Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 10 sierpnia 2022 r. (organ I instancji) odmawiające [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. W. (spółka) wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ I instancji prowadził wobec spółki postępowanie egzekucyjne z zabudowanej nieruchomości objętej księga wieczystą KW nr [...]
Po przeprowadzeniu licytacji, organ I instancji udzielił przybicia na rzecz licytanta mocą postanowienia z 29 lipca 2021 r., które stało się ostateczne i prawomocne.
Następnie 5 października 2021 r. organ I instancji postanowił o przyznaniu własności tej nieruchomości nabywcy licytacyjnemu.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia spółki, organ postanowieniem z 3 lutego 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z 5 października 2021 r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości. Organ przyjął, że postanowienie o przybiciu z 29 lipca 2021 r. zostało prawidłowo doręczone z dniem 25 sierpnia 2021 r. i w rezultacie stało się ostateczne.
Organ odnotował, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22 oddalił skargę spółki na ostateczne postanowienie organu z 3 lutego 2022 r. przyznające własność nieruchomości licytantowi. Sąd ocenił, że postanowienie organu I instancji z 29 lipca 2021 r. o przybiciu na rzecz licytanta zostało skutecznie doręczone spółce i stało się ostateczne (orzeczenie znane stronom).
Pismem z 12 lipca 2022 r. spółka skierowała do organu I instancji zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, a w nich powołała się na:
- - brak podstaw do wszczęcia egzekucji z uwagi na gotowość do uiszczenia należności publicznoprawnej;
- - niedoręczenie upomnienia i innych pism oraz postanowień w toku postępowania egzekucyjnego;
- - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
W następstwie spółka wniosła o uchylenie wszystkich czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego, a w szczególności zajęcia nieruchomości, postanowienia o udzieleniu przybicia, postanowienia o przyznaniu własności. Domagała się również przeprowadzenie dowodów z. oświadczeń E. G. z 12 maja 2022 r. i 30 maja 2022 r., R. A. z 6 maja 2022 r. oraz z pisma Poczty Polskiej z 1 czerwca 2022 r. na okoliczność, że żadna korespondencja w postępowaniu egzekucyjnym nie została doręczona ani awizowana pod adresem siedziby spółki.
W tym stanie sprawy organ I instancji postanowieniem z 10 sierpnia 2022 r. odmówił spółce wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej. Przyjął, że są one spóźnione. Zwrócił uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22 oddalił skargę spółki na ostatecznie postanowienie organu z 3 lutego 2022 r. o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz licytanta.
Rozpatrując sprawę w wyniku zażalenia spółki, organ zgodził się organem I instancji.
W pierwszej kolejności organ nawiązał do zmiany ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poczynając od 30 lipca 2020 r. (Dz.U.2019.2070 - ustawa zmieniająca), która objęła swoim zakresem między innymi zasady składania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Jednocześnie organ zaznaczył, że w art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej przyjęto zasadę, zgodnie z którą w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed 30 lipca 2020 r. zastosowanie mają przepisy dotychczasowe.
W dalszej kolejności organ motywował, że w stanie prawnym obowiązującym do 29 lipca 2020 r. (wówczas Dz.U.2019.1438 ze zm. - u.p.e.a.) art. 27 § 1 pkt 9 wspomnianej ustawy mówił o tym, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej należało wnieść w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W okolicznościach rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego tytuły wykonawcze zostały doręczone spółce przed 30 lipca 2020 r. Ostatni 28 kwietnia 2020 r. Spółka nie zapłaciła zaległości podatkowych ujętych w tytułach wykonawczych skierowanych do przymusowej realizacji. W następstwie organ I instancji przeprowadził egzekucję z nieruchomości i 29 lipca 2021 r. udzielił przybicia na rzecz licytanta, a 3 lutego 2022 r. organ ostatecznie przyznał własność nieruchomości licytantowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22 ocenił, że postępowanie organów w toku omawianej egzekucji z nieruchomości było zgodne z prawem. W rezultacie skarga spółki na ostateczne postanowienie organu w przedmiocie przyznania własności została oddalona.
W tym stanie sprawy organ przyjął, że spółka spóźniła się z kwestionowaniem doręczeń dokonywanych na początkowym etapie egzekucji z nieruchomości, przed przyznaniem własności licytantowi.
Dlatego, zdaniem organu, należało odmówić spółce wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących przeprowadzonej egzekucji administracyjnej z nieruchomości.
W podstawie prawnej organ wymienił art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., art. 61a § 1, § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 ze zm. - K.p.a.) oraz nawiązał do art. 18 u.p.e.a.
Na zakończenie organ wyjaśnił, że nie mogło dojść do naruszenia art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2023.1327 ze zm. - ustawa COVID-19). Przepis ten odnosił się do stanu epidemii, który zgodnie z rozporządzeniami Ministra Zdrowia został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od 20 marca 2020 r., a następnie zniesiony od 16 maja 2022 r. (Dz.U.2022.340, Dz.U.2022.1027). Zatem nie mógł znaleźć zastosowania w odniesieniu do zarzutów spółki w sprawie egzekucji administracyjnej.
Spółka złożyła skargę na powyższe postanowienie organu.
Zarzuciła naruszenie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. przez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej pomimo:
- - niedoręczenia spółce upomnienia, co wykluczało możliwość wszczęcia oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego;
- - niedoręczenia spółce innych pism i postanowień w toku postępowania egzekucyjnego, co spowodowało, że czynności te były formalnie wadliwe;
- - zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
- - braku podstaw do wszczęcia egzekucji z uwagi na gotowość spółki do uiszczenia w całości należności wymienionych w tytułach wykonawczych.
W następstwie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu.
W uzasadnieniu swojego stanowiska spółka zasadniczo powtórzyła wymienione wyżej zarzuty.
Konsekwentnie twierdziła, że wszystkie czynności dokonane w toku postępowania egzekucyjnego podlegały uchyleniu, a w szczególności zajęcie nieruchomości spółki, postanowienie o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta z 29 lipca 2021 r., postanowienie z 5 października 2021 r. o przyznaniu licytantowi własności nieruchomości.
W ocenie spółki, wszystkie czynności organu egzekucyjnego były bezskuteczne, a wadliwie prowadzone postępowanie egzekucyjne doprowadziło do pozbawienia spółki prawa własności nieruchomości. Gdyby spółka otrzymywała korespondencję, w szczególności upomnienie, zapłaciłaby egzekwowane zaległości podatkowe.
Ponadto spółka akcentowała, że egzekucja z nieruchomości o wartości znacznie przewyższającej wysokość dochodzonej należności publicznoprawnej, była oczywiście zbyt uciążliwa. Pozbawiła spółkę możliwości wykonywania działalności gospodarczej.
W tym stanie rzeczy, według spółki, wszystkie czynności egzekucyjne powinny zostać uchylone, a postępowanie egzekucyjne przywrócone do stanu sprzed jego wszczęcia.
Według spółki, termin do wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej nie rozpoczął biegu, skoro nie otrzymała żadnej korespondencji. Spółka nie miała nawet potencjalnej możliwości udziału w postępowaniu egzekucyjnym.
W podsumowaniu powyższych argumentów spółka stwierdziła, że błędy i zaniechania organów doprowadziły do pozbawienia jej prawa własności nieruchomości o znacznej wartości, nieadekwatnej do wysokości egzekwowanej należności.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Skarga spółki nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu jest zgodne z prawem.
W prawomocnym wyroku z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyjaśnił, że postanowienie o przybiciu zostało przez organ pierwszej instancji wysłane na dwa adresy aktywne w bazach urzędu na dzień 29 lipca 2021 r., tj. G. W., ul. [...] i G. W. ul. [...].
Sąd ocenił, że podstawy do podważenia skuteczności tego doręczenia nie mogła stanowić podnoszona na etapie zażalenia i podtrzymana również w skardze okoliczność zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-8 z 13 lipca 2016 r. Jak wynika bowiem z wyjaśnień Urzędu Skarbowego w G. W., właściwego podatkowo dla spółki zgodnie z adresem jej siedziby, w wyniku przeprowadzonej weryfikacji nie stwierdzono wpływu zgłoszenia NIP-8 z 13 lipca 2016 r. z adresem korespondencyjnym spółki w G. W. ul. [...]. W zgłoszeniu nie podano imienia i nazwiska ani czytelnego podpisu osoby uprawnionej do jego podpisania. Zgłoszenie to zatem nawet gdyby do organu dotarło, to i tak wymagałoby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przede wszystkim jednak w późniejszym terminie (26 lipca 2016 r.) spółka złożyła zgłoszenie NIP-8 podpisane przez prezesa zarządu, w którym podała jako adres do doręczeń: ul. [...],[...], czyli taki sam jak adres siedziby spółki.
Tym samym dokonywanie doręczeń na adres: ul. [...], [...] było nie tylko zgodne z wolą spółki o kierowaniu pism na ten adres, lecz także z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej o doręczaniu pism na adres siedziby.
Sąd w sprawie sygn. I SA/Sz 233/22 motywował, że postanowienie o przybiciu z 29 lipca 2021 r. zostało doręczona spółce w trybie zastępczym, o jakim mowa w art. 44 § 4 K.p.a., który wprowadza fikcję prawną doręczenia. Wprowadzenie takiej fikcji oznacza, że nie ma możliwości obalenia skutku doręczenia płynącego z treści tego przepisu. Ażeby obalić powyższe domniemanie, adresat powinien wykazać, że przepis ten w ogóle nie mógł być zastosowany albo też został zastosowany wadliwie. W szczególności adresat pisma może wykazać, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością.
W sprawie wątpliwości organu budził brak adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przedmiotowego postanowienia o miejscu pozostawienia przesyłki. Wątpliwości te zostały usunięte w drodze reklamacji skierowanej do operatora pocztowego, który przesłał duplikat potwierdzenia odbioru pisma z zaznaczeniem, że awizo pozostawione zostało w placówce pocztowej przy ul. [...] w G. W.. Zatem organ uzyskał od niezależnego od stron operatora wyznaczonego informację o miejscu pozostawienia przesyłki.
Sąd podkreślił, że było to tylko formalne potwierdzenie dla nadawcy, w jakiej jednostce operatora pocztowego przesyłka została pozostawiona. Przesyłka bowiem w sposób materialny znajdowała się w urzędzie pocztowym i oczekiwała na obiór przez adresata, a na zwrotnym poświadczeniu jej odbioru przesłanym do nadawcy brak było zaznaczenia miejsca pozostawienia przesyłki. Brak ten został jednoznacznie wyjaśniony i uzupełniony w drodze reklamacji skierowanej przez organ do jednostki pocztowej. Organ uznał postanowienie o udzieleniu przybicia za doręczone w trybie art. 44 K.p.a. pod adresem G. W. ul. [...] z dniem 25 sierpnia 2021 r., gdyż z powodu niemożności doręczenia korespondencja z postanowieniem była pozostawiona do dyspozycji spółki w placówce pocztowej od 11 sierpnia 2021 r. do 25 sierpnia 2021 r., po dwukrotnym awizowaniu 11 i 19 sierpnia 2021 r., po czym 26 sierpnia 2021 r. została odesłana do nadawcy jako niepodjęta w terminie. W następstwie organ wyjaśnił zachowanie wymogów z art. 44 § 2 i § 3 K.p.a., a tym samym wykazał skuteczność tego doręczenia.
W dalszej kolejności Sąd w sprawie sygn. I SA/Sz 233/22 ocenił również, że organ egzekucyjny nie naruszył art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 i nie uniemożliwił spółce złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Spółka pominęła, że zażalenie w rozpatrywanej sprawie zostało rozpoznane właśnie w wyniku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Z kolei odnosząc się do kwestii zachowania doręczyciela, Sąd w sprawie sygn. I SA/Sz 233/22 przyjął, że może być ono ewentualnie przedmiotem postępowania karnego, które z kolei może zakończyć się wyrokiem karnym skazującym. W przypadku wydania i uprawomocnienia się takiego wyroku możliwe będzie zbadanie wpływu zabronionego czynu na postępowanie egzekucyjne.
Sąd w sprawie sygn. I SA/Sz 233/22 zaznaczył również, że kwestionowane doręczenie nie było jedynym doręczeniem postanowienia o udzieleniu przybicia. Postanowienie to zostało bowiem doręczone także na adres do korespondencji wynikający z danych organu.
Wyrok z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22 jest prawomocny od 31 stycznia 2023 r. Spółka nie złożyła skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W związku z tym, stosownie do art. 153 P.p.s.a., prawidłowo organ przyjął, że spółka otrzymała postanowienie organu I instancji z 29 lipca 2021 r. o przybiciu na rzecz licytanta, a następnie postanowienia organów z 5 października 2021 r. i 3 lutego 2022 r. o przyznaniu własności nieruchomości licytantowi. W związku z tym egzekucja z nieruchomości została zakończona. Nie doszło do podważenia jej legalności.
W myśl art. 112b § 3 u.p.e.a. postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów. Postanowienie o przyznaniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości.
Zgodnie zaś z art 112c § 1 u.p.e.a. z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu własności staje się ostateczne, wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych, ciążące na nieruchomości. W miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia w kolejności przewidzianej w przepisach o podziale kwoty uzyskanej z egzekucji.
W świetle powyższego, spółka nie była uprawniona do kwestionowania zakończonej egzekucji z nieruchomości w trybie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, skoro nie złożyła skutecznie zażalenia na postanowienie organu I instancji z 29 lipca 2021 r. o przybiciu na rzecz licytanta, a jej skarga na ostateczne postanowienie organu z 3 lutego 2022 r. o przyznaniu własności na rzecz licytanta została prawomocnie oddalona mocą wyroku z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22.
W analizowanym stanie sprawy zakończenie egzekucji z nieruchomości, a w efekcie przymusowe odzyskanie od spółki egzekwowanej należności, wykluczyło prawo spółki do posłużenia się instytucją zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
W istocie rzeczy spółka złożyła zarzuty nie tyle w sprawie egzekucji administracyjnej, co w sprawie egzekucji z nieruchomości, wprost zmierzając w ten sposób do niedopuszczalnego, ponownego badania prawidłowości zastosowania tego środka egzekucyjnego, wbrew ostatecznym i prawomocnym już postanowieniom o przybiciu z 29 lipca 2021 r. i o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz licytanta z 3 lutego 2022 r.
W takim stanie rzeczy zarzuty spółki były niedopuszczalne. Spółka jedynie formalnie posłużyła się nazwą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, aby podjąć kolejną próbę zakwestionowania przeprowadzonej egzekucji z nieruchomości. Tymczasem ostateczne i prawomocne zakończenie egzekucji z nieruchomości było równoznaczne z zamknięciem spółce drogi prawnej do podważania zastosowania tego środka egzekucyjnego w trybie innym niż przewidziany przez ustawodawcę w sposób szczególny wyłącznie dla przebiegu egzekucji z nieruchomości.
W takiej sytuacji organ adekwatnie zastosował art. 61a § 1, § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i odmówił spółce wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej z nieruchomości. Ustawodawca nie przewidział takiego środka zaskarżenia i w konsekwencji takiego trybu postępowania w związku z przeprowadzoną egzekucją z nieruchomości.
Zgodnie z art. 61a. K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio (art. 61a § 1 K.p.a.).Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie (art. 61a § 2 K.p.a.)
Natomiast w myśl art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Na zakończenie, w kontekście argumentacji spółki, należy wyjaśnić, że od 16 grudnia 2020 r. obowiązuje w porządku prawnym art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19.
Ustawodawca przyjął w tej regulacji, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 1).
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 2).
Jednak stan epidemii, do którego nawiązuje art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19, trwał od 20 marca 2020 r. do 16 maja 2022 r. Natomiast spółka złożyła niedopuszczalny środek zaskarżenia znacznie po zakończeniu stanu epidemii.
Co więcej, w realiach analizowanej egzekucji administracyjnej z nieruchomości, to nie stan epidemii spowodował, że zarzuty spółki okazały się niedopuszczalne.
Kluczowe znaczenie miało natomiast spostrzeżenie, że zarzuty spółki w sprawie egzekucji administracyjnej w istocie rzeczy były niedopuszczalnymi zarzutami w sprawie egzekucji z nieruchomości. Spółka tylko posłużyła się nazwą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, aby podjąć próbę podważenia skuteczności przeprowadzonej egzekucji z nieruchomości. Ich rozpatrywanie było niedopuszczalne ze względu na prekluzję, jaką stworzyło istnienie w obrocie prawnym ostatecznych i prawomocnych już postanowień organów o przybiciu z 29 lipca 2021 r. i o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz licytanta z 3 lutego 2022 r. Wbrew oczekiwaniom spółki, powołanie się na instytucję zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej nie mogło skutecznie prowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego skutków ostatecznych i prawomocnych już postanowień o przybiciu z 29 lipca 2021 r. i o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz licytanta z 3 lutego 2022 r., a w dalszej kolejności prawomocnego wyroku z 19 października 2022 r. sygn. I SA/Sz 233/22.
Z tych powodów niezasadna skarga spółki podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.