Uzasadnienie
Fundacja [...] z siedzibą w S. (dalej zwana: "Fundacją", "Skarżącą"), jednocześnie ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w okresie od 1 sierpnia 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. wraz z odsetkami, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku Fundacja podała, że prowadzi działalność gospodarczą na rzecz: dzieci i młodzieży, osób samotnie wychowujących dzieci, osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej lub materialnej, osób niepełnosprawnych, ochrony ludzi, zwierząt, przyrody, osób podmiotów i instytucji działających na rzecz osób ww. wymienionych.
W uzasadnieniu wniosku Fundacja podała, że jest organizacją pozarządową posiadającą status organizacji pożytku publicznego, nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej. Środki, którymi obraca Fundacja, pochodzą ze środków publicznych.
W oświadczeniu o majątku i dochodach, w rubryce dotyczącej wysokości kapitału zakładowego, wartości środków trwałych, wysokości zysku i strat, Skarżąca wpisała wartość [...] zł.
W rubryce formularza PPPR, dotyczącej stanu rachunków bankowych wnioskodawcy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, Skarżąca wykazała, że posiada trzy rachunku bankowe w banku [...], których stan wynosił [...] zł, [...] zł, [...] zł.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 20 marca 2015 r., zobowiązujące do nadesłania dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację finansową Fundacji, nadesłała ona:
- 1. kserokopie sprawozdań finansowych (bilansu, rachunku zysków i strat) za rok 2013 i 2014;
- 2. kserokopię sprawozdania merytorycznego Fundacji za rok 2013;
- 3. wyciągi z posiadanych trzech rachunków bankowych za okres od 20 grudnia 2014 r. do 20 marca 2015 r.; suma sald końcowych tych rachunków na dzień 20 marca 2015 r. wynosiła [...] zł; wpłaty na rachunki pochodzą z dotacji, wypłaty finansują zakupy żywności, usług, ubrań dla wychowanków i inne wydatki związane z funkcjonowaniem ośrodka [...] I i [...] (np. wynagrodzenia pracowników, opłaty za media);
- 4. oświadczenie Prezesa Fundacji, wyjaśniające, że sprawozdanie merytoryczne za 2014 r. nie zostało jeszcze sporządzone, gdyż termin na jego sporządzenie przypada na 15 lipca 2015 r. oraz, że Fundacja nie prowadzi obrotu gotówkowego w kasie.
Na podstawie ww. dokumentów ustalono, że skarżąca w 2013 r. i w 2014 r. prowadziła [...] Placówkę Opiekuńczo – Wychowawczą [...] z siedzibą w D. Nie posiadała w ww. okresie środków trwałych, gruntów w użytkowaniu wieczystym, nie posiadała prawa własności budynków i budowli, nie posiadała zobowiązań długoterminowych. We wskazanych okresach osiągnęła przychody z:
- 1. dotacji: w 2013 r. w kwocie [...] zł; w 2014 r. w kwocie [...] zł;
- 2. darowizn i sponsoringu: w 2013 r. w kwocie [...] zł; w 2014 r. [...] zł;
- 3. wpłat na rzecz opp w 2013 r. w kwocie [...] zł.
Fundacja osiągane przychody w 2013 r., w 2014 r. i od 20 grudnia 2014 r. do 20 marca 2015 r. wykorzystywała na pokrycie kosztów działalności statutowej w postaci nieodpłatnej działalności pożytku publicznego, tj. na zaspokojenie potrzeb życiowych wychowanków i funkcjonowanie placówki opiekuńczo-wychowawczej.
Skarżąca w bilansie za 2013 r. i 2014 r. nie wykazywała zysku, ale uzyskała dodatni wynik finansowy w 2013r. w kwocie [...] zł, w 2014 r. w kwocie [...] zł.
Z przedłożonych dokumentów wynika także, że Fundacja nie prowadziła innej działalności poza nieodpłatną działalnością pożytku publicznego, realizowaną w ramach zadania zleconego przez Starostwo Powiatowe w S. z zakresu wspierania rodziny i pieczy zastępczej.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W konsekwencji każdy, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 2033/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie referendarza sądowego, złożony w niniejszej sprawie wniosek Fundacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego został uwzględniony.
Strona podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, a jak wynika z nadesłanych dokumentów nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga zysku, a otrzymywane przychody z dotacji, darowizn i wpłat na rzecz opp przeznacza na koszty działalności statutowej, która sprowadza się do prowadzenia placówki opiekuńczo wychowawczej w ramach zadań zleconych przez Starostwo Powiatowe w S. Fundacja nie posiada własnego majątku. Okoliczności te przemawiają za uznaniem, że skarżącej nie stać na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym pozostaje ugruntowany pogląd, iż organizacje non profit (w tym fundacje i stowarzyszenia) nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 lipca 2012 r. o sygn. akt II OZ 592/12, 1 marca 2012 r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z 30 października 2009 r. o sygn. akt I OZ 1011/09). Zatem organizacja taka winna podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. podwyższyć wysokość składek członkowskich, podjąć działania w celu pozyskania darowizn.
Jednakże w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że skarżąca Fundacja prowadzi szczególny rodzaj działalności w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, finansowanej głównie z dotacji. Celowość i zasadność wydatkowanych środków publicznych podlega kontroli. Z nadesłanych dokumentów, a także z informacji uzyskanych z internetu wynika, że skarżąca prowadzi placówkę opiekuńczo – wychowawczą, w której zapewnia całodobową opiekę, wychowanie, kształcenie, wyrównanie opóźnień rozwojowych i szkolnych, zapewnia terapię indywidualną i rodzinną, dzieciom i młodzieży z utrudnioną socjalizacją i zaburzeniami emocjonalnymi w zachowaniu, jak też podejmuje działania w celu umożliwienia powrotu do rodziny naturalnej, znalezienia rodziny zastępczej. Ponosi na ten cel znaczne i uzasadnione wydatki związane m.in. z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych wychowanków, co również wynika z przedłożonych dokumentów.
Nie ulega wątpliwości, że rodzaj prowadzonej działalności wymaga stałego dysponowania środkami pieniężnymi, zaś konieczność poniesienia dodatkowo kosztów sądowych może wywołać uzasadnioną obawę, że odbędzie się to kosztem zmniejszenia wydatków ponoszonych na dzieci przebywające w placówce oraz innych koniecznych wydatków związanych z funkcjonowaniem placówki, z których – ze względu na sposób finansowania działalności - jest ściśle rozliczana.
Dlatego też, kierując się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego oraz dostępną wiedzą, a także z uwagi na opisany wyżej rodzaj i społecznie uzasadniony cel prowadzonej działalności, należało uznać, iż w niniejszej sprawie należy przyznać stronie Skarżącej prawo pomocy w celu zapewnienia jej realizacji zasady prawa do Sądu. Niewątpliwie bowiem, celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do Sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych.
Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.