Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia S.A., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że obecnie nigdzie nie pracuje, ani nie prowadzi gospodarstwa rolnego, które przekazał synowi, będącemu młodym rolnikiem.
Skarżący jest zarejestrowany w KRUS-ie jako domownik, składkę na ubezpieczenie za skarżącego opłaca syn.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wpisał: nieruchomości – dom o pow. [...] m², o wartości [...] zł; grunt – działkę budowlaną pod dom o pow. [...] m²; [...] akcji spółki [...]; samochód osobowy [...] rok produkcji [...] o wartości [...] zł. Skarżący podał, że jego żona otrzymuje rentę w kwocie [...] zł, zaś syn uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Zobowiązania skarżącego to opłaty za mieszkanie w kwocie [...] zł miesięcznie.
Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2017 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową i rodziną, skarżący przedłożył:
- 1) kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ś. z dnia [...] r. przyznającej synowi skarżącemu płatność w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2016 w kwocie łącznie [...] zł, a także kopię decyzji z dnia [...] r. o wpisaniu syna skarżącego do ewidencji producentów rolnych;
- 2) kopię nakazu płatniczego Burmistrza P. z dnia [...] r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2017 adresowanego do syna skarżącego;
- 3) kopię nakazu płatniczego Burmistrza P. z dnia [...] r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2017 adresowanego do skarżącego;
- 4) kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] r. określającą wysokość renty rolniczej otrzymywanej przez żonę skarżącego (kwota [...] zł);
- 5) kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] r., odmawiającą przyznania skarżącemu renty rolniczej;
- 6) dokumenty potwierdzające wysokość opłat za mieszkanie: dowód wpłaty opłaty za wodę i kanalizacje ([...]zł), dowód wpłaty składki na PZU Zycie SA ([...] zł); faktura VAT za energię elektryczną ([...] zł i [...] zł);
- 7) pismo Centralnego Domu Maklerskiego [...] SA z 26 listopada 1999 r., potwierdzające operacje na rachunku maklerskim skarżącego z tytułu posiadanych akcji (saldo końcowe na dzień 26 listopada 2017 r. w kwocie [...] zł).
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania S.A. prawa pomocy w zakresie wynikającym z wniosku, uznając że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu wskazano, że z art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym można jedynie wówczas gdy strona wykaże okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania w tym zakresie.
Referendarz sądowy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jakie są jego możliwości płatnicze i czy faktycznie nie jest w stanie samodzielnie, bądź przy udziale najbliższej rodziny ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika bowiem, że ze skarżącym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe żona i syn, a analiza oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny pozwala stwierdzić, że skarżącego i jego rodziny nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko zaliczenie wnioskodawcy do takiej kategorii osób pozwala na przyznanie prawa pomocy.
Pismem z dnia 5 sierpnia 2017 r. S.A. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia opisując swoją sytuację finansową oraz składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia lub utrzymuje w mocy.
Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Jak trafnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jakie są jego możliwości płatnicze i czy faktycznie nie jest w stanie samodzielnie, bądź przy udziale najbliższej rodziny ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a okoliczności przywołane w sprzeciwie nie dają podstawy do zakwestionowania wydanego postanowienia z 26 lipca 2017 r.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika bowiem, że ze skarżącym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe żona i syn, a skarżący i jego rodzina posiadają majątek o znacznej wartości. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a.
Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (skarżący i jego rodzina posiadają nieruchomość rolną – grunty orne, łąki i pastwiska, nieużytki, las, dom, akcje) wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Powyższe potwierdza zatem prawidłowość rozstrzygnięcia referendarza sądowego, należy bowiem pamiętać, że udzielenie stronie prawa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe.
W sprzeciwie, podobnie, jak we wniosku, skarżący wskazał, że rodzina utrzymuje się z dochodów z renty rolnej otrzymywanej przez jego żonę oraz z dochodów z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez syna o powierzchni ponad [...] ha, przy tym wskazał jedynie wysokość renty. Pomimo wystosowanego wezwania w zakresie podania wysokości dochodów syna za 2016 r. skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi. Udokumentował jedynie stan posiadania syna, przedstawiając decyzje organów administracji w sprawie podatków lokalnych oraz w sprawie dopłat do rolnictwa.
Skarżący nie przedłożył, a także nie załączył do sprzeciwu żadnych dokumentów, w tym, np. wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków rodziny rachunków bankowych do czego był wzywany. W tej sytuacji brak jest możliwości stwierdzić, jakimi środkami pieniężnymi członkowie rodziny skarżącego i on sam dysponują.
W ocenie Sądu, referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że skarżący nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Skarżący wprawdzie przekazał dokumenty związane z jego sytuacją majątkową, ale nie wykazał całości dochodów rodziny (tj. wysokości dochodów syna z gospodarstwa rolnego) i nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, uniemożliwiając zbadanie możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny, przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie we wnioskowanym zakresie nie jest uzasadnione.
Należy zatem uznać, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a tym samym, naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Nie wykazał bowiem w sposób wiarygodny również na etapie składania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.
Jednocześnie, wyjaśnić należy, że z uwagi zawarcie w treści sprzeciwu nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wniosek ten przekazano do odrębnego rozpoznania przez referendarza sądowego. Na skutek wniesionego sprzeciwu sąd orzekał bowiem jedynie w zakresie prawidłowości i zasadności rozstrzygnięcia w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.