Uzasadnienie
W dniu 10 czerwca 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S., S. S. złożył wniosek o zwolnienie od opłaty w kwocie [...] zł, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF.
W formularzu skarżący podał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ ma zawieszoną działalność gospodarczą. Wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. S. oraz, że jedyne źródło utrzymania rodziny stanowi jej emerytura po potrąceniach w wysokości [...] zł. W oświadczeniu majątkowym skarżący wymienił mieszkanie o pow. [...] m kw. i udział w gruncie oraz garaż; innego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.) nie wykazano.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2010 r., skarżący nadesłał odpis wspólnego zeznania rocznego małżonków K. i S. S. PIT - 36 za 2009 r., z którego wynika, że za ubiegły rok podatkowy zadeklarowali przychody z emerytury K. S. w wysokości [...] zł, przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej S. S. w wysokości [...] zł, sumę pobranych zaliczek [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł.
Skarżący przedłożył także:
- - wyciągi bankowe ze wspólnego rachunku bankowego w [...] SA małżonków za okres od 17 kwietnia 2010 r. do 16 lipca 2010 r., którego saldo wynosiło [...] zł oraz z rachunku S. S. w Banku [...] za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. z saldem końcowym w wysokości [...] zł;
- - kserokopię zaświadczenia Prezydenta Miasta S. z dnia 26 listopada 2008 r. o zmianie we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika, że S. S. zawiesił działalność gospodarczą od 30 listopada 2008 r. do 29 listopada 2010 r.
Odpowiadając na kolejne wezwanie z dnia 18 sierpnia 2010 r. do nadesłania wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, zaświadczenia z urzędu gminy o liczbie osób zameldowanych ze skarżącym w mieszkaniu, które zajmuje; dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym, czy ze skarżącym mieszkają inni członkowie rodziny (dzieci, rodzice) lub inne osoby, czy skarżący uzyskuje od tych osób środki pieniężne, w jakiej wysokości, czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości; zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i żona korzystają z pomocy społecznej czy ubiegali się o jej przyznanie w latach 2009 i 2010; oświadczenia czy skarżący jest zadłużony z tytułu opłat za mieszkanie, skarżący w dniu 13 września 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) złożył jedynie oświadczenie, że wydatki na utrzymanie wynoszą [...] zł miesięcznie, rodzina nie korzysta z żadnej pomocy w tym społecznej oraz nie zalega z żadnymi opłatami choć są płacone z opóźnieniami.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004).
Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.).
Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania.
W świetle powyższych wywodów, wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Skarżący bowiem w złożonym formularzu PPF podał jedynie ogólnikowe dane, z których wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, rodzina utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, ma zawieszoną działalność gospodarczą, a wspólny majątek małżonków to mieszkanie o pow. [...] m kw. wraz z udziałem w gruncie i garażem. Należy zauważyć, że skarżący na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a został dwukrotnie wezwany do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających stan rodzinny i trudną sytuację finansową, ze wskazaniem jakie konkretnie to mają być dokumenty (karta 38 i 53 akt sprawy).
Skarżący nie przedłożył szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny (ani żadnych faktur i rachunków), nie złożył także dodatkowego oświadczenia o sytuacji rodzinnej, nie przedłożył zaświadczenia z urzędu gminy o liczbie osób zameldowanych pod jednym adresem, ani zaświadczenia czy rodzina korzysta z pomocy społecznej. Wykonując nałożone zobowiązania ograniczył się jedynie do lakonicznego oświadczenia, iż wydatki mieszkaniowe wynoszą[...] zł, opłaty reguluje z opóźnieniem, ale nie ma zaległości z tego tytułu, nie korzysta z żadnej pomocy, w szczególności z pomocy społecznej.
W ocenie referendarza sądowego, potraktowanie wystosowanych wezwań wybiórczo i nadesłanie jedynie części żądanych dokumentów i oświadczeń, oznacza brak współdziałania strony z rozpoznającym wniosek i pozwala stwierdzić, że skarżący nie przedstawia pełnej informacji o swojej sytuacji i możliwościach płatniczych, ale podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o złej kondycji finansowej. Uchylenie się od przedłożenia dodatkowego materiału dowodowego podważa wiarygodność jego twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej i braku możliwości płatniczych.
Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (np. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa.
W świetle powyższego należało uznać, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.