywodzi korzystne dla siebie skutki postępowania, a także na ryzyko obciążające każdego przedsiębiorcę, jeśli nałożenie kary pieniężnej związane jest z prowadzeniem działalności gospodarczej, a także iż niepowodzenia w działalności nie mogą stanowić podstawy do udzielenia ulgi w spłacie należności.
Zdaniem organu odwoławczego, pomimo trudnej sytuacji finansowej strony nie znajduje się ona w sytuacji nadzwyczajnej uzasadniającej zastosowanie umorzenia należności w całości, tym bardziej wobec braku inicjatywy strony w podjęciu pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego, istotnym jest, iż strona mimo wskazania, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej odmawia podjęcia pracy na innym stanowisku niż kierowca. Należy wskazać, że umorzenie w całości jest najdalej idącą formą udzielenia ulgi, a materiał dowodowy nie wskazuje, że przyznanie ulgi byłoby uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego lub interes publiczny tego wymaga. Ponadto strona ma możliwość podjęcia pracy bowiem nie wskazała, że jej sytuacja zdrowotna stoi temu na przeszkodzie.
W ocenie organu odwoławczego, strona już od momentu nałożenia kar w 2011 r., 2012 r., 2014 r., 2015 r., 2016 r. powinna się liczyć z koniecznością ich uiszczenia i zdaniem organu miała możliwości poczynienia oszczędności - odkładania niewielkich kwot pieniężnych na poczet spłaty kar.
Zdaniem organu odwoławczego, trudna sytuacja materialna wnioskującego, z uwagi na wysokość dochodu nie pozwalającą na pokrycie wszystkich deklarowanych wydatków, nie może być uznana za przesłankę przemawiąjącą za udzieleniem wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia w całości nałożonych kar administracyjnych.
W ocenie organu odwoławczego okoliczności przedstawione przez stronę nie mają charakteru wyjątkowego, aby mogły być uznane za spełnienie przesłanki ważnego interesu strony. Zwrócono uwagę przy tym, że kluczowe dla oceny istnienia przesłanek umorzenia jest, aby sytuacja uzasadniająca umorzenie nie była spowodowana (zawiniona) przez skarżącego, a przez czynniki niezależne od sposobu jego postępowania.
Organ odwoławczy podkreślił, że strona gdy prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosiła dochody nie płaciła nałożonych na nią administracyjnych kar pieniężnych, a następnie w sytuacji pogorszenia swojej sytuacji materialnej wniosła o ich umorzenie w całości. Wskazano, że strona w 2015 r. osiągnęła dochód na poziomie [...] zł, a mimo to nie uiściła żadnej z należności z tytułu nałożonych kar pieniężnych w 2011 r., 2012 r., 2014 r., 2015 r. W opinii organu odwoławczego w zaistniałej sytuacji - zmniejszenia się dochodów strony a w konsekwencji dalszego niespłacania przez stronę ciążących na niej od kilku lat zobowiązań publicznoprawnych nie można zakwalifikować jako sytuacji nadzwyczajnej i niezależnej od postępowania strony, a w rezultacie uzasadniającej umorzenie w całości nałożonych kar pieniężnych. Organ odwoławczy zaakcentował, że strona miała możliwość podjęcia pracy poza transportem, pomimo wyroków pozbawiających uprawnień do kierowania.
Za nietrafne organ odwoławczy uznał argumenty strony, że nie ma możliwości podjęcia innej pracy zarobkowej ze względu na brak uprawnień do kierowania pojazdem, i brak możliwości dojazdu do pracy, wskazując na bliską odległość miejsca zamieszkania strony od najbliższego przystanku komunikacji miejskiej oraz możliwość podjęcia zatrudnienia z jednoczesnym zapewnieniem mieszkania służbowego.
Organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest zasadność bądź brak zasadności nałożenia kary administracyjnej w danej wysokości i organ zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa nie ma możliwości miarkowania kary. Postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności nie obejmuje orzekania w kwestii winy strony czy wysokości nałożonej kary, jego istotą jest bowiem ocena sytuacji wnioskodawcy pod kątem zasadności przyznania danej ulgi w spłacie.
W przedmiotowej sprawie organ rozpatrzył w pełni przedstawiony przez stronę materiał dowodowy, jednak nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości administracyjnych kary pieniężnych.
Odnosząc się do skargi strony dotyczącej przewlekłego, tendencyjnego i dyskryminującego rozpoznawania sprawy przez organ I instancji organ odwoławczy wskazał, że w jego opinii argumenty strony nie zasługują na uwzględnienie i nie znajdują uzasadnienia. Wskazano, że czas rozpoznawania sprawy w I instancji został przedłużony (o czym strona została poinformowana) z uwagi na przedkładanie przez wnioskującego w trakcie postępowania administracyjnego kolejnych dokumentów i oświadczeń, których analiza i ocena wymagała odpowiedniego czasu.
Strona zaś nie wykazała by przedłużenie postępowania administracyjnego miało wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji działał na podstawie i w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego, a w swojej decyzji szczegółowo przeanalizował przedstawione przez stronę argumenty i poddał je ocenie.
W związku z powyższym Główny Inspektor Transportu Drogowego uznał skargę strony za bezzasadną. Zgodnie z art. 238 § 1 zd. 2 K.p.a. organ pouczył skarżącego o treści art. 239 § 1 K.p.a.
Na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego [...] sierpnia 2018 r. nr [...] strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wskazując, że jej jednoosobową firmę wykluczyły instytucje państwowe.
Skarga nie zawiera żadnych zarzutów przeciwko decyzji tylko argumenty analogiczne do podnoszonych w toku postępowania administracyjnego.
Do skargi dołączono dokumenty wymienione w jej załączniku.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Podkreślenia na wstępie wymaga, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zagadnienia możliwości umorzenia kar pieniężnych nałożonych na stronę w okresie od 2011 r. do 2016 r. w łącznej wysokości [...] zł, w oparciu o dyspozycję art. 189k § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym strony lub ważnym interesem strony może udzielić ulgi w wykonaniu tej kary przez odroczenie jej wykonania lub rozłożenia na raty, umorzenie kary w całości czy też umorzenie odsetek.
W ocenie Sądu na gruncie powołanego wyżej przepisu art. 189 k § 1 K.p.a., nie budzi wątpliwości, że umorzenie kary pieniężnej z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym oparte jest na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "należności (...) organ może". Istotą uznania jest zaś rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie ważnego interesu dłużnika ubiegającego się o ulgę oraz interesu publicznego i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Użyty w tym przepisie spójnik "lub" wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączenie zdań równorzędnych albo części zdania. Orzekając o umorzeniu organ za podstawę rozstrzygnięcia może więc przyjąć albo przesłankę ważnego interesu dłużnika albo przesłankę interesu publicznego.
Nie można zatem ich sobie przeciwstawiać, bo za umorzeniem może przemawiać zarówno interes dłużnika, ale może też przemawiać jako wystarczający interes publiczny. Zaistnienie więc każdej z tych przesłanek samodzielnie może już uzasadniać podjęcie decyzji w tym zakresie. Obie wskazane przesłanki mają równorzędne znaczenie, co oznacza, że organ w trakcie postępowania zobowiązany jest ustalić, która z nich przeważa i na tej podstawie zdecydować o zastosowaniu dla dłużnika ulgi (tak też wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 lutego 2012 r., II SA/Bd 727/11, wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 stycznia 2012r., I SA/Lu 712/11). Ważny interes dłużnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej. Będzie to więc utrata możliwości zarobkowania, czy losowa utrata majątku (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, niepubl.).
W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy też rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2004, s. 253). Nie można go jednak utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu ważnego interesu dłużnika decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków (tak np. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., II GSK 170/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 września 2014 r., III SA/Łd 486/14).
Pomimo bowiem, że wymaga on ustalenia sytuacji majątkowej dłużnika oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i rodziny, trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy społeczne wymagają, żeby zobowiązania były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanych, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, czy też - w konsekwencji, z koniecznością sięgania po pomoc społeczną (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2014 r., III SA/Po 1780/13).
Interes publiczny – niemający stałego zakresu treściowego - z kolei oznacza zespół ogólnie określonych cech, które należy brać pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Rozumiany jest jako "dążenie do sytuacji, w której zobowiązani regulują swoje należności w całości i terminowo". To dbałość o interes Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa/jednostki samorządu terytorialnego, a więc i możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych/społeczności lokalnej. W interesie publicznym leży też by dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisy prawne, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania". Potrzeba zapewnienia środków budżetowych wymaga jednakże jednoczesnego rozważenia ewentualnych wydatków budżetowych, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2001 r., III SA 830/00).
Nie może powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność uciekania się do środków pomocy społecznej przez zobowiązanego pozbawionego wskutek tego środków do zaspokojenia potrzeb materialnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r., V SA/Wa 2273/10).
Wyjątkowy charakter ulgi oznacza, że nie można z tej instytucji czynić środka prowadzącego generalnie do zwolnienia od zapłaty należności publicznoprawnej. Jeśli nawet istnieje sytuacja wskazująca na ważny interes dłużnika uzasadniający zaniechanie poboru należności, to organ może, ale nie musi wyrazić na to zgodę (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r., I SA/Wr 1000/98, niepubl.). Ustawodawca pozostawił organowi podatkowemu swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego. Uznaniowość decyzji polega na tym, że to do organu administracyjnego należy ostatecznie wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy (konsekwencji prawnych), w określonym stanie prawnym i faktycznym. Decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny decydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego (tak np. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2084/12).
Sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu z woli ustawodawcy obejmuje jedynie przestrzeganie przez organy procedury normowanej przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania trybu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości publicznoprawnej. Sąd ten nie ma uprawnień do jej merytorycznej kontroli.
Z kolei ustalenie i ocena niedookreślonych przesłanek ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego jest każdorazowo dokonywana przez organ administracji publicznej. Jeśli zatem sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie prowadzenia postępowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że organ w prawidłowy sposób przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, opierające się zresztą w dużej mierze na dowodach złożonych przez skarżącego, a następnie dokonał prawidłowej wykładni przesłanek ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego oraz dokonał prawidłowej oceny okoliczności faktycznych sprawy. Zasadnie przyjął, że udzielenie ulgi jest wyjątkiem od zasady płacenia należności publicznoprawnych, a kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzegania przepisów prawa oraz ma być dolegliwością dla ukaranego, zaś uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby kara stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości.
W zaskarżonej decyzji znalazły się odniesienia organu odwoławczego do kwestii występowania ważnego interesu dłużnika, przeprowadzono również szczegółową analizę kondycji finansowej skarżącego.
Przyznając, że sytuacja w jakiej się znajduje obecnie skarżący jest trudna, gdyż pozostaje na utrzymaniu Państwa, słusznie organ stwierdził jednak brak podstaw do uznania jej za sytuację szczególną, nadzwyczajną, która mogłaby zagrażać egzystencji dłużnika, a tym samym uzasadniającą odstąpienie od dochodzenia należności z tytułu nałożonych kar pieniężnych w łącznej kwocie [...]zł. Trafnie wskazał przy tym, na możliwość poprawy tejże sytuacji w przyszłości, biorąc pod uwagę możliwości zarobkowe skarżącego związane z wyuczonym zawodem (murarza). Sąd zaaprobował ocenę organu, że sądowy zakaz kierowania pojazdami niewątpliwie ogranicza możliwości podjęcia pracy w zawodzie kierowcy w transporcie, ale nie uniemożliwia uzyskiwania dochodów z innej pracy fizycznej, a w konsekwencji należy dostrzegać szanse uiszczenia należności w dłuższej perspektywie czasowej, choćby w układzie ratalnym. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w tym kontekście słusznie także stwierdził, że skarżący nie wykazał braku możliwości podjęcia pracy ze względu na stan zdrowia.
Nie przedstawiono bowiem w toku postępowania orzeczenia lekarskiego o niezdolności do pracy. Za trafny Sąd uznał zatem pogląd, że pomimo braku obecnie możliwości jednorazowej zapłaty należności, nie można wykluczyć możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości. Skarżący jest osobą zdolną do pracy, nie ma problemów zdrowotnych i prowadził wcześniej działalność gospodarczą. Brak podejmowania aktywności zawodowej nie spowodowany okolicznościami szczególnymi, w tej sytuacji należało ocenić jako brak woli spłaty należności, co przemawia za odmową zastosowania ulgi w postaci umorzenia kar pieniężnych.
Prawidłowo również organ odwoławczy nie stwierdził zaistnienia interesu publicznego jako przesłanki umorzenia, nawiązując do okoliczności powodujących nałożenie na skarżącego kar pieniężnych, a więc odnosząc się do poszanowania zasady porządku publicznego i konieczności ponoszenia kar pieniężnych jako konsekwencji działań sprzecznych z obowiązującym porządkiem prawnym.
Słusznie także negatywnie oceniono okoliczność uchylania się przez stronę od zapłacenia nakładanych od 2011 r. kar pieniężnych w związku z nielegalnym prowadzeniem działalności, w sytuacji uzyskiwania w tamtym czasie niemałych dochodów (w 2015 r. [...] zł) oraz na nie poczynienie oszczędności na ten cel pomimo powinności liczenia się z koniecznością uiszczenia sankcji pieniężnej.
Sąd podzielił także pogląd organu odwoławczego, że spłata innych zobowiązań nie może odbywać się kosztem spłaty wierzytelności Skarbu Państwa, albowiem byłoby to działanie wbrew interesowi publicznemu.
Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu nie pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W tej sytuacji podjęcie decyzji o odmowie umorzenia należności należy ocenić jako należycie uzasadnione i nie noszące cech dowolności.
W wyroku z dnia 7 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II GSK 2084/12) wyraził pogląd, że w sytuacji, gdy strona wszczętego z jej inicjatywy postępowania o umorzenie należności uzasadnia swój wniosek określonymi okolicznościami potwierdzonymi dowodami dołączonymi na żądanie organu, ocena dopuszczalności umorzenia powinna zapaść w oparciu o te zebrane w sprawie dowody, przy uwzględnieniu rodzaju należności, której umorzenia dochodzi wnioskodawca i która ma służyć wymuszeniu na przyszłość pożądanych zachowań, co ma istotne znaczenie z perspektywy interesu społecznego. Kierując się powyższym stwierdzić należy, że przedstawione przez skarżącego dowody organ prawidłowo ocenił jako niewystarczające do umorzenia wnioskowanej należności.
Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela powyższy pogląd. Wszczęcie postępowania o umorzenie należności z nałożonej kary pieniężnej następuje na wniosek strony. Oznacza to, że oczekując określonego, korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia strona postępowania zobowiązana jest przedstawić organowi dowody stanowiące uzasadnienie żądania.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że przyczyną jego kłopotów finansowych, były bezprawne działania sądów i innych organów, ukierunkowane na wykluczenie jego firmy z rynku i pozbawienie dochodów, Sąd stwierdza, że argumentacja taka jest pozbawiona jakichkolwiek podstaw. Po pierwsze, jak trafnie zauważył organ, należności z tytułu kar pieniężnych za lata 2011, 2012, 2014, 2015, 2016 powstały na skutek nielegalnych działań skarżącego, ten zaś za regułę postępowania przyjął niepłacenie należności publicznoprawnych, nawet w okresie uzyskiwania dochodów. Z akt sprawy nadto wynika, że skarżący pierwszeństwo w spłacie zobowiązań przyznał zaległościom dla spółdzielni mieszkaniowej, na co przeznaczył środki ze sprzedaży naczepy i ciągnika siodłowego oraz uzyskanego zadośćuczynienia i odszkodowania. W kwestii podnoszonej utraty prawa jazdy i zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonych wyrokami sądów powszechnych, zgromadzone dowody w żaden sposób nie pozwalają powiązać powstania należności z tytułu kar pieniężnych z tymi okolicznościami.
Zauważyć należy, że pierwszy wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] sierpnia 2014 r. ([...]), a dotyczący zdarzenia z dnia [...] czerwca 2014 r. został wydany w okresie gdy skarżący posiadał już do zapłacenia należności z tytułu kar pieniężnych nałożonych w 2011 r. i w 2012 r. Strona nie przedstawiła dokumentów świadczących o uchyleniu ww. wyroku. Nadto, skarżący mimo utraty prawa jazdy nadal prowadził działalność gospodarczą i w dalszym ciągu nie spłacał kolejnych nałożonych kar pieniężnych za 2014 r, 2015 r, i 2016 r. Nie sposób zatem uznać, że wskazana okoliczność miała jakikolwiek wpływ na sytuację skarżącego i uniemożliwiała spłatę należności. Strona do skargi dołączyła wprawdzie kasację z dnia [...] listopada 2019 r. Rzecznika Praw Obywatelskich od ww. wyroku, jednakże nie przedstawiła tego dokumentu organowi odwoławczemu, nie mógł zatem się ustosunkować do powyższej okoliczności w zaskarżonej decyzji.
Powyższa okoliczność nie mogła być też z tego względu uwzględniona przez Sąd, który kontroluje zaskarżoną decyzję jedynie na podstawie akt sprawy. Ponadto, skarżący nie wykazał ani przed organami ani przed Sądem, aby wyroki na podstawie których figuruje w rejestrze karnym były uchylone, a działania które doprowadziły do wpisu w rejestrze skazanych były nielegalne. Poza tym, Sąd w niniejszym, postępowaniu nie bada zasadności nałożenia na skarżącego kar pieniężnych, ani zasadności orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, ani wpisania skarżącego do rejestru skazanych.
Zasadnie zatem organ odnosząc się do argumentacji strony podniósł, że przyczyny powstania należności (nielegalne działania strony) i obecna trudna sytuacja wynikła z własnych decyzji finansowych strony podjętych na własne ryzyko.
Sąd podziela w tym zakresie pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że postawa dłużnika, który dysponował środkami finansowymi, a dał pierwszeństwo innym zobowiązaniom niż publicznoprawne ma znaczenie dla oceny zasadności wniosku o umorzenie należności. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji, również korzystanie obecnie ze środków pomocy społecznej przez skarżącego, nie uzasadnia przyznania wnioskowanej ulgi. W okolicznościach badanej sprawy oraz przez pryzmat innych spraw, dotyczących ulg w spłatach zaległości podatkowych skarżącego, rozpoznawanych przed tut. Sądem, z których wynika, że skarżący trwale prezentuje podobną postawę, co do spłaty zaległości podatkowych i co do pozyskania źródeł dochodów, Sąd stwierdza, że ma rację organ, że odmowa umorzenia należności skarżącemu nie leżałaby w interesie publicznym, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący nie przejawia żadnej aktywności w celu podjęcia pracy poza zawodem kierowcy, przy tym nie wykazując żadnych obiektywnych przeszkód w pozyskaniu zatrudnienia poza transportem.
Reasumując, trudna sytuacja materialna skarżącego sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanego umorzenia zobowiązań publicznoprawnych, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem strony. W przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze, bowiem ulga w zapłacie zobowiązania publicznoprawnego jest w interesie (faktycznym) dłużnika. W rezultacie każdy podmiot znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłanki do umorzenia takowych zobowiązań. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, że każdy dłużnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej, spełniałby przesłankę do przyznania ulgi. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, z której wynika, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2119/10).
Dlatego też ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji, w której znalazł się podmiot wnioskujący o umorzenie niezależnie od swojego postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, aby zaistniały po jego stronie takie zdarzenia, które uzasadniałyby przyjęcie, iż po jego stronie wystąpił ważny interes przemawiający za umorzeniem pozostających mu do zapłacenia kar pieniężnych. Podkreślić przy tym ponownie należy, że subiektywne przekonanie dłużnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej nie może być utożsamiane z ważnym interesem strony.
Stwierdzić należy zatem, iż prawidłowo organy wywiodły, że nie została spełniona przesłanka zarówno ważnego interesu skarżącego, jak i interesu publicznego. W szczególności wyrażona w zaskarżonej decyzji ocena nie ma charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz jest wynikiem należytej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 K.p.a., odniósł się do zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia zaległości określonych w art. 189k K.p.a., rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika i interesu Skarbu Państwa. W tej sytuacji stwierdzenie organu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uznania istnienia ważnego interesu lub interesu publicznego jest uprawnione i nie wykracza poza granice uznania administracyjnego.
Tym samym, Sąd badając sprawę w granicach zakreślonych art. 134 p.p.s.a., stwierdził, że mimo, iż skarżący nie sformułował przeciwko zaskarżonej decyzji żadnych konkretnych zarzutów a załączył pisma mające obrazować brak zasadności podjętego rozstrzygnięcia, to organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył również przepisów prawa materialnego, tj. art. 189k K.p.a. Sąd uznał także, że postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne, i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów.
Przywołane orzeczenia są dostępne na stronie www.cbois.nsa.gov.pl.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.