Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 lutego 2023 r. nr 9016-2023-88/M-8110 Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego dla Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Kierownik ARiMR") z dnia 9 grudnia 2022 r. nr [...] odmawiającą J. B. (dalej: "strona", "skarżący") udzielenia pomocy finansowej w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi.
Jako podstawę prawną jej wydania organ odwoławczy wskazał na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz § 13zs ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów zakresu realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187 ze zm., dalej: "rozporządzenie").
Jak wynika z akt sprawy, strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w dniu 30 listopada 2022 r. wniosek o udzielenie pomocy finansowej w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi.
Decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r. Kierownik ARiMR odmówił przyznania pomocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona nie wykazała sprzedaży produktów rolnych z gospodarstwa rolnego od dnia 1 stycznia 2021r. do dnia 30 września 2022 r. w wysokości [...] zł brutto - nie dołączyła wymaganych dokumentów.
W odwołaniu od decyzji, strona wyjaśniła, że w dniu 30 listopada 2022 r. w godzinach wieczornych przygotowała dokumenty do wysłania przez platformę ePUAP. W związku z wysłaniem pisma w formie elektronicznej, w takiej formie zamierzała dołączyć wszystkie wypełnione dokumenty wraz z fakturami. Strona wskazała na problemy techniczne uniemożliwiające skuteczne przesłanie drogą elektroniczną wniosku z 30 listopada 2022 r. wraz z wymaganymi załącznikami.
Z uwagi na powyższe, wniosła o uwzględnienie odwołania i zmianę decyzji. Do odwołania strona dołączyła wydruki z aplikacji mObywatel, kopię ww. wniosku wraz z załącznikami (4 faktury).
Decyzją z dnia 20 lutego 2023 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR.
W uzasadnieniu przywołał treść przepisów określających: przesłanki przyznania przedmiotowej pomoc; sposób złożenia wniosku, dane, jakie powinien zawierać wniosek i jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku, bez wskazywania nazwy aktu, w którym przepisy te zostały zawarte i bez podawania jednostek redakcyjnych tychże przepisów.
Organ odwoławczy stwierdził, że przedstawione w odwołaniu argumenty strony dotyczące błędnego działania platformy usług elektronicznych (ePUAP) nie zasługują na uznanie. Zauważył, że platforma elektroniczna nie była jedyną drogą składania wniosku i załączników. Wnioski, kopie faktur mogły być składane również bezpośrednio w kancelarii BP ARIMR lub wysłane za pośrednictwem wyznaczonego operatora pocztowego (Poczta Polska).
Uwzględniając powyższe oraz złożone dnia 28 grudnia 2022 r. wraz z odwołaniem faktury: nr [...] za sprzedaż pszenicy, nr [...] za sprzedaż rzepaku, nr [...] za sprzedaż rzepaku oraz nr [...] za sprzedaż pszenicy konsumpcyjnej, organ uznał, że nie można przyjąć ich za "wiążący organ dowód w sprawie". W ocenie Dyrektora ARiMR, przedstawione wraz z odwołaniem faktury "nie mają mocy dowodowej w dacie ich złożenia" i nie wpływają na rozstrzygnięcie w sprawie. Powinny one być złożone zgodnie z przepisami rozporządzenia do dnia 30 listopada. Organ ten dodał, że ustawodawca jasno określa, że w przypadku niezłożenia w powyższym terminie, pomocy nie przyznaje się.
W ocenie Dyrektora ARiMR, w sprawie nie doszło do naruszenia przez organ
I instancji przepisów materialnych ani proceduralnych.
W skierowanej do sądu skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skarżący wyjaśnił, że w dniu 30 listopada 2022 r. składał do organu I instancji wniosek o udzielenie pomocy finansowej w zakresie wsparcia rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej, w związku z wystąpieniem szkód w moim gospodarstwie rolnym. W jego ocenie, spełnia on wszystkie kryteria, aby taką pomoc uzyskać. Wiosek składał poprzez platformę ePUAP, która była jedną z trzech dopuszczalnych metod dostarczenia dokumentów. Powołując się na informacje udostępnione na stronie "rządowej" wskazał, że podano tam, iż:
"Wnioski /kopie faktur / inne dokumenty potwierdzające sprzedaż mogą być składane:
- - bezpośrednio w kancelarii biura powiatowego ARiMR;
- - za pośrednictwem platformy ePUAP;
- - wysłane za pośrednictwem wyznaczonego operatora pocztowego (Poczta Polska)".
Skarżący wyjaśnił, że wniosek złożył w terminie, ale w związku z błędami w działaniu platformy ePUAP (co potwierdził Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w swoim piśmie z dnia 20 lutego 2023.) otrzymał decyzję odmowną.
W ocenie skarżącego, błędy polegały na niepoprawnym wgraniu załączników do wniosku i przez to zostały niedostarczone poprawnie. To uchybienie było niezawinione, wniosek wysłał z załącznikami, z pełnym przeświadczeniem, że załączniki są poprawne. Ale niestety, poprzez niezależne od niego błędy na stronie, tak się nie stało. W ocenie skarżącego, orzeczona przez organ I instancji odmowa przyznania pomocy finansowej z uwagi na brak załączników (faktur potwierdzających sprzedaż płodów rolnych) była w związku z tym uzasadniona.
Skarżący zakwestionował w skardze decyzję Dyrektora ARiMR z dnia 20 lutego 2023 r., utrzymującą decyzji w mocy decyzję odmawiającą przyznanie pomocy finansowej. W ocenie skarżącego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, który w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż przedstawione w odwołaniu argumenty dotyczącego błędnego działania ePUAP nie zasługują na uznanie, ponieważ skarżący mógł wniosek złożyć osobiście lub wysłać pocztą. Skarżący wyjaśnił, że skorzystał z oficjalnie przewidzianej metody dostarczenia dokumentów, a ona "nie zadziałała" i z tego powodu jest "poszkodowany".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz.239 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a." Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo.
Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w toku prowadzonego przez organy postępowania wyjaśniono w sposób jednoznaczny okoliczności dołączenia przez skarżącego do wniosku o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu wymaganych dokumentów.
Przypomnieć należy, że stosownie do § 13zs ust. 1 rozporządzenia w 2022 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi i rynków rolnych, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisów o podatku rolnym szkód spowodowanych wystąpieniem w 2022 r.:
- 1. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, lub
- 2. suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały obliczone za pośrednictwem publicznej aplikacji, o której mowa w § 13x ust. 6.
Stosownie do ust. 2 przepisu 13 zs rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, przysługuje rodzinie:
- 1. w skład której wchodzą osoby pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące;
- 2. w której co najmniej jedna osoba prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym;
- 3. w której co najmniej jednej osobie został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
- 4. która wykaże sprzedaż produktów rolnych z gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 2, od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 września 2022 r. w wysokości co najmniej 5000 zł brutto.
Wskazać w tym miejscu należy, że pkt 4 wyżej cytowanego przepisu został dodany przez § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 14 listopada 2022 r. Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2022.2315, dalej: "rozporządzenie zmieniające").
W myśl ust. 3 przepisu § 13 zs rozporządzenia, pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana jednemu członkowi rodziny, o której mowa w ust. 2, któremu został nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, na jego wniosek, w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tego członka rodziny.
Przepis § 13 zs rozporządzenia w ust. 7 wymienia dokumenty jakie powinny być załączone do wniosku o przyznanie pomocy są to:
- 1. kopia protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5, lub
- 2. wydruk protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 13x ust. 5, albo kalkulacji oszacowania szkód, o której mowa w § 13x ust. 6a - uwierzytelnione przez członka rodziny, o której mowa w ust. 2, ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
- 3. zgoda, o której mowa w ust. 13 - w przypadku gdy gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym jest przedmiotem współwłasności.
- 4. kopie faktur lub inne dokumenty potwierdzające sprzedaż, o której mowa w ust. 2 pkt 4.
Zgodnie natomiast z § 3 rozporządzenia zmieniającego: członek rodziny, który złożył wniosek o przyznanie pomocy, o której mowa w § 13zs ust. 1 rozporządzenia zmienianego w § 1, przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, jest obowiązany złożyć do biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie tej pomocy, kopie faktur, o których mowa w § 13zs ust. 7 pkt 4 rozporządzenia zmienianego w § 1, do dnia 23 listopada 2022 r. Za datę złożenia tych kopii faktur uważa się datę ich wpływu do biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie tej pomocy(pkt 1), w przypadku niezłożenia w terminie, o którym mowa w ust. 1, kopii faktur, o których mowa w § 13zs ust. 7 pkt 4 rozporządzenia zmienianego w § 1, pomocy, o której mowa w § 13zs ust. 1 rozporządzenia zmienianego w § 1, nie przyznaje się.
Z akt administracyjnych postępowania wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy w dniu 30 listopada 2022 r., czyli w terminie wymaganym przez przepisy rozporządzenia. W tym samym dniu skarżący podjął próbę uzupełnienia wniosku o załączniki w postaci kopii faktur. Jednak na skutek wadliwego działania platformy, z pośrednictwem której wniosek był składany, załączników tych nie udało się dołączyć. Z załączonego do odwołania screenu z ekranu komputera wykonanego przez skarżącego jednoznacznie wynika, że przy próbie przesłania wniosku wraz z załącznikiem pojawił się komunikat o wystąpieniu problemu komunikacji z serwerem.
Organ nie przeprowadził w tej kwestii żadnego postępowania wyjaśniającego, nie wzywał skarżącego do złożenia wyjaśnień. Organy obu instancji przyjęły założenie o złożeniu przez producenta rolnego wniosku bez załączników.
Z treści decyzji organu pierwszej instancji wynika, że pomoc producentowi rolnemu nie została udzielona ze względu na brak załączników w postaci faktur.
Podkreślenia wymaga, że w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji strona wprost wskazała, na wadliwość działania platformy, za której pośrednictwem składany był wniosek.
Pomimo wskazanych powyżej okoliczności podniesionych w odwołaniu, a związanych z wadliwym działaniem platformy ePUAP za pośrednictwem której można było składać wnioski o przyznanie pomocy, organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącego skoncentrował się na merytorycznej ocenie jego wniosku bez uwzględnienia podnoszonej przez niego okoliczności nieprawidłowego działania platformy cyfrowej. Organ wskazał na to, że strona miała do wyboru także inne formy złożenia wniosku o pomoc.
Lektura treści decyzji organu odwoławczego prowadzi zatem do wniosku, że organ ten nie odpowiedział na podniesione przez stronę w odwołaniu argumenty. Bowiem z treści decyzji organu odwoławczego nie wynika, w jaki sposób strona miałaby postąpić w opisanej przez nią sytuacji. Wskazać należy, że podnoszenie przez organ okoliczności możliwości złożenia wniosku także inną drogą tj. bezpośrednio w biurze, bądź za pośrednictwem wyznaczonego operatora pocztowego w żaden sposób nie sanuje wadliwości działania platformy za pośrednictwem której istniała możliwość składania wniosków o przyznanie pomocy. Producent rolny wiedząc o tym jakie są formy składania wniosku miał prawo wybrać taką formę, która jest dla niego dogodna i oczekiwać, że za pośrednictwem wybranej przez niego formy wniosek będzie przez niego skutecznie złożony.
Organ drugiej instancji zatem znając wskazywane przez skarżącego w odwołaniu przyczyny takiego a nie innego złożenia przez niego wniosku powinien był, o ile nie zgodził się z podnoszonymi przez stronę okolicznościami, bądź sam przeprowadzić postępowanie dowodowe, bądź też uchylić zaskarżoną decyzję celem wyjaśnienia tej okoliczności przez organ pierwszej instancji.
Przypomnieć bowiem w tym miejscu należy, że okoliczność nieprawidłowego działania aplikacji suszowej jest faktem powszechnie znanym. Nieprawidłowości dotyczyły różnych kwestii od samego złożenia wniosku po niemożność jej wypełnienia np. w sytuacji, gdy producent posiadał więcej niż jedno gospodarstwo jak w sprawie
I SA/Go 259/22, czy też załączenia protokołu szacowania szkód, jak w sprawie I SA/Sz 134/23. Problemy związane z działaniem aplikacji suszowej potwierdzają artykuły i treści znajdujące się na stronach internetowych: farmer.pl, ppr.pl, agrofakt.pl, okiemrolnika.pl. Wiedza ta powinna być znana organom z urzędu, a orzeczenia wydawane przez nie powinny tę wiedzę uwzględniać.
W takiej sytuacji brak wyjaśnienia podnoszonych przez stronę w odwołaniu okoliczności związanych z niemożliwością wypełnienia wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z występującym stanem faktycznym należy uznać za naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa – organ odwoławczy nie miał bowiem podstaw do utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy. Prawidłowe bowiem postępowanie organu drugiej instancji powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 § 2 kpa, gdyż w sprawie nie została wyjaśniona najistotniejsza kwestia będąca podstawą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia tj.: czy istniała możliwość poprawnego złożenia wniosku o przyznanie pomocy za pośrednictwem platformy ePUAP.
Zdaniem sądu strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania aplikacji suszowej. W sprawie natomiast organy nie wyjaśniły, czy brak załączenia przez producenta rolnego dokumentów do wniosku o przyznanie pomocy wynikał z zaniedbania po jego stronie nie czy też był wynikiem nieprawidłowo działającej platformy cyfrowej.
Brak takiego postępowania należy uznać za naruszenie art. 7, art. 8, oraz art. 77 ust. 1 k.p.a. przez organ.
Dodatkowo wskazać należy, że decyzja organu drugiej instancji nie spełnia wymogów jakie stawia decyzji administracyjnej art. 107 § 3 k.p.a.. Stosownie do tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przede wszystkim organ drugiej instancji nie wskazał uzasadnieniu decyzji ani jednostek redakcyjnych ani nazw ani publikatorów przepisów jakie zastosował wydając zaskarżoną decyzję. Takiego sformułowania treści decyzji w żaden sposób nie można uznać za wypełniające wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej. Podstawa prawna w zaskarżonej decyzji nie została bowiem wskazana w prawidłowy sposób.
Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Jednocześnie na podstawie art. 135 P.p.s.a. uznając, że jest to niezbędne do końcowego załatwiania sprawy oraz podyktowane ekonomiką procesową, orzekł o uchyleniu decyzji organy I instancji w całości.
Ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni stanowiącą istotę rozstrzygnięcia w sprawie i podnoszoną przez stroną okoliczność – czy istniała możliwość poprawnego złożenia przez skarżącego załączników do wniosku o przyznanie pomocy. Ponownie wydaną decyzję organ uzasadni z zachowaniem wymogów jakie stawia art. 107 §§ 1 i 3 k.p.a.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.