Uzasadnienie
S. W. (dalej "skarżąca") złożyła wniosek z 25 stycznia 2022 r. o wyrażenie zgody na spłatę zadłużenia w systemie ratalnym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ") po [...] zł miesięcznie. Jednocześnie zwróciła się o umorzenie wierzytelności, które mogłyby być objęte abolicją podatkową.
Organ wezwał pismem z 8 lutego 2022 r. skarżąca o wyjaśnienie jakiej kwoty i za jaki okres dotyczyć miałby umorzenie oraz wskazanie rodzaju należności podlegających umorzeniu.
Pismem z 14 lutego 2022 r. skarżąca wyjaśniła, że chodzi jej o umorzenie najwyższej kwoty, tj. [...] zł wraz z odsetkami lub przynajmniej [...] zł, tj. 50% zadłużenia za składki, wynikające z ubezpieczenia społecznego, zdrowotne, Fundusz Pracy za okres lipiec 2002 r. do 2004 r. wraz z odsetkami do dnia dzisiejszego. Podała, że nie ma żadnych dochodów, jest osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako bezrobotna. Zaległości będą przez nią spłacane z dochodów męża. Ponadto w sierpniu osiągnie wiek emerytalny.
W dniu 21 lutego 2022 r. do organu wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej (dalej "oświadczenie majątkowe"); zeznanie o wysokości osiągnięte dochodu za 2021 r.; informacja o opłatach za wodę i ścieki od 1 lutego 2022 r.; kopia wpłaty [...] zł na poczet kosztów egzekucyjnych; informacja o wysokości za energie elektryczną; zaświadczenie o wysokości zarobków męża H. W.; informacja o wysokości wypłaconego zasiłku chorobowego w 2020 r.
W dniu 6 kwietnia 2022 r. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu skarżąca podała, że chodzi jej o umorzenie całej zaległości.
Organ wydał w dniu 25 kwietnia 2022 r. decyzję nr 774/2022 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, dalej "u.s.u.s.") w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie z 2003 r."), w której odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:
- a) ubezpieczenie społeczne za okres 06.2002-02.2003; 10.2003-06.204 włącznie kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek – [...] zł; odsetek liczonych na dzień wniosku, tj. 27 stycznia 2022 r. – [...] zł; kosztów upomnienia – [...] zł;
- b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 06.2002-02.2003; 10.2003-06.2004 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek- [...] zł; odsetek liczonych na dzień wniosku, tj. 27 stycznia 2022 r. – [...] zł; kosztów upomnienia- [...] zł;
- c) Fundusz Pracy za okres 06.2002-02.2003; 10.2003-06.2004 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł; odsetek liczonych na dzień wniosku, tj. 27 stycznia 2022 r. – [...] zł; kosztów upomnienia- [...] zł.
Organ przytoczył stan faktyczny w sprawie i podał, że oprócz dokumentów złożonych przez skarżących wziął pod uwagę dane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych, tj. Centralnej Ewidencji i Informacji o działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ wskazał, że skarżąca w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek. Organ podał, że zasady przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek reguluje art. 24 u.s.u.s. i przytoczył jego treść. Organ podał, że wobec skarżącej zostało w dniu 24 czerwca 2011 r. wszczęte postępowanie egzekucyjne, które zawiesiło bieg terminu przedawnienia, który będzie trwał do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, że skarżąca nie pracuje i nie uzyskuje dochodu oraz jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy.
Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, lecz od 12.10.2021 r. przebywa na zwolnieniu i pobiera zasiłek chorobowy. Ponadto mąż otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości [...] zł brutto. Skarżąca ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości [...] zł oraz z tytułu opłat – [...] zł. Skarżąca nie ma innych zobowiązań niż wobec organu. Skarżąca posiada mieszkanie o pow. 57,32 m2 (z Agencji Mienia Wojskowego), telewizor o wartości [...] zł; sprzęt AGD; lodówkę i pralkę o wartości [...] zł (każde).
Organ przytoczył treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowita nieściągalność. Organ podał, że Dyrektor Oddziału ZUS w S. sukcesywnie podejmuje działania egzekucyjne począwszy od 24 czerwca 2011 r. 8 grudnia 2012 r. tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. celem łącznego prowadzenia egzekucji. Pomimo, że egzekucja nie jest skuteczna to należności nie zostały uznane za nieściągalne. Naczelnik US ani komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ przytoczył treść § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. i wskazał, że rozważył przesłanki z ww. przepisu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.
W ocenie organu, skarżąca nie udowodniła, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Jak wskazała skarżąca dochód jej męża wynosi [...] zł, po opłaceniu kosztów związanych z utrzymaniem ([...] zł) pozostaje około [...] zł na zaspokojenie potrzeb życiowych. Organ wskazał, że skarżąca nie podała, iż korzysta z pomocy społecznej. Skarżąca nie wskazała również, że ma trudności z wywiązywaniem się z podstawowych opłat. Według organu, ograniczone możliwości płatnicze skarżącej nie są wystarczającą przesłanką do całkowitego umorzenia zaległości. Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego uznania, że sytuacja skarżącej ma charakter definitywny. Organ podał, że skarżąca nie powoływała się na swoje problemy zdrowotne. Organ wyjaśnił, że odmówił umorzenia należności, gdyż przedłożył interes społeczny jako nadrzędny nad interesem prywatnym skarżącej.
Organ podał, że uwzględnienie wniosku skarżącej wiązałoby się z nierównym traktowaniem innych płatników składek. Organ wskazał, że skarżąca złożyła także wniosek o raty, który jest w trakcie rozpoznawania.
Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o jej uchylenie.
Zarzuciła organowi naruszenie:
- 1. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 11 pkt 1 w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378, dalej "u.r.o.o.p."), przez błędną wykładnie i błędne zastosowanie polegające na wydaniu decyzji stwierdzającej, że skarżąca jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, podczas gdy należności z tytułu ww. składek na dzień wydania zaskarżonej decyzji uległy przedawnieniu;
- 2. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, niezależnie od należytego i wyczerpującego przedstawienia stanowiska, które obrazuje ciężką sytuację zdrowotną i materialną skarżącej;
- 3. art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 81 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s., przez brak uwzględnienia wszystkich okoliczności przedstawionych przez skarżącą, a także wydanie decyzji w oparciu o swobodny wybór materiału dowodowego, podczas gdy organ administracji publicznej powinien ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z 17 sierpnia 2022 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie. Wskazała, że obecnie jej sytuacja rodzinna i finansowa uległa zmianie, gdyż zmarł jej mąż
Zgodnie z wnioskiem stron Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Spór w sprawie dotyczy nieumorzenia przez organ należności, objętych zaskarżoną decyzją.
Według skarżącej, należności te jako przedawnione winny być przez organ umorzone.
Zdaniem organu, z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Ponadto nie zaistniały w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., będące podstawą do umorzenia przedmiotowych należności.
Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsze postępowanie toczyło się w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. z uwagi na złożenie wniosku przez skarżącą o umorzenie przedmiotowych należności.
W ramach postępowania o umorzenie należności organ wypowiada się jedynie, czy w jego ocenie przedmiotowe należności, objęte wnioskiem strony istnieją. Kwestia przedawnienia tych należności nie jest przedmiotem niniejszego postępowania.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r. o sygn. akt II GSK 324/17 "W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ZUS został wyposażony w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Mając na uwadze przytoczoną powyżej regulację prawną, uznać należy, że w granicach prowadzonej sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek.
Przedawnienie nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Należy podzielić pogląd, że "decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości (por. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2009r., II GZ 167/09). Organ administracyjny umocowany jest do rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej w granicach przyznanej mu kompetencji. W sytuacji gdy, jak wynika z przytoczonej regulacji prawnej, decyzja w sprawie umorzenia należności nie jest decyzją dotyczącą ustalenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem lub wyłączenia z ubezpieczenia, ani też istnienia i wymagalności dochodzonego obowiązku opłacenia składek przez zobowiązanego, rozstrzyganie tych kwestii pozostaje poza zakresem kompetencji organu.
Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem co do zasady ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeśli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności jest sporna ZUS w ramach prowadzonego postępowania nie ma kompetencji do rozstrzygania tej kwestii. Organ rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności. Poza zakresem tego postępowania pozostawać zatem będzie co do zasady kwestia ewentualnego przedawnienia należności. Zasadnie zwraca uwagę strona wnosząca skargę kasacyjną, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji objął kontrolą kwestie powstania zobowiązania z tytułu składek i przedawnienia, a więc okoliczności wykraczających poza zakres podlegającej kontroli sprawy administracyjnej.
Trafnie bowiem zauważa autor skargi kasacyjnej, że kwestia kontroli decyzji rozstrzygających o wymagalności należności, w tym także przedawnieniu, została co do zasady zastrzeżona dla właściwości sądów powszechnych jako sprawa z zakresu ubezpieczenia społecznego w znaczeniu materialnoprawnym. Pozostaje ona zatem poza zakresem sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i 2 p.p.s.a. dotyczącej umorzenia należności. W tego rodzaju postępowaniu ewentualne wątpliwości dotyczące wymagalności obowiązku opłacenia należności, objęcia czy wyłączenia z ubezpieczeń społecznych, a także przedawnienia, mogłyby być podstawą zainicjowania przez zainteresowanego odrębnego postępowania w zakresie ustalenia obowiązku, określenia wysokości tych należności i okresów ich powstania.(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust 1 u.s.u.s., wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Co do zasady stosunki prawne ubezpieczenia społecznego powstają wprost z przepisów ustawy. Organ wydaje decyzję administracyjną w indywidualnej sprawie dopiero w razie powstania w danej sprawie wątpliwości. Organ ustala zatem w decyzji istnienie lub nieistnienie prawa lub obowiązku dla konkretnego przypadku, ale tego prawa lub obowiązku nie tworzy. Większość zatem decyzji wydawanych w sprawach ubezpieczenia społecznego ma charakter deklaratoryjny, a ich kontrola powierzona została sądom powszechnym. Wyjątkiem od tej zasady są decyzje o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku i dotyczące umorzenia należności.
Są to decyzje o charakterze konstytutywnym, poddane kontroli sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). W przypadku spraw nie będących klasycznymi sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym, podlegających kontroli sądu administracyjnego na mocy szczególnego przepisu, w tym m.in. spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, przywołana zasada art. 134 § 1 p.p.s.a. winna uwzględniać tę dwutorowość sądowego postępowania kontrolnego. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek organ nie ma więc kompetencji do badania istnienia tych należności z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego czy prawidłowości obliczenia należności wynikającej z decyzji z uwagi na właściwe rozliczenie konta płatnika składek przez organ. Kontrola sądu administracyjnego ograniczać się zatem powinna do granic sprawy administracyjnej tj. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek."
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd NSA zaprezentowany powyżej. Jeśli skarżąca kwestionuje istnienie przedmiotowych należności (przedawnienie) winna wystąpić do organu z wnioskiem o ustalenie wymiaru składek, zaś po otrzymaniu decyzji wydanej przez organ, jeśli nie podzielałaby ona stanowiska organu służyłoby jej odwołanie do sądu powszechnego (cywilnego).
Jak wynikało z zaskarżonej, decyzji organ wskazał, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, gdyż w stosunku do skarżącej zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
W niniejszym postępowaniu Sąd kontroluje postępowanie organu w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust.2).
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Na mocy tego przepisu wydano rozporządzenie z 2003 r., gdzie w § 3 ust. 1 wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).
Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).
Jak wynika z zaskarżonej decyzji, organ przeanalizował przesłanki ww. przepisów na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i uznał, że nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ani nie wystąpił uzasadniony przypadek, który uzasadniłby umarzanie składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.
Podkreślić należy, że ZUS może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas, oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały rozporządzeniu, w którym w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz powinno być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Z kolei, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.
W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ ustalił, dochód rodziny skarżącej i jakie koszty utrzymania skarżąca ponosi. Skarżąca nie wskazała zadłużenia wobec innych organów, nie powoływała się na zły stan zdrowia swój, ani męża, ani nie podnosiła, że korzysta z pomocy społecznej. Prawidłowo zatem organ ocenił, że zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do przyjęcia, iż sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca jest sytuacją szczególną, o której mowa w rozporządzeniu, gdyż brak jest dowodów świadczących o poniesieniu przez skarżącą bądź jej rodzinę strat materialnych związanych z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym.
Mając na uwadze podniesione okoliczności i uznając, że skoro ww. przepisy określające przesłanki umorzenia zaległości uzależniają zastosowanie tego rodzaju ulgi od stanowiska organu, a w tej sprawie organ - po rozważeniu zaistnienia w sprawie tych przesłanek i należytego ich uzasadnienia - podjął decyzję o odmowie ich umorzenia, to Sąd nie znajduje podstaw do uznania, że w sprawie naruszone zostały przepisy regulujące zasady umarzania tych zaległości.
Natomiast argumentacja skarżącej dotycząca błędów ZUS nie może odnieść zamierzonego skutku w tym postępowaniu, ponieważ decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, przebiegiem ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, jak też nie jest postępowaniem w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości.
Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów wskazanych przez skarżącego w zarzutach skargi (art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a.). Nie budzi wątpliwości Sądu, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób prawidłowy. Organ dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek uprawniających organ do umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości co do faktów, które organ uznał za udowodnione. Organ wyjaśnił również sprawę w kontekście przepisów dotyczących przedawnienia.
Z powyższych względów Sąd odmówił zasadności podniesionym w skardze zarzutom naruszenia przepisów postępowania, a w zakresie, w jakim organ działał na zasadzie uznania administracyjnego, ocenił, że organ wziął pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy. Ocena wniosku skarżącej znalazła wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlatego nieuzasadnione jest również twierdzenie, że organy prowadziły postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej.
Wobec treści pisma procesowego skarżącej z 17 sierpnia 20222 r. wskazać należy, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności.
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), oddalił skargę.