Uzasadnienie
Skarżący [....], w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku skarżący podał, że jest rolnikiem, od 30 lat prowadził gospodarstwo rolne. Od października 2012 r. toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego pomiędzy skarżącym a jego byłą żoną [...]. Skarżący oświadczył, że pomimo prawa do własności nieruchomości, maszyn i urządzeń, była żona konsekwentnie "wyzuwa mnie z tego prawa". Większość maszyn i urządzeń należących do majątku wspólnego znajduje się obecnie na posesji należącej do konkubenta byłej żony, stąd skarżący nie ma dostępu do swojego majątku. Skarżący wskazał na podjęte od 2005 r., za zgodą byłej żony, zobowiązanie rolnośrodowiskowe zaciągnięte wobec ARiMR w zakresie upraw ekologicznych, a także na działania żony uniemożliwiające realizacje tego zobowiązania, co doprowadziło w konsekwencji do nałożenia sankcji pieniężnych i odmowy wypłaty należnych dopłat. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, on sam ponosi ciężar utrzymania majątku.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest czynsz dzierżawny w wysokości ok. [....] zł. W odniesieniu do majątku podał, że posiada udział w 1/2 części do domu mieszkalnego o powierzchni 50 m2. Odnośnie do nieruchomości rolnej i wartościowych rzeczy, wskazał na dołączony do wniosku załącznik.
Dodatkowo oświadczył, że jako jedyny ponosi koszty utrzymania gospodarstwa i nie posiada środków na utrzymanie z uwagi na zniszczone uprawy i brak dotacji, a także nałożone sankcje. W utrzymaniu pomagają skarżącemu dorosłe córki i rodzina.
Do wniosku dołączył kopie następujących dokumentów:
- - pismo Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 4 września 2014 r. o dokonanych wpłatach na poczet nabytych nieruchomości,
- - nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego na 2014 rok w wysokości [...] zł,
- - decyzję z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie odroczenia terminu płatności łącznego zobowiązania pieniężnego I i II raty za 2014 rok,
- - zaświadczenie otrzymanej przez skarżącego pomocy de minimis w rolnictwie o wartości brutto [...] zł,
- - polecenia przelewu – wpłaty przez skarżącego tytułem podatku w dniach 15 i 16 września 2014 r. kwoty [....] zł,
- - opinia sądowa z dnia 30 września 2013 r. dotycząca nieruchomości stanowiących współwłasność [....] (opinia niepełna, bez stron 1-6).
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący dodatkowo przedłożył:
- - kserokopię wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 lutego 2012 r. rozwiązującego małżeństwo skarżącego oraz regulującego sposób korzystania ze wspólnego mieszkania skarżącego i jego byłej żony,
- - oświadczenie skarżącego z 30 stycznia 2015 r. o tym, że korzysta z majątku, którego jest współwłaścicielem w sposób ograniczony z uwagi na trwający proces o podział majątku oraz o tym, że źródło utrzymania stanowi ½ czynszu dzierżawnego w wysokości ok. [...] zł rocznie, skarżący podał, że utrzymuje się dzięki pomocy rodziny – brata i córek;
- - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zadłużenie z tytułu ubezpieczenia KRUS na kwotę [....] zł (wg stanu na dzień 5 stycznia 2015 r.),
- - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego w [....] za okres 20.11.2014r. – 31.12.2014r.
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, iż nie uprawdopodobnił on, że istnieją obiektywne przeszkody do korzystania choćby z części gospodarstwa rolnego w związku z trwającym od 2012 roku postępowaniem o podział majątku i konfliktem z byłą żoną i jej konkubentem. Poważne wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia skarżącego o wysokości posiadanych przez niego środków pieniężnych wzbudziły ustalenia dotyczące wysokości ponoszonych wydatków. Nie wyjaśnił bliżej rozmiaru, skali tej pomocy, a taka okoliczność mogłaby również pomóc ocenić możliwości płatnicze skarżącego w niniejszej sprawie.
W dniu 5 marca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) [....] złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie lub chociaż w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu podniósł, ze nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza, iż nie wykazał za pomocą dostarczonych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania.
Skarżący wskazał, że nie zostało wzięte pod uwagę, iż była żona z konkubentem w sposób trwały i ciągły uniemożliwiają korzystanie z gospodarstwa rolnego, w tym dochodzi do niszczenia upraw przez nią. Wyjaśnił także, że pole obsiewa za pożyczone pieniądze, a zbiory przeznacza na spłatę pożyczek i na podatek od nieruchomości aby bardziej nie zadłużać gospodarstwa. Skarżący zwrócił uwagę na konieczność posiadania maszyn rolniczych z uwagi na zaciągnięte zobowiązanie rolnośrodowiskowe i ewentualne sankcje w razie zaniedbań (co wynika z zaskarżonych decyzji) oraz brak możliwości ich zbycia do momentu zakończenia postępowania o podział majątku. Wskazał także, że jest prawdopodobne, że ze wskazanych powodów (konflikt z żoną) nie otrzyma dopłat za 2014 r.
Do sprzeciwu dołączono dokumenty dotyczące postępowania zabezpieczającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.
W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.
Analiza złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wykazała, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie.
Biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącego, przede wszystkim uzyskiwanie niskich dochodów z czynszu dzierżawy (ok. [....] zł rocznie), utrzymywanie się z pomocy finansowej udzielanej przez rodzinę oraz z prac dorywczych, brak oszczędności, a także fakt utrudnionego korzystania z majątku ze względu na postępowanie o podział majątku i poważny konflikt z byłą żoną i jej konkubentem, co znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy, należy stwierdzić, że wykazał on należycie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Sąd uznał za wiarygodne oświadczenia skarżącego, co do nieosiągania pożytków z gospodarstwa rolnego w rozmiarze pozwalającym ponieść koszty sądowe oraz że sytuacja osobista może wpływać na sposób gospodarowania na posiadanych gruntach, gdyż wynika to z przedłożonych ze sprzeciwem dokumentów dotyczących postępowania z wniosku skarżącego o udzielenie zabezpieczenia w formie wyłącznego zarządu na nieruchomościach.
Ponadto pozostałe dokumenty znajdujące się w aktach sprawy potwierdzają, że skarżący nie posiada środków finansowych, nie ma bowiem oszczędności (saldo końcowe na przedstawionym wyciągu z rachunku bankowego wynosiło [....] zł), ma trudności z regulowaniem bieżących zobowiązań (posiada zaległości w banku i w KRUS). Nie budzi wątpliwości Sądu także okoliczność, że w zakresie zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych korzysta z pomocy finansowej córki w niewielkich kwotach (po [....] zł), co potwierdzają wyciągi bankowe. Pomoc finansowa rodziny w utrzymaniu, choć może nie w pełni udokumentowana, z pewnością, poza zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych, w tym wykazanych wydatków na opłaty (w kwocie ok [....] zł), nie pozwoli skarżącemu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Rozpoznając niniejszy wniosek uwzględniono również, iż w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie w chwili obecnej skarżący ma jeszcze jedną sprawę, co powoduje wzrost kosztów sądowych, a co za tym idzie wzrost obciążenia finansowego dla skarżącego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie złożył w drugiej skarżonej sprawie tak więc łączna suma ciążących na nim wpisów sądowych (tj. kwota [...] zł) stanowiła punkt odniesienia, przy rozpoznawaniu wniosku.
Skoro skarżący wykazał, że nie posiada środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, co jest spowodowane głównie jego trudną sytuacją osobistą, nie może bowiem wykorzystać w pełni swojego gospodarstwa rolnego, Sąd zdecydował aby udzielić mu w niniejszym postępowaniu prawa pomocy. Niemniej jednak, należy wskazać, iż zgodnie z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
Sąd może zatem, do czasu zakończenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie przeprowadzić kolejne wnikliwe postępowanie wyjaśniające sytuację finansową i rodzinną skarżącego i jeśli wskutek tego uzna, że strona wprowadziła sąd w błąd co do tej sytuacji lub, że sytuacja ta i zdolności płatnicze uległy znaczącej poprawie po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, może cofnąć zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Wobec powyższego, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu.