Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 12 stycznia 2023 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej [...] ("Dyrektor Izby") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] ("Naczelnik US") z 18 listopada 2022 r., nr [...], którym odmówiono J. Ł. (dalej: "Zobowiązany" lub "Skarżący") przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości KW nr [...]
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał m.in. art. 58, art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 j.t. ze. zm.; dalej "K.p.a."); art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021.2095 ze zm.; dalej: "ustawa COVID"); art. 4, art. 5 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim (Dz.U. z 2021 r. poz. 672 ze zm.), art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.78.383 ze zm.).
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik US na podstawie [...] dalszych tytułów wykonawczych z 20 października 2016 r. o nr od [...] do [...] oraz od [...] do [...], wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], prowadzi wobec Zobowiązanego egzekucję z nieruchomości.
W toku egzekucji, zawiadomieniem z 19 czerwca 2019 r. o nr [...], organ egzekucyjny zajął nieruchomość Zobowiązanego położoną w miejscowości D. przy [...] dla której Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Zajęcie nieruchomości doręczono Zobowiązanemu w trybie art. 44 K.p.a..
Następnie 9 października 2020 r. organ egzekucyjny sporządził protokół opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości w oparciu o operat szacunkowy z 20 kwietnia 2020 r. opiewający na kwotę [...]zł, opracowany przez rzeczoznawcę majątkowego S. T..
Dnia 31 sierpnia 2021 r. organ egzekucyjny sporządził protokół dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości KW nr [...] w oparciu o operat szacunkowy z 5 lipca 2021 r. opiewający na kwotę [...]zł, opracowany również przez ww. rzeczoznawcę majątkowego.
Wobec nieustalenia miejsca pobytu Zobowiązanego, postanowieniem z 28 grudnia 2021 r., [...] Sąd Rejonowy [...] Wydział I Cywilny ustanowił dla niego - na wniosek organu egzekucyjnego – kuratora.
Obwieszczeniem z 18 lutego 2022 r. organ egzekucyjny podał do publicznej wiadomości, że pierwsza licytacja nieruchomości odbędzie się 29 marca 2022 r. o godz. 10:00. Następnie 28 lutego 2022 r. obwieszczenie doręczono ustanowionemu kuratorowi.
Pismem z 21 marca 2022 r. (nadanym 22 marca 2022 r.) Zobowiązany wniósł zarzuty na opis i szacowanie wartości przedmiotowej nieruchomości, zarzucając m.in. poważne zaniżenie wyceny nieruchomości, przeprowadzanie oględzin nieruchomości bez jego obecności oraz wskazując na brak doręczenia mu zawiadomienia o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, protokołu z tej czynności oraz obwieszczenia o licytacji. Zobowiązany wskazał na konieczność sporządzenia nowego opisu i oszacowania zgodnie ze stanem faktycznym i cenami obowiązującymi na rynku nieruchomości.
Licytacja zaplanowana na 29 marca 2022 r. nie doszła do skutku z powodu braku stawienia się chociażby jednego licytanta.
Postanowieniem z 31 marca 2022 r., nr [...], organ egzekucyjny stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zarzutów do dodatkowego opisu i szacowania nieruchomości KW nr [...]
Zobowiązany oraz ustanowiony kurator wnieśli zażalenia na postanowienia organu I instancji.
Postanowieniem z 20 maja 2022 r., nr [...], Dyrektor Izby uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wobec braku zastosowania art. 15zzzzzn2 ustawy COVID.
Pismem z 6 czerwca 2022 r. organ egzekucyjny zawiadomił Zobowiązanego o uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów do dodatkowego opisu i szacowania wartości nieruchomości KW nr [...]
Pismem z 26 lipca 2022 r. Zobowiązany wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów do dodatkowego opisu i szacowania wartości nieruchomości, wskazując, że od [...] 2021 r. do [...] 2022 r. przebywał na stałe w K. H.. Nie mógł zatem odebrać kierowanej do niego korespondencji, a sprawy toczyły się bez jego wiedzy. Do wniosku załączył dokumenty obcojęzyczne dotyczące wylotu do [...] [...] 2021 r. oraz przylotu do [...] [...] 2022 r.
Pismem z 27 lipca 2022 r. kurator zobowiązanego także złożył wniosek o przywrócenie ww. terminu.
Pismem z 5 sierpnia 2022 r. organ I instancji wezwał Zobowiązanego do uzupełnienia wniosku, poprzez:
- 1) pisemne podanie przyczyn pobytu w okresie [...] r. w K. H. i przedstawienie dokumentów sporządzonych w języku polskim, potwierdzających przedstawione okoliczności wyjazdu;
- 2) tłumaczenie przysięgłe na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym.
W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji, pismami z 6 września 2022 r., 21 września 2022 r. i 15 października 2022 r., Zobowiązany wnosił przedłużenie terminu na dostarczenie tłumaczenia dokumentów na język polski. Ostatecznie organ egzekucyjny wydłużył termin do 31 października 2022 r.
Postanowieniem z 5 października 2022 r., [...], Sąd Rejonowy [...] uchylił w całości postanowienie z 28 grudnia 2021 r. dotyczące ustanowienia dla zobowiązanego kuratora.
Wobec bezskutecznego upływu przedłużonego terminu na dostarczenie przysięgłego tłumaczenia dokumentów na język polski, organ egzekucyjny wydał rozstrzygnięcie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Wymienionym postanowieniem z 18 listopada 2022 r. Naczelnik US odmówił Zobowiązanemu przywrócenia terminu do złożenia zarzutów do dodatkowego opisu i szacowania wartości nieruchomości KW nr [...]
Dyrektor Izby utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że Zobowiązany uchybił czternastodniowemu terminowi do wniesienia zarzutów do dodatkowego opisu i szacowania wartości nieruchomości KW nr [...] Organ wskazał, że sporządzenie dodatkowego protokołu opisu i szacowania wartości nieruchomości nastąpiło 31 sierpnia 2021 r., wobec czego ww. czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął 14 września 2021 r. Natomiast złożone przez Zobowiązanego pismo zostało nadane w placówce pocztowej 22 marca 2022 r. Organ II instancji wyjaśnił również, że z uwagi na fakt, iż do naruszenia terminu do złożenia zarzutów doszło w stanie epidemii, słusznie w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował szczególny tryb przewidziany w art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID, co pozwoliło na merytoryczne rozpoznanie wniosku Zobowiązanego o przywrócenie terminu w oparciu o przesłanki przewidziane w art. 58 K.p.a.
Organ II instancji uznał, że Zobowiązany nie uprawdopodobnił, iż do uchybienia terminu doszło bez jego winy. Dyrektor Izby wskazał, że z wniosków o przywrócenie terminu oraz treści pism z 6 września 2022 r., 21 września 2022 r. oraz 15 października 2022 r. wynika, iż Zobowiązany brak swojej winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności upatruje w tym, że w okresie [...] r. przebywał w K. H.. Pobyt w K. H. związany był z ukończeniem obowiązkowego kursu językowego, wykonywaniem pracy oraz poddaniem się operacji [...].
Organ II instancji odniósł się do wskazanych powyżej okoliczności, nie znajdując podstaw do przyjęcia, że uzasadniają one przywrócenie terminu w sprawie. W pierwszej kolejności organ wskazał, że Zobowiązany wiedział o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym (wpis wszczęcia egzekucji z nieruchomości w KW nr [...] miał miejsce 5 sierpnia 2019 r.), a mimo to nie podjął żadnych czynności mających zabezpieczyć jego sytuację procesową na czas nieobecności w kraju, w szczególności nie ustanowił w sprawie pełnomocnika. Organ wskazał również, że taka okoliczność jak wykonywanie pracy za granicą nie może stanowić nadzwyczajnej okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia.
Z kolei okoliczności ukończenia obowiązkowego kursu językowego czy też poddania się operacji [...] mogłyby usprawiedliwiać brak winy Zobowiązanego w uchybieniu terminu, jednakże - wobec ich nieuprawdopodobnienia – stanowią one jedynie twierdzenia Zobowiązanego.
Organ II instancji zauważył, że ani przed organem I instancji, ani na etapie postepowania zażaleniowego Zobowiązany nie przedłożył dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie. Z kolei dokumenty obcojęzyczne, bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski, nie mogą być uznane za dowód w sprawie, gdyż posługiwanie się nimi w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji publicznej jest sprzeczne z prawem.
Organ II instancji odniósł się również do zarzutu zażalenia sprowadzającego się do niezałatwienia sprawy w terminie wskazanym, tj. 18 października 2022 r. Organ wyjaśnił, że podanie tego terminu miało charakter oczywistej omyłki: w zawiadomieniu z 24 października 2022 r. organ egzekucyjny wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy, błędnie wskazując termin do 18 października 2022 r. zamiast do 18 listopada 2022 r., a błąd ten został sprostowany postanowieniem z 18 listopada 2022 r. Organ wskazał także, że zawiadomienie z 24 października 2022 r. Zobowiązany otrzymał 2 listopada 2022 r., a zatem nie mogło dojść do wprowadzenia Zobowiązanego w błąd co do terminu załatwienia sprawy.
Zobowiązany wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie organu II instancji, domagając się uchylenia zaskarżonego aktu w całości. Skarżący wskazał, że podstawą jego zarzutów była rażąco niska wycena, z którą nie mógł się zgodzić. Skarżący zarzucił organom bezzasadne nieuwzględnienie czytelnych i zrozumiałych dokumentów obcojęzycznych w postaci biletów lotniczych (zawierających imię i nazwisko skarżącego oraz daty podróży) i żądanie przedstawienia tłumaczenia tych dokumentów z języka [...] na język polski, wprowadzenie przez organ egzekucyjny w błąd co do wymagania tłumaczenia oraz terminu załatwienia sprawy. Skarżący wskazał, że z powodu wyjazdu nie miał wiedzy o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnymi związanych z nim czynnościach.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 t.j.; dalej: "P.p.s.a.").
Sąd rozpoznaje skargę na postanowienie organu o odmowie przywrócenia Skarżącemu terminu do złożenia zarzutów na dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości KW nr [...] Przedmiotem oceny sądu nie jest natomiast sama zasadność zarzutów Skarżącego dotyczących spornego oszacowania nieruchomości, tj. rozstrzygnięcie o tym, czy wycena była zaniżona.
Zgodnie z art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego (art. 110o § 1). Organ egzekucyjny wzywa ponadto, przez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa (§ 2.).
W rozpoznawanej sprawie ukończenie opisu i oszacowania nieruchomości KW nr [...] miało miejsce z chwilą sporządzenia dodatkowego protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, tj. 31 sierpnia 2021 r., zatem termin do wniesienia zarzutów upłynął z 14 września 2021 r. Nie budzi zatem wątpliwości, że nadanie zarzutów 22 marca 2022 r. nastąpiło z uchybieniem terminu do ich wniesienia. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu implikuje zresztą po stronie Skarżącego uznanie, iż dokonuje on czynności po upływie terminu do jej dokonania.
Stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 K.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie organ wskazał dodatkowo, że termin na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu wynosił 30 dni, z uwagi na brzmienie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID. Zgodnie z tym przepisem w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1).
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).
Sąd zaznacza, że terminowość złożenia przez Skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości, nie była w sprawie kwestionowana przez organ i nie stanowi przedmiotu sporu.
Wskazać należy, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić brak winy wnioskującego w uchybieniu terminu. Podana przyczyna podlega z kolei ocenie organu. Brak winy definiuje się jako sytuacje nagłe i niezależne od wiedzy i woli zainteresowanego. Za zdarzenia, w przypadku których należy przyjąć brak winy w uchybieniu terminu uznaje się w szczególności pożar, powódź, huragan, przerwę w komunikacji, strajk, nagłą i ciężką chorobę. Badając przesłankę braku winy, orzecznictwo sądowe posługuje się kryterium obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. m.in. wyrok NSA z 15 listopada 2017 r., II OSK 94/17). Stanowisko to wywodzi się z formułowanego wobec strony obowiązku zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych.
Za uzasadniającą przywrócenie terminu okoliczność uznaje się tylko taką, która stanowi przeszkodę nie do przezwyciężenia, niedającą się usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji nawet lekkie niedbalstwo wyklucza brak winy. Co więcej, uznaje się, że przy ocenie zasadności wniosku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. J. Wegner, w: Z. Kmieciak, M. Wojtuń, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, art. 58 i przywołane tam orzecznictwo). Przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności istotne jest zatem rozróżnienie samej przeszkody od okoliczności wskazujących na brak po stronie wnioskodawcy winy w uchybieniu terminowi, tj. okoliczności, które świadczą o tym, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, aby mimo zaistnienia danej przeszkody dokonać czynności w stosownym terminie.
Z kolei uprawdopodobnienie braku winy ma wynikać z rozumowania przeprowadzonego na podstawie przedstawionych przez zainteresowanego faktów, obserwacji życia społecznego, zasad logiki i doświadczenia życiowego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, Skarżący upatruje przede wszystkim w tym, iż w okresie [...] r. przebywał w H.. W związku z tym podkreślić należy, że wyjazd zagraniczny nie stanowi sam w sobie okoliczności, która uzasadnia przywrócenie terminu. Wyjazd taki nie zwalnia strony z obowiązku należytego dbania o swoje interesy, na co składa się m.in. zadbanie o to, żeby istniała możliwość doręczania jej korespondencji, ustanowienie pełnomocnika (28 grudnia 2021 r. Sąd Rejonowy [...] na wniosek organu ustanowił dla Skarżącego kuratora), czy też już samo interesowanie się biegiem spraw jej dotyczących. Jak bowiem słusznie wskazał organ, wpis wszczęcia egzekucji z nieruchomości KW nr [...] miał miejsce już 5 sierpnia 2019 r. Z kolei okoliczności, które mogłyby ewentualnie świadczyć o uzasadnionej niemożliwości terminowego złożenia skargi, takie jak np. poddanie się operacji [...] (w okresie, w którym upływał termin na złożenie zarzutów), nie zostały przez Skarżącego w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione.
Zaznaczyć należy, że naruszenie przepisów postępowania może skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia tylko wtedy, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a.). Tymczasem zarzut nieuwzględnienia dokumentów obcojęzycznych w postaci biletów lotniczych i żądania przedstawienia tłumaczenia tych dokumentów z języka [...] na język polski, nie mógł w żaden sposób wpłynąć na wynik sprawy. W istocie bowiem organ nie tyle kwestionował okoliczność pobytu Skarżącego w H., co słusznie wskazywał na brak należytego dbania przez niego o własne interesy. To samo dotyczy zarzutu w zakresie omyłki organu odnośnie do terminu załatwienia sprawy. Omyłka ta nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy, a Skarżący na żadnym etapie postępowania nie przedłożył dokumentów wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi, tj. okoliczności, które świadczą o tym, że dołożył należytej staranności, aby mimo zaistnienia danej przeszkody dokonać czynności w stosownym terminie.
W tej sytuacji sąd uznał, że zasadne okazało się stanowisko organu, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości
KW nr [...] nastąpiło bez jego winy.
Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.