Uzasadnienie
W dniu 2 lipca 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S., K. S. i S. S. złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego), które uzupełnili składając urzędowe formularze PPF.
W formularzach skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ S. S. ma zawieszoną działalność gospodarczą, a jedyne źródło utrzymania rodziny stanowi emerytura K. S. po potrąceniach w wysokości [...]zł.
W oświadczeniu majątkowym skarżący wymienili mieszkanie o pow. [...] m kw.
i udział w gruncie oraz garaż; innego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.) nie wykazano.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2010 r., skarżący nadesłali odpis wspólnego zeznania rocznego małżonków PIT - 36 za 2009 r., z którego wynika, że za ubiegły rok podatkowy zadeklarowali przychody z emerytury K. S. w wysokości [...] zł, przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej S.S. w wysokości 0 zł, sumę pobranych zaliczek [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł.
Skarżący przedłożyli także:
- - wyciągi bankowe ze wspólnego rachunku bankowego w [...] SA małżonków za okres od 17 kwietnia 2010 r. do 16 lipca 2010 r., którego saldo wynosiło [...] zł oraz z rachunku S. S. w Banku [...] za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. z saldem końcowym w wysokości [...] zł;
- - kserokopię zaświadczenia Prezydenta Miasta S. z dnia 26 listopada 2008 r. o zmianie we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika, że S.K.zawiesił działalność gospodarczą od 30 listopada 2008 r. do 29 listopada 2010 r.
Odpowiadając na kolejne wezwanie z dnia 18 sierpnia 2010 r. do nadesłania wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, zaświadczenia z urzędu gminy o liczbie osób zameldowanych ze skarżącymi w mieszkaniu, które zajmują; dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym, czy ze skarżącymi mieszkają inni członkowie rodziny (dzieci, rodzice) lub inne osoby, czy skarżący uzyskują od tych osób środki pieniężne, w jakiej wysokości, czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości; zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzystają z pomocy społecznej czy ubiegali się o jej przyznanie w latach 2009 i 2010; oświadczenia czy skarżący są zadłużeni z tytułu opłat za mieszkanie, skarżący w dniu 13 września 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) złożyli jedynie oświadczenie, że wydatki na utrzymanie wynoszą [...] zł miesięcznie, rodzina nie korzysta z żadnej pomocy w tym społecznej oraz nie zalegają z żadnymi opłatami choć są płacone z opóźnieniami.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co skarżący się ubiegają w rozpoznawanej sprawie, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004).
Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.).
Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania.
W świetle powyższych wywodów, wnioski skarżących nie mogą zostać uwzględnione. Skarżący bowiem w złożonych formularzach PPF podali jedynie ogólnikowe dane, z których wynika, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się z emerytury K. S. w wysokości [...] zł miesięcznie, S.S. ma zawieszoną działalność gospodarczą, a wspólny majątek małżonków to mieszkanie o pow.[...] m kw. wraz z udziałem w gruncie i garażem. Należy zauważyć, że skarżący na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a zostali dwukrotnie wezwani do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających stan rodzinny i trudną sytuację finansową, ze wskazaniem jakie konkretnie to mają być dokumenty (karta 31 i 53 akt sprawy).
Skarżący nie przedłożyli szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny (ani żadnych faktur i rachunków), nie złożyli także dodatkowego oświadczenia o sytuacji rodzinnej, nie przedłożyli zaświadczenia z urzędu gminy o liczbie osób zameldowanych pod jednym adresem, ani zaświadczenia czy rodzina korzysta z pomocy społecznej. Wykonując nałożone zobowiązania ograniczyli się jedynie do lakonicznego oświadczenia, iż wydatki mieszkaniowe wynoszą [...] zł, opłaty regulują z opóźnieniem, ale nie mają zaległości z tego tytułu, nie korzystają z żadnej pomocy, w szczególności z pomocy społecznej.
W ocenie referendarza sądowego, potraktowanie wystosowanych wezwań wybiórczo i nadesłanie jedynie części żądanych dokumentów i oświadczeń, oznacza brak współdziałania strony z rozpoznającym wniosek i pozwala stwierdzić, że skarżący nie przedstawiają pełnej informacji o swojej sytuacji i możliwościach płatniczych, ale podają tylko takie dane, które mają świadczyć o złej kondycji finansowej. Uchylenie się od przedłożenia dodatkowego materiału dowodowego podważa wiarygodność twierdzenia skarżących o ich trudnej sytuacji majątkowej i braku możliwości płatniczych.
Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (np. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawców pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa.
W świetle powyższego należało uznać, iż skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.