Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2013 r. nr [...] Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Szczecinie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu i Miasta Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w G z dnia 29 października 2013 r. ustalającą A L kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji z dnia 26 listopada 2010 r. nr [...] w kwocie [...]zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że A L złożył 14 maja 2010 r. wniosek o przyznanie na 2010 rok:
- – jednolitej płatności obszarowej (JPO) do [...]ha gruntów rolnych,
- – uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO) do [...]ha gruntów rolnych,
- – uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (PZ), w tym na działkach ewidencyjnych nr: [...]obręb ewidencyjny W gmina P powiat goleniowski województwo zachodniopomorskie.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 26 listopada 2010 r. przyznał rolnikowi w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2010 rok jednolitą płatność obszarową (JPO) do zatwierdzonego areału upraw [...]ha w kwocie [...] zł i uzupełniającą płatność obszarową (UPO) do powierzchni zatwierdzonej [...]ha w kwocie [...]zł oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, m.in. że wykluczył z płatności działkę ewidencyjną nr [...] o areale [...]ha, ponieważ stwierdzono, że nie była ona użytkowana rolniczo na 30 czerwca 2003 r. i nadano jej kod nieprawidłowości DR 10. Kwota [...]zł została przekazana rolnikowi 4 lutego 2011 r.
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2013 r. Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność opisanej wyżej decyzji z dnia 26 listopada 2010 r. z tego powodu, że płatność JPO została przyznana do powierzchni upraw prowadzonych na działkach ewidencyjnych nr: [...] którym przypisano kod nieprawidłowości DR 10, gdyż grunty rolne nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r. Działki te zostały trwale wykluczone z płatności na podstawie art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej (...).
Decyzją z dnia 26 lipca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał rolnikowi płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 rok, w tym JPO w wysokości [...]zł i UPO w wysokości [...]zł, oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Wraz z doręczeniem tej decyzji rolnik otrzymał informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 w wysokości [...]zł do dnia 26 sierpnia 2013 r. Decyzja stała się ostateczna.
Z uwagi na brak zwrotu ww. kwoty, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w celu ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na mocy decyzji z dnia 26 listopada 2010 r.
Decyzją z dnia 29 października 2013 r. (doręczoną 31 października 2013 r.) wskazany organ ustalił rolnikowi kwotę nienależenie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [...]zł.
W odwołaniu od tej decyzji, rolnik zarzucił naruszenie:
- – art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., przez przyjęcie, że zaistniały w sprawie przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności i, że mógł zauważyć zapis kodu DR 10 w karcie informacyjnej wykluczającego z dopłat działki ewidencyjne nr: [...];
- – art. 124 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 poprzez błędne przyjęcie, że stwierdzenie braku utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r. jest wiążące dla wykluczenia ww. działek ewidencyjnych z płatności także w latach późniejszych, podczas gdy podstawą decyzji w tym przedmiocie powinien być stan gruntu w roku, którego dotyczy wniosek o płatności, a w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyrażające się w odmowie przyznania płatności co do działek nr: [...].
Odwołujący rolnik stwierdził, że był przekonany, iż wniosek o przyznanie płatności na rok 2010 został sporządzony poprawnie i nie podzielił poglądu organu, jakoby mógł dostrzec wystąpienie oczywistego błędu polegającego na zadeklarowaniu do płatności zakwestionowanych działek ewidencyjnych oznaczonych kodem DR 10.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, organ odwoławczy wskazał, że podniesione przez rolnika zarzuty dotyczące odmowy przyznania płatności do działek ewidencyjnych nr: [...], poprzez zastosowanie art. 124 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r., odnoszą się do wcześniejszego postępowania o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2010, zakończonego ostateczną decyzją z dnia 26 lipca 2013 r., od której rolnik nie odwołał się. Organ uznał za prawidłowe zastosowanie przez organ I instancji w decyzji z dnia 26 lipca 2013 r. przepisu art. 124 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009.
Odnosząc się natomiast do przywołanego w odwołaniu orzecznictwa sądów administracyjnych, w których sądy wyraziły pogląd, że:
- – adresatem normy określonej w art. 143b ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 (odpowiednik art. 124 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009) jest państwo członkowskie a nie producent rolny,
- – warunek przyznania płatności polegający na utrzymaniu deklarowanych do dopłat gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r. nie znajduje oparcia w przepisach unijnych,
- – wymóg utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej dotyczy roku, w którym producent rolny ubiega się o płatności, organ odwoławczy przywołał brzmienie art. 124 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, art. 137 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i wyjaśnił, że podstawowym warunkiem objęcia jednolitą płatnością obszarową gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jest stwierdzenie, że grunty te były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej 30 czerwca 2003 r. Organ dodał, że kolejnym warunkiem jest wymóg utrzymania gruntów rolnych zgodnie z normami, w tym, w dobrej kulturze rolnej, przez cały rok kalendarzowy złożenia przez rolnika wniosku o płatność.
Ustosunkowując się następnie do zarzutu braku możliwości wykrycia przez rolnika błędu polegającego na tym, że organ przyznał w decyzji z dnia 26 listopada 2010 r. płatność JPO do działek ewidencyjnych trwale wykluczonych z dopłat i niezastosowania przez organ art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE), organ odwoławczy wyjaśnił, że od 2008 r. rolnik był informowany o tym, iż działki ewidencyjne nr: [...] są trwale wykluczone z płatności. Taką informację organ przekazywał wraz ze spersonalizowanym wnioskiem o płatność na każdy kolejny rok, a w ostatnim kwartale 2007 r. na stronach ARiMR (www.arimr.gov.pl) zamieszczony został, na bieżąco aktualizowany, wykaz działek ewidencyjnych, które zostały wyłączone z płatności bezpośrednich ze względu na stwierdzenie kodu nieprawidłowości DR 10.
Według organu odwoławczego, rolnik miał możliwość zweryfikowania deklarowanych przez siebie powierzchni upraw na wskazanych działkach ewidencyjnych z danymi podanymi w "Informacji dotyczącej działek deklarowanych do płatności" na lata 2008, 2009, 2010, a rolnik, deklarując uprawy na działkach ewidencyjnych nr: [...] do JPO, miał świadomość, że zawyżył areały działek rolnych, zaś Kierownik Biura Powiatowego ARiMR błędnie naliczył jednolitą płatność obszarową do tych działek ewidencyjnych w swojej decyzji z dnia 26 listopada 2010 r., gdyż nie uwzględnił wcześniejszych ustaleń o trwałej dyskwalifikacji tych działek z płatności JPO i UPO, co skutkowało wycofaniem jej z obrotu prawnego decyzją z dnia 26 kwietnia 2013 r.
Organ odwoławczy zwrócił dalej uwagę, że przepisy art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przewidują wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty środków publicznych i nie uzależniają konieczności wydania decyzji od przyczyny wypłaty tych środków.
Nadto, organ stwierdził, że nie zaistniały w sprawie okoliczności umożliwiające odstąpienie od ustalenia nienależnie pobranych płatności przewidziane w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2008.170.1051), gdyż ustalona kwota do zwrotu jednolitej płatności obszarowej wynosi [...]zł, co oznacza, że przekracza ona kwotę [...]zł, stanowiącą równowartość [...] euro, jak też nie zaistniały okoliczności przewidziane w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.
Według organu, płatność w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2010 przekazana na rachunek bankowy rolnika 4 lutego 2011 r. wynikła z pomyłki ARiMR na podstawie decyzji z dnia 26 listopada 2010 r., która została unieważniona, a Kierownik Biura Powiatowego ARiMR kolejną decyzją przyznał rolnikowi płatność JPO w kwocie [...] zł, po wykluczeniu areału zgłoszonych upraw na działkach ewidencyjnych nr: [...]. Według organu, rolnik deklarując we wniosku o dopłaty na 2010 rok grunty ww. działek ewidencyjnych zdawał sobie sprawę, że zawyżył obszar upraw rolnych uprawniony do uzyskania płatności, dlatego kwota [...] zł wskazana w decyzji organu I instancji jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję, rolnik zarzucił naruszenie:
- 1) art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. polegające na błędnej wykładni przejawiającej się na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy w sprawie wystąpiły przesłanki do jego zastosowania;
- 2) art. 124 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 poprzez jego błędną wykładnię wyrażająca się w przyjęciu, że ewentualne ustalenia co do stanu kultury rolnej użytków rolnych na 30 czerwca 2003 r. są wiążące dla wykluczenia działek z płatności także w latach późniejszych, podczas gdy podstawą decyzji w tym przedmiocie powinien być stan gruntu w roku, którego dotyczy wniosek o płatności, a w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach wyrażające się w odmowie przyznania płatności w zakresie działek nr: [...], a tym samym uznania przez organ, że rolnik niezasadnie uważał się za uprawnionego do uzyskania płatności.
Skarżący złożył w skardze wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w całości jako naruszających prawo.
W uzasadnieniu skargi skarżący przywołał brzmienie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. i zwrócił uwagę, że spór sprowadza się do oceny drugiej części przepisu art. 80 ust. 3 rozporządzenia, tj. czy błąd mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Skarżący zakwestionował pogląd organu co do dostępności informacji o wykluczeniu działek z płatności. W ocenie skarżącego, informacja zawarta w "Informacji dotyczącej działek deklarowanych do płatności" nie jest uważana za pewnik i może podlegać modyfikacji, co, jak wskazał, miało miejsce w sprawie. W momencie wypełnienia wniosku o przyznanie płatności na 2010 rok w środowisku rolniczym powszechna była wiedza, iż organy ARiMR wadliwie nakładają kod DR 10 na użytkowane rolniczo grunty. Wskazał dalej w uzasadnieniu skargi, że składając wniosek o przyznanie płatności był przekonany o posiadaniu uprawnienia do uzyskania płatności do wykorzystywanych rolniczo działek ewidencyjnych nr: [...].
Uzasadniając drugi zarzut skargi, skarżący podniósł, że ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych potwierdza, iż błędny jest pogląd o braku możliwości uzyskania płatności do gruntów rolnych w przypadku nałożenia na działkę rolną kodu DR 10. Na poparcie swego stanowiska przywołał fragment uzasadnienia wyroku NSA z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1324/10 oraz wskazał na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika, iż za nieuzasadnione należy uznać stanowisko, iż z przepisów art. 124 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 wynika, że beneficjent pomocy ze środków unijnych ponosi konsekwencje nieutrzymywania zgłoszonych we wniosku działek rolnych w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r. ze skutkiem w postaci ich wyłączenia z płatności. Podstawą rozważań odnośnie do płatności powinien być stan gruntu w roku, którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności.
Skarżący wskazał, że na moment składania wniosku o płatności na 2010 rok grunty objęte wnioskiem pozostawały w dobrej kulturze rolnej, co oznacza, że spełnione zostały wynikające z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, warunki przyznania płatności do wszystkich zadeklarowanych działek rolnych. Składając wniosek był, i jest nadal, przekonany o posiadaniu uprawnień do uzyskania płatności do działek ewidencyjnych nr: [...] w roku 2010, co wyklucza możliwość uznania, że błąd miał charakter oczywisty i mógł być wykryty przez rolnika.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR nie podzielił zasadności podniesionych w niej zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Sporna w sprawie jest kwestia obowiązku zwrotu przez skarżącego pobranych, według organów ARiMR nienależnie, płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2010.
Zgodnie z brzmieniem art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2008.98.634 ze zm.), dalej zwanej "ustawą o ARiMR" ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
- 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
- 2) krajowych, przeznaczonych na:
- a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
- b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- - następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Jak zaś stanowi art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Postępowanie prowadzone w trybie 29 ust. 1 i ust. 2 2 ustawy o ARiMR jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. To zaś wynikać może z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i też z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 822/11; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Op 257/14; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2930/08).
W sprawie jest niesporne, że wypłacone skarżącemu 4 lutego 2011 r., na podstawie decyzji z dnia 26 listopada 2010 r., środki publiczne na rok 2010 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w tym JPO) pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej, o których mowa jest w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Niekwestionowane również jest, że decyzją z dnia 26 kwietnia 2013 r. Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału ARiMR stwierdził nieważność ostatecznej decyzji z dnia 26 listopada 2010 r., z tej przyczyny, że płatność JPO została przyznana do powierzchni, które zostały trwale wyłączone z płatności w związku z ustaleniem, iż nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r. Od decyzji tej skarżący nie wniósł odwołania.
Skarżący nie odwołał się również od kolejnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 26 lipca 2013 r., w której organ ten - po ponownej weryfikacji wniosku - wyznaczył poprawną powierzchnię kwalifikującą się do dopłat, wykluczając uprawy zadeklarowane na działkach ewidencyjnych nr: [...], i przyznał skarżącemu w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 rok jednolitą płatność obszarową do areału zatwierdzonego [...] ha - po pomniejszeniu o dwukrotność stwierdzonej różnicy pomiędzy areałem deklarowanym [...]ha a stwierdzonym [...]ha - w wysokości [...] zł oraz uzupełniającą płatność obszarową w wysokości [...]zł, w łącznej kwocie [...]zł.
To zaś, jak prawidłowo stwierdził organ odwoławczy, oznacza, że różnica pomiędzy płatnością wypłaconą skarżącemu na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 26 listopada 2010 r. a kwotą przyznanej płatności ustalonej w kolejnej decyzji z dnia 26 lipca 2013 r. wynosi łącznie [...] zł ([...]zł - [...]zł). Wyliczona kwota jest nienależnie pobraną przez skarżącego jednolitą płatnością obszarową (JPO) za 2010 rok.
Powyższej oceny nie mogą podważyć podnoszone przez skarżącego zarzuty co do naruszenia przepisów art. 124 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.2009.30.16 ze zm.), dalej zwanego "rozporządzeniem (WE) nr 73/2009" oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2008.170.1051 ze zm.), polegającego odpowiednio na - błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu, wyrażającym się w odmowie przyznania płatności w zakresie działek ewidencyjnych nr [...]. Jak wskazano powyżej, zaskarżona decyzja (jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji) nie została wydana na podstawie wskazywanych przepisów, a zawarte w uzasadnieniu tej decyzji stanowisko w zakresie zastosowania tych przepisów jest prawidłowe.
Niewątpliwie podstawowym warunkiem objęcia jednolitą płatnością obszarową gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jest stwierdzenie, że grunty te były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej 30 czerwca 2003 r. Zgodnie bowiem z art. 124 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2013 r. (a zatem także w okresie, w którym nastąpiło wydanie zaskarżonej decyzji): "1. Powierzchnia użytków rolnych nowego państwa członkowskiego innego niż Bułgaria i Rumunia, objętego systemem jednolitej płatności obszarowej stanowią część jego wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych, które w dniu 30 czerwca 2003 r. utrzymane były w dobrej kulturze rolnej bez względu na to, czy były w tym dniu wykorzystywane do produkcji, oraz, w stosownych przypadkach, dostosowaną zgodnie z obiektywnymi i niedyskryminującymi kryteriami ustanowionymi przez to nowe państwo członkowskie po zatwierdzeniu przez Komisję.
Do celów niniejszego tytułu "wykorzystywana powierzchnia użytków rolnych" oznacza całkowitą powierzchnię zajmowaną przez grunty orne, trwałe użytki zielone, uprawy trwałe oraz ogródki przydomowe, określoną przez Komisję dla celów statystycznych.
W przypadku Bułgarii i Rumunii powierzchnia użytków rolnych objęta systemem jednolitej płatności obszarowej stanowi część wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych, które utrzymane są w dobrej kulturze rolnej bez względu na to, czy wykorzystywana jest do produkcji, w stosownych przypadkach dostosowaną zgodnie z obiektywnymi i niedyskryminującymi kryteriami ustanowionymi przez Bułgarię lub Rumunię po zatwierdzeniu przez Komisję.
2. Do celów przyznania pomocy w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria przewidziane w ust. 1 oraz działki rolne obsadzone zagajnikami o krótkiej rotacji (kod CN ex 0602 90 41), które były utrzymane w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. Jednak w przypadku Bułgarii i Rumunii kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria przewidziane w ust. 1, jak również działki rolne obsadzone zagajnikami o krótkiej rotacji (kod CN ex 0602 90 41). (...)."
Z brzmienia powołanego art. 124 ust. 2 akapit pierwszy jednoznacznie wynika, że do celów przyznania pomocy w ramach systemów jednolitej płatności obszarowej kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria przewidziane w ust. 1, który stanowi, że powierzchnię użytków rolnych nowego państwa członkowskiego, objętego systemem jednolitej płatności obszarowej, stanowi co do zasady część jego wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych, które w dniu 30 czerwca 2003 r. utrzymane były w dobrej kulturze rolnej bez względu na to, czy były w tym dniu wykorzystywane do produkcji (analogicznie art. 143b ust. 4 i ust. 5 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003).
Zaznaczyć przy tym wyraźnie należy, że dopiero od 1 stycznia 2014 r. warunek utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. został uchylony, a zatem nadany pierwotnie danym działkom kod nieprawidłowości DR 10 przestał mieć znaczenie przy przyznawaniu płatności. W tej bowiem dacie powołany przepis został zmieniony przez art. 6 pkt 10 rozporządzenia (UE) nr 1310/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego niektóre przepisy przejściowe w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1305/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie środków i ich rozdziału w odniesieniu do roku 2014, a także i zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 oraz rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, (UE) nr 1306/2013 i (UE) nr 1308/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U.UE.2013.347.865) w zakresie ich stosowania w roku 2014, otrzymując następujące brzmienie: "1. Powierzchnia użytków rolnych nowego państwa członkowskiego objętego systemem jednolitej płatności obszarowej stanowi część jego wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych utrzymaną w dobrej kulturze rolnej bez względu na to, czy są one wykorzystywane do produkcji, oraz, w stosownych przypadkach, dostosowaną zgodnie z obiektywnymi i niedyskryminacynymi kryteriami ustanowionymi przez to nowe państwo członkowskie po zatwierdzeniu przez Komisję. (...).
2. Do celów przyznania płatności w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria przewidziane w ust. 1 oraz działki rolne obsadzone zagajnikami o krótkiej rotacji (kod CN ex 0602 90 41). (...)".
Wskazać także należy, że zgodnie z postanowieniem art. 137 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29.10.2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz.U.UE.L.2004.345.1 ze zm.) (zastąpionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1121/2009 z dnia 29.10.2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do systemów wsparcia dla rolników, ustanowionych w jego tytułach IV i V - Dz.U.UE.L.2009.316.27 ze zm.), we wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej podaje się obszary kwalifikujące się zgodnie z warunkami zawartymi w art. 143b ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 (którego odpowiednikiem jest aktualnie art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009).
Podkreślenia wymaga, że obszary kwalifikujące są ustalane i zatwierdzane przez właściwe instytucje Unii Europejskiej na okresy wieloletnie w celu poprawnego wyliczenia wysokości dopłat unijnych na ściśle określony moment (w sprawie na 30 czerwca 2003 r.) i do dokładnie ustalonej powierzchni (kwalifikującej) się do dopłat na ten właśnie moment, dlatego tak ważne jest ustalenie - zgodnie przepisami unijnymi - czy dany grunt na 30 czerwca 2003 r. utrzymany był w dobrej kulturze rolnej. Bez znaczenia natomiast jest okoliczność, że ten grunt mógł być już utrzymywany w dobrej kulturze rolnej i wykorzystywany do produkcji rolniczej po tej dacie, skoro w planowanej dla danego kraju wysokości dopłat ten grunt nie został uwzględniony do dopłat na ten ściśle określony moment.
Również art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, że producentowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będących w jego posiadaniu gruntów 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o dopłaty, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia (WE) nr 73/2009 (poprzednio art. 143b ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003), jeżeli spełniają one pozostałe warunki przyznania płatności, w tym m.in. utrzymywanie wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. Natomiast, innym warunkiem przyznania płatności do gruntów rolnych jest - wskazywany przez skarżącego - wymóg utrzymania ich zgodnie z normami, w tym w dobrej kulturze rolnej, przez cały rok kalendarzowy złożenia przez rolnika wniosku o płatność.
Na wyrażoną w powyższym zakresie ocenę sądu nie mogły także wpłynąć powołane przez skarżącego wyroki sądów administracyjnych. Orzeczenia te są bowiem wiążące wyłącznie w indywidualnych sprawach, których dotyczyło dane postępowanie, a ponadto ich przedmiot stanowią rozstrzygnięcia podjęte w sprawach o przyznanie płatności, nie zaś o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Według składu orzekającego w sprawie, organ prawidłowo również zweryfikował kwestię wystąpienia w sprawie przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu ww. płatności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, oraz w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65 ze zm.).
Zgodnie z przepisem art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, kierownik biura powiatowego ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej (...), o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006.
Organy w sprawie prawidłowo wyliczyły, że kwota ta przekracza równowartość 100 euro.
Zgodnie natomiast z przepisem art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009: "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust.
- 2. (...)
- 3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.
Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności".
Z brzmienia art. 80 ust. 3 akapit pierwszy wynika zatem, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności obwarowany jest dwoma warunkami: po pierwsze - płatność dokonana powinna być na skutek błędu organu, po drugie - błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.
Z okoliczności rozpoznawanej sprawy wynika, że pierwszy z warunków został spełniony, albowiem płatność została dokonana na skutek błędu właściwego organu, tj. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, który - przyznając skarżącemu decyzją z dnia 26 listopada 2010 r. płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2010 rok - wykluczył z płatności działkę ewidencyjną nr 182, co do której stwierdzono, że nie była ona użytkowana rolniczo na 30 czerwca 2003 r. i nadano jej kod nieprawidłowości DR 10, a nie wykluczył - mimo posiadania pełnej wiedzy w tym zakresie - położonych w tym samym obrębie i opatrzonych tym samym kodem nieprawidłowości działek ewidencyjnych nr [...].
Zasadnie również organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie zaistniała druga z łącznych przesłanek wymienionych w art. 80 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia, tj. że stwierdzony błąd mógł zostać wykryty przez skarżącego (rolnika) w zwykłych okolicznościach.
Skarżący nie kwestionuje, że zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa unijnego, otrzymywał pocztą od 2006 r. częściowo zadrukowany wniosek (tzw. wniosek spersonalizowany) i materiały graficzne (załączniki graficzne), a od 2007 r. również dokument zawierający wykaz działek ewidencyjnych znajdujących się w gospodarstwie z informacją na temat maksymalnego obszaru kwalifikowalnego przypadającego na działkę referencyjną dla celów systemu płatności jednolitych. Dokument ten w 2007 r. nosił nazwę: "Tabelaryczne zestawienie powierzchni kwalifikowanych w ramach poszczególnych działek ewidencyjnych", w latach 2008-2009: "Karta informacyjna", a od roku 2010: "Informacja dotycząca działek deklarowanych do płatności". Począwszy od 2008 r. przesyłany skarżącemu dokument zawierał rubrykę z powierzchniami trwale wykluczonymi z płatności z uwagi na nadany im kod nieprawidłowości DR 10, co oznacza, że od 2008 r. skarżący otrzymywał wraz z wnioskiem spersonalizowanym informację, że sporne działki są trwale wykluczone z płatności.
Do tych działek ewidencyjnych skarżący mógł jedynie ubiegać się o pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) oraz wsparcie finansowe w programie rolnośrodowiskowym (płatność rolnośrodowiskowa), co też uczynił w 2008 r., a w 2009 r. skarżący zadeklarował na tych działkach tylko i wyłącznie płatność ONW.
Niezależnie od powyższego, skarżący mógł zweryfikować kwalifikowalność swoich działek do płatności, sięgając po informacje opublikowane na stronach ARiMR (www.arimr.gov.pl). W tym miejscu w ostatnim kwartale 2007 r. zamieszczony bowiem został wykaz działek ewidencyjnych, które zostały wyłączone z płatności bezpośrednich ze względu na stwierdzenie kodu nieprawidłowości DR 10 podczas kontroli na miejscu przeprowadzonych w latach 2004-2006 w gospodarstwach rolników. Wykaz ten jest na bieżąco aktualizowany.
Ponadto, deklarowanej przez skarżącego niemożności wykrycia błędu w zwykłych okolicznościach zaprzecza zarówno treść jego skargi, jak i podejmowane przez skarżącego działania. Jak już bowiem wskazano, skarżący dysponując wiedzą o wyłączeniu działek z płatności JPO, w 2008 r. wystąpił o płatność rolnośrodowiskową i płatność ONW, zaś w 2009 r. tylko o płatność ONW. Z kolei, w 2010 r. zadeklarował te działki, m.in. do płatności JPO, gdyż - jak wskazał w skardze - (cyt.) "w momencie wypełniania wniosku o przyznanie płatności na rok 2010, w środowisku rolniczym powszechna była wiedza, iż organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wadliwie nakładają kod DR 10 na użytkowane rolniczo grunty".
Skarżący podniósł również, że "(...) składając wniosek był i jest nadal przekonany o posiadaniu uprawnień do uzyskania płatności do działek ewidencyjnych nr [...]w roku 2010". Jednakże, pomimo że organ I instancji w decyzji z dnia 26 listopada 2010 r. przyznał skarżącemu płatności jedynie do działki nr [...], a odmówił przyznania - ze względu na kod DR 10 - do działki nr [...], skarżący nie podjął starań, aby okoliczność tę zrewidować.
Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, należy stwierdzić, że skarżący miał możliwość zweryfikowania deklarowanych przez siebie powierzchni upraw na wskazanych działkach ewidencyjnych z danymi podanymi w "Informacji dotyczącej działek deklarowanych do płatności" na 2010 rok i - tak jak w poprzednich latach, tj. 2008 i 2009 - mógł nie zgłosić działek ewidencyjnych nr: [...] do płatności. Deklarując zaś uprawy na tych działkach do płatności JPO, skarżący miał świadomość, że w ten sposób zawyżył areały działek rolnych.
Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa unijnego ani prawa krajowego - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - skargę należało oddalić.