Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej G. D. na postanowienie organu egzekucyjnego Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez wierzyciela D. C. O. F. P. P. S.A., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym: Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] sierpnia 2019 r. przez wierzyciela i obejmującego należności z tytułu opłat abonamentowych za okres od stycznia 2014 r. do marca 2018 r. Zawiadomieniem z dnia 18 września 2019 r., odebranym przez dłużnika zajętej wierzytelności 25 września 2019 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej doręczono zobowiązanej 26 września 2019 r. W dniu 1 października 2019 r. zobowiązana wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podnosząc nieistnienie obowiązku na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.". W uzasadnieniu zarzutu zobowiązana podniosła, że odbiornik RTV wyrejestrowała około 30 lat temu, wówczas jeszcze jako G. D., i od tamtego czasu z niego nie korzysta.
Organ egzekucyjny - na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. - wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...]; [...] wierzyciel uznał złożone zarzuty za nieuzasadnione, stwierdzając, że nie dysponuje dokumentem potwierdzającym dopełnienie przez zobowiązaną formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiornika. Następnie, w wyniku wniesionego przez zobowiązaną, wierzyciel ostatecznym postanowieniem nr [...]; [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2019 r. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel wskazał, że - na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342); dalej: "rozporządzenie" - z dniem 13 grudnia 2007 r. zmieniły się zasady rejestracji odbiorników.
Rozporządzenie nie anulowało wcześniej zgłoszonych przez użytkowników wniosków rejestracyjnych, a jedynie zastąpiło dotychczasowe książeczki opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym, a zawiadomienie z dnia 24 lipca 2008 r. zostało przesłane zobowiązanej. Ewentualne nieotrzymanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie stanowi okoliczności zwalniającej posiadacza odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych od obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych. W ocenie wierzyciela wyrejestrowanie odbiornika jest czynnością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i w interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności.
Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] odmówił uznania zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązana złożyła zażalenie na postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie zobowiązanej, wymóg przechowywania dokumentów dotyczących wyrejestrowania odbiornika RTV przez około 30 lat jest absurdalny, a potwierdzenie takie przetrzymywała przez okres około 10 lat, zaś pisma z dnia 24 lipca 2008 r. o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego nigdy nie otrzymała, ponieważ od kilkunastu lat przed 2008 r. mieszkała w K., a tym samym nie mogła na nie w żaden sposób zareagować.
Organ nadzoru wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ ten wskazał, że w przypadku sporu ciężar dowodu przesłania pisma spoczywa na stronie spełniającej obowiązek informacyjny. Wierzyciel natomiast nie wykazał, że wysłał, a nie tylko wygenerował pismo z systemu komputerowego. Jednakże, mając na względzie wynikające z art. 34 § 4 u.p.e.a. wiążące dla organu egzekucyjnego oraz organu nadzoru stanowisko wierzyciela, uznał zarzut nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony.
W skardze skierowanej do sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, ponawiając argumentację dotychczas prezentowaną.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o uznanie skargi za zasadną z uwagi na wątpliwości co do prawidłowości stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego przez zobowiązaną zarzutu nieistnienia obowiązku, a także mając na uwadze korzystne dla innych zobowiązanych orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie natomiast do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do brzmienia art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1-7, 9, 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Tym samym, w sprawie w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku jak i doręczenia upomnienia, organ egzekucyjny jest związany wypowiedzią wierzyciela.
Zgodnie natomiast z art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.
Z powyższego uregulowania wynika, że wypowiedź wierzyciela, w przypadku gdy zarzuty są oparte na przesłankach określonych w art. 33 pkt 1-5 i 7, jest wiążąca dla organu egzekucyjnego, co oznacza, że organ ten nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela.
Wskazać także należy, że sąd administracyjny rozpoznając skargę na postanowienie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne może i powinien odnieść się również do treści rozstrzygnięcia wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Sądowa kontrola postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie może bowiem oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.
Uwaga ta jest o tyle istotna w kontrolowanej sprawie, że wierzycielowi przysługuje prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. Oznacza to, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest przepis prawa, a nie akt administracyjny, a to z kolei oznacza, że zobowiązany może bronić swoich racji tylko w drodze zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaskarżone postanowienie związane jest ze stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a., z tego względu, że organ egzekucyjny przy rozpatrzeniu tych zarzutów związany był stanowiskiem wierzyciela. Zasadność zgłoszonych zarzutów powinna - na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. - czynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej wyrażonej w przepisach k.p.a. O ile bowiem organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to wierzyciel ma nie tylko takie prawo, ale i wynikający z art. 34 § 1 u.p.e.a. obowiązek, bez wypełnienia którego organ egzekucyjny nie może kontynuować postępowania egzekucyjnego.
W ocenie sądu, ustawodawca nałożył na wierzyciela obowiązek badania istnienia i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, ponieważ to wierzyciel ma w tym zakresie niezbędną wiedzę i temu służy instytucja uzyskania stanowiska wierzyciela. Natomiast, wierzyciel zajmując stanowisko w sprawie zarzutu, powinien działać zgodnie z przepisami prawa, przede wszystkim zaś zobowiązany jest do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście zgłaszanych zarzutów, w tym wskazać, na jakich dowodach oparł swoje stanowisko.
Ocena zasadności skargi, a tym samym ocena zasadności zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, powinna zostać dokonana na gruncie przepisów u.p.e.a. w związku z ustawą z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2019 poz. 1801 ze zm.). Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, sąd stwierdza, że są podstawy do zakwestionowania stanowiska organu egzekucyjnego, wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
Kontrolowane postępowanie egzekucyjne dotyczy opłat abonamentowych za okres od stycznia 2014 r. do marca 2018 r. W tytule wykonawczym odnotowano, że egzekwowany obowiązek powstał z mocy prawa. W stanie faktycznym sprawy skarżąca twierdzi, że wyrejestrowała odbiornik RTV około 30 lat temu, wówczas jeszcze jako G. D.. Dowód potwierdzający wyrejestrowanie skarżąca przechowywała przez okres około 10 lat, natomiast zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego skarżąca nie otrzymała, ponieważ od kilkunastu lat poprzedzających 2008 r., kiedy to zostało przesłanej jej zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru indentyfikacyjnego użytkownika odbiorników RTV, mieszkała w K.. Wierzyciel natomiast twierdzi, że skarżąca nie dokonała skutecznego wyrejestrowania odbiornika, gdyż nadano jej indywidualny numer indentyfikacyjny jako użytkownikowi odbiornika RTV, a tym samym wierzyciel wykonał swój obowiązek wynikający z rozporządzenia, co ma świadczyć o tym, że skoro w tym czasie skarżącej nadano numer identyfikacyjny, to nie mogła ona wcześniej tego odbiornika wyrejestrować.
Jednocześnie, wierzyciel twierdzi, że nie posiada dowodu wyrejestrowania odbiornika. W ocenie wierzyciela, obowiązkiem zobowiązanej - i to bezterminowym - jest przechowywanie dowodu wyrejestrowania odbiornika RTV, bowiem tylko taki dokument zwalnia od obowiązku opłacenia abonamentu za żądany okres.
Wymaga przy tym zaakcentowania, że wierzyciel de facto ograniczył własną argumentację w tym zakresie do konstatacji, że skarżąca nie udokumentowała wyrejestrowania odbiornika, wskazując przy tym, że to na zobowiązanej spoczywa ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi skutki prawne.
Sąd nie kwestionuje, że dowód wyrejestrowania odbiornika RTV niewątpliwie byłby dowodem świadczącym o jego wyrejestrowaniu i podziela prezentowane w orzecznictwie poglądy, że strona na okoliczność wyrejestrowania odbiornika powinna przedłożyć dowód jego wyrejestrowania. Jednak, pojawia się kwestia, w jakim okresie abonent (były abonent) ma obowiązek - bez narażenia się na negatywne konsekwencje - przechowywać dowód wyrejestrowania odbiornika RTV. Dlatego też, konieczne jest odniesienie się do okoliczności wskazanych przez skarżącą.
Skarżąca twierdzi, że wyrejestrowała odbiornik RTV około 30 lat temu ze względu na światopogląd swojego chłopaka, a następnie męża. Ponadto, skarżąca od kilkunastu lat poprzedzających 2008 r. mieszkała w K., tj. poza miejscowością w której posiadała odbiornik RTV (W.). Zatem, skarżąca wskazała na okoliczności uprawdopodobniające wyrejestrowanie, jak również na okoliczności, które mogły wpłynąć na brak dalszego przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika (upływ czasu, przeprowadzka). W tym znaczeniu nie można pominąć okoliczności, że w czasie gdy P. P., na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia, zobowiązana była do poinformowania abonentów o numerze identyfikacyjnym, tego obowiązku wobec skarżącej nie wykonała. Jak wynika z akt administracyjnych, do czasu złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przez skarżącą, wierzyciel nie dysponował aktualnym adresem strony. Wszelka korespondencja wysyłana była na adres W. 3, [...].
Skarżąca wskazała, że już na kilka lat przed 2008 r. adres ten stał się nieaktualny z uwagi na przeprowadzkę do K.. Nowego adresu nie podawała, gdyż - w jej ocenie - wyrejestrowała się jako abonent. W takich okolicznościach sprawy nie można uznać, że skarżąca została poinformowana o numerze identyfikacyjnym, skoro z dokumentów wynika, że zawiadomienie nie zostało zaadresowane na jej aktualny adres zamieszkania. Nie można zatem wykluczyć, że w sytuacji, w której skarżąca otrzymałaby prawidłowo zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego mogłaby złożyć reklamację na okoliczność, że już takim abonentem nie jest.
Nadto, chociaż wierzyciel twierdzi, że nie posiada dowodu wyrejestrowania odbiornika przez skarżącą, to jednak nie wskazał w jaki sposób odnotował informację o wyrejestrowaniu, jaka jest procedura w tym zakresie, gdzie sprawdził, że abonent nadal jest zarejestrowany. Te informacje umożliwiłyby dokonanie oceny, czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione ustalenia. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować jedynie, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV jest dokument, który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo.
Sąd nie kwestionuje, że dowód wyrejestrowania odbiornika byłby dowodem świadczącym o tej okoliczności. W takiej sytuacji rodzi się jednak pytanie, co w przypadku, gdy taki dokument z przyczyn losowych, niezależnych od strony, zostanie utracony. W okolicznościach sprawy, tj. brak jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na nieuiszczanie opłat abonamentowych przy jednoczesnej zmianie miejsca zamieszkania zobowiązanej, a także brak prawidłowego poinformowania o nadaniu numeru identyfikacyjnego, należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie skarżącej o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika i braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Z żadnych przepisów nie wynika również, jaki jest maksymalny okres przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika oraz, że należy przechowywać taki dokument bezterminowo.
Należy także wskazać, że również wierzyciel nie wskazał w jaki sposób i przez jaki czas przechowuje dokumenty, informacje dotyczące wyrejestrowania (jak i zarejestrowania) odbiornika. Informacje te umożliwiłyby dokonanie oceny, czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione ustalenia. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV, jest dokument, który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo.
Nie do zaaprobowania jest sytuacja, że wierzyciel odnosi się do zgłoszonych zarzutów opierając rozstrzygnięcie na przepisach prawa bez ustalenia stanu faktycznego, jak też braku wskazania w jaki sposób te ustalenia uczyniono.
W świetle powyższego - w ocenie sądu - nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do ustalenia/wyjaśnienia kwestii wyrejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy za nieuprawnione należy zatem uznać stanowisko wierzyciela wskazujące, że w każdym przypadku ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W procedurze administracyjnej regułą jest, że na organie administracji publicznej spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w niektórych sytuacjach ciężar dowodu będzie rozłożony na oba podmioty uczestniczące w postępowaniu (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 858/07, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wr 366/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 375/18).
W ocenie sądu, analiza orzecznictwa z pewnością nie pozwala na stwierdzenie, że organ administracji jest niekiedy w sposób całkowity zwolniony z przeprowadzenia postępowania dowodowego, przerzucając cały ciężar udowodnienia faktu na osobę, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W rozpoznawanej sprawie mamy natomiast do czynienia z sytuacją, gdy wierzyciel od razu przerzucił ciężar dowodu na zobowiązaną, nie przeprowadzając postępowania dowodowego nawet w minimalnym zakresie.
Z tych powodów sąd uznał, że konieczne było uchylenie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji oraz uchylenie obu postanowień wierzyciela, które swoje rozstrzygnięcia oparły na niedostatecznie zweryfikowanym materiale dowodowym, gdyż w ten sposób naruszono przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. I, chociaż nie można organom egzekucyjnym zarzucić naruszenia prawa, gdyż podporządkowały się normie określonej w art. 34 § 1 u.p.e.a., to jednak wobec możliwości kontrolowania prawidłowości stanowiska wierzyciela w ramach skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, uchylenie wydanych postanowień organów egzekucyjnych obu instancji było konieczne.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd orzekł o uchyleniu wskazanych postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego w kwocie [...]zł sąd orzekł na podstawie art. 209, art. 200 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.)
Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.