Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 429/21

Uzasadnienie

Sygn. akt I SA/Sz [...]

Uzasadnienie

A. S. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca"), zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 25 marca 2021 r. nr [...];

[...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z 19 lutego 2021 r. nr [...] [...]; [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] z 4 października 2018 r.; [...] z 23 października 2018 r.; [...] z 31 stycznia 2019 r. wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. oraz o nr [...] z 10 grudnia 2019 r.; [...] z 28 stycznia 2020 r.; [...] z 27 lutego 2020 r. wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S..

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Pismem z 17 listopada 2020 r. Strona wniosła o doręczenie zawiadomienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Organ I instancji zawiadomieniem z 12 stycznia 2021 r. poinformował Stronę o kosztach egzekucyjnych. Pismem z 13 stycznia 2021 r. Strona wniosła o doręczenie postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powyższych tytułów wykonawczych.

Organ I instancji postanowieniem z 19 lutego 2021 r. określił Stronie koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł. Nadto organ stwierdził, że wyżej wskazana wysokość, poprzez odwołanie się do określonej kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości, odpowiada standardom określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie.

Postanowieniem z 25 marca 2021 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że niewątpliwie 20 lutego 2021 r. tj. dzień po wydaniu postanowienia organu I instancji weszły w życie przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych stanowiących realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w toczących się postępowaniach egzekucyjnych w odniesieniu do kosztów egzekucyjnych naliczonych zgodnie z przepisami dotychczasowymi, tj. tymi, które obowiązywały do 20 lutego 2021 r., w przepisach przejściowych zawartych w art. 7-9 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.1553 ze zm.), przyjęto zasadę, że dotyczą one wyłącznie kosztów niewyegzekowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia wżycie ustawy. W niniejszej sprawie Strona zapłaciła egzekwowaną należność główną wraz z odsetkami wierzycielowi, zaś koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny, wobec powyższego zastosowanie w dalszym ciągu znajdą przepisy dotychczasowe.

Następnie, odwołując się do treści wyroku TK organ wskazał, że ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. Oznacza to, że istniała podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych wcześniej powstałych, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok Trybunału zmienił jednak normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. W przekonaniu organu odwoławczego, określenie maksymalnej opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej wyliczone w odniesieniu do maksymalnej opłaty za egzekucję z nieruchomości wypełnia lukę prawną stwierdzoną w orzeczeniu Trybunału polegającą na braku wyznaczenia maksymalnej wysokości opłat za zastosowane środki egzekucyjne.

Organ wskazał następnie, że w niniejszej sprawie kwoty pobranych kosztów egzekucyjnych wynoszą: [...] zł; [...] zł,; [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł (opłaty manipulacyjne) i [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł; [...] zł (opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych), daleko odbiegając od maksymalnych kwot tych opłat wyliczonych przez odpowiednie zastosowanie analogii z maksymalną wysokością opłat za zajęcie nieruchomości (odpowiednio: [...] zł i [...] zł). Prowadzi to do wniosku, że jakiekolwiek miarkowanie tych opłat w rozpoznawanym przypadku nie ma żadnego prawnego umocowania. Wobec powyższego w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo określił rodzaj opłat, podstawy prawne ich naliczenia oraz wskazał kwoty poszczególnych kosztów egzekucyjnych.

Strona zaskarżyła w całości ww. postanowienie organu odwoławczego skargą wniesioną do tutejszego sądu, zarzucając mu naruszenie:

1. 1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości, ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych z pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, a nadto ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych w sposób zupełnie dowolny, przy nieuzasadnionym żadnymi przepisami prawa ustaleniu wysokości opłat maksymalnych w oparciu o opłatę maksymalną za zajęcie nieruchomości;
2. 2) art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości, ustalenie wysokości opłaty manipulacyjnej z pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, a nadto ustalenie wysokości opłaty manipulacyjnej sposób zupełnie dowolny, przy nieuzasadnionym żadnymi przepisami prawa ustaleniu wysokości opłaty maksymalnej w oparciu opłatę maksymalną za zajęcie nieruchomości;
3. 3) art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności ustalenia czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku postępowania egzekucyjnego;
4. 4) art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy, nieuwzględnienie w wydanym postanowieniu słusznego interesu strony, a nadto poprzez podejmowanie przez organ działań wykraczających poza jego kompetencje i nieuprawnione wypełnianie przez organ luk prawnych.

Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca podniosła ponadto, powołując się na ugruntowane orzecznictwo sadów administracyjnych, że opłata egzekucyjna, o której stanowi art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm., dalej: "P.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo.

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. a następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych [...] z 4 października 2018 r.; [...] z 23 października 2018 r.; [...] z 31 stycznia 2019 r. wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. oraz o nr [...] z 10 grudnia 2019 r.; [...] [...] stycznia 2020 r.; [...] z 27 lutego 2020 r. wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. - wystawionych na Skarżącą jako zobowiązaną a obejmujących należności dotyczące niezapłaconego podatku od towarów i usług.

Celem wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności Skarżącej:

1. 1) w stosunku do Izby Administracji Skarbowej w S. z tytułu zasądzonych kosztów postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Sz [...] (poprzednia firma Skarżącej [...] Sp. z o.o.) – pismo z [...]-[...] r.; tytuł wykonawczy z 4.10.2018 r. nr [...] wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.;
2. 2) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A.– pismo z 04-10-2018 r. i aktualizacja zajęcia z 18-10-2018 r.; tytuł wykonawczy z 4.10.2018 r. nr [...] wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; pismem z 4.10.2018 r. bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak środków; (poprzednia firma Skarżącej [...]
3. 3) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]A.– pismo z 04-10-2018 r. i aktualizacja zajęcia z 18-10-2018 r.; tytuł wykonawczy z 4.10.2018 r. nr [...] wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; pismem z 4.10.2018 r. bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak środków; (poprzednia firma Skarżącej [...] Sp. z o.o.);
4. 4) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] pismo z [...]-10-2018 r. i aktualizacja zajęcia z 18-10-2018 r.; tytuł wykonawczy z 4.10.2018 r. nr [...] wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; pismem z 5.10.2018 r. bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak środków; (poprzednia firma Skarżącej [...]
5. 5) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] – pismo z 24-10-2018 r.; tytuł wykonawczy z 23.10.2018 r. nr [...] wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; pismem z 14-01-2019 r. r. (w odpowiedzi na zajęcie z 20.12.2018 r.) bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na fakt wygaśnięcia w dniu 31.12.2018 r.; umowy rachunku bankowego;
6. 6) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] – pismo z 01-02-2019 r.; tytuł wykonawczy z 31.01.2019 r. nr [...] wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; pismem z 04-03-2019 r. r. (w odpowiedzi na ponaglenie) bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak środków na rachunkach dłużnika;
7. 7) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] – pismo z 04-02-2020 r.; tytuły wykonawcze m.in.:

z 10 grudnia 2019 r. nr [...]; z 28 stycznia 2020 r. nr [...] wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; oraz pismo z 09.03.2020 r. w odniesieniu do tytułu wykonawczego z 27 lutego 2020 r. nr [...] wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S..

Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny dokonywał ponadto zajęć wierzytelności Skarżącej z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych również na podstawie innych aniżeli w rozpoznawanej sprawie tytułów wykonawczych i również uzyskiwał odpowiedzi z banków o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków, i tak m.in. dokonał zajęcia wierzytelności:

1. 1) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P... pismo z 07-12-2018 r.; tytuł wykonawczy z 6.12.2018 r. nr [...] (inny aniżeli w rozpoznawanej sprawie) wystawiony przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; pismem z 4.03.2019 r. bank ten wskazał (w odpowiedzi na ponaglenie) że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak środków na rachunkach dłużnika;
2. 2) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] pismo z 04-09-2018 r.; tytuły wykonawcze z wystawione przez Prezydenta Miasta O. W. i Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. sprzed wystawienia ww. tytułów wykonawczych; pismem z 11.09.2018 r. bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak środków;
3. 3) z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] pismo z 04-09-2018 r.; tytuły wykonawcze z wystawione przez Prezydenta Miasta O. W. i Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. sprzed wystawienia ww. tytułów wykonawczych; pismem z 11.09.2018 r. bank ten wskazał, że zajęcie wierzytelności nie może zostać zrealizowane w całości z uwagi na brak środków.

Pismami z 4 grudnia 2020 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego poinformował, że na skutek spłaty przez Skarżącą układu ratalnego zaległości objęte tytułami wykonawczymi: [...] z 31 stycznia 2019 r.;

[...] z 23 października 2018 r.; nr [...] z 4 października 2018 r. wystawionymi przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. wynoszą [...] zł.

W dniu 19 lutego 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. wydał postanowienie, w którym określono wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono Skarżącą. Na koszty te w łącznej kwocie [...] zł złożyła się: opłaty manipulacyjne oraz opłaty egzekucyjne naliczone m.in. za ww. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Skarżącej w bankach [...] [...]

Jak wskazał organ powyższe koszty zostały wyliczone m.in. na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 2-10 u.p.e.a., z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 oraz wyrokach

NSA z 5 marca 2019 r., II FSK 2466/18 i z 13 maja 2020 r., II FSK 2950. Postanowieniem z 25 marca 2021 r. nr j.w. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji podzielając zawartą w jego uzasadnieniu argumentację. Ponadto organ wskazał, że Skarżąca w toku egzekucji, co do zasady, dokonała wpłat wierzycielowi i organowi egzekucyjnemu ([...] koszty egzekucyjne).

Na wstępie rozważań Sąd podkreśla, że w rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że czynności egzekucyjne organu obejmowały m.in. zajęcia wierzytelności Skarżącej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w ww. bankach. Jak wynika z akt sprawy, a czego organ nie kwestionuje, banki te udzielały informacji o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci braku wierzytelności (brak środków na rachunkach) i zamknięciu rachunku bankowego. Organ nie kwestionuje i tego, że Skarżąca, co do zasady, dokonała zapłaty należności objętej ww. tytułami wykonawczymi w całości już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego przed 20 lutego 2021 r. Skarżąca również przed 20 lutego 2021 r. spłaciła koszty egzekucyjne.

Należy zauważyć, że w stanie prawnym obowiązującym w rozpoznawanej sprawie w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny pobiera opłatę m.in. za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł [...] gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15, we właściwym odczytaniu przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Jednocześnie, w tym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. W doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianej regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat, a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).

Skład orzekający w sprawie w pełni akceptuje pogląd wyrażony w przywołanym wyroku i przyjmuje go za własny. W tym względzie Sąd w składzie orzekającym podziela tym samym poglądy wyrażone w ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwie sądów administracyjnych, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. wyroki NSA z: 24 września 2020 r., II FSK 1168/20; 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18; 14 listopada 2019 r.; 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15;

I GSK 2918/18; 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; 19 maja 2020 r., II FSK 3049/19; 20 maja 2020 r., I GSK 1805/19; 28 maja 2020 r.,

I GSK 1945/19; 30 maja 2019 r., II FSK 613/19; 16 czerwca 2020 r., I GSK 533/20; 30 lipca 2020 r., I GSK 836/20; 6 sierpnia 2020 r., I GSK 413/18; 10 grudnia 2020 r.,

I GSK 1435/20; 10 grudnia 2020 r., I GSK 1071/20; wyroki WSA w: Szczecinie z 20 lutego 2020 r., I SA/SZ 806/19; z 9 kwietnia 2019 r., I SA/Sz 1092/17;

z 26 września 2018 r., I SA/Sz 529/18 i z 21 lutego 2019 r., I SA/Sz 893/18; w Opolu z 4 listopada 2020 r., I SA/Op 216/20; w Bydgoszczy z 2 czerwca 2020 r., I SA/Bd 176/20; w Warszawie z 14 maja 2021 r., V SA/Wa 503/21; z 25 maja 2021 r.,

V SA/Wa 752/21).

Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie wiadomo, że na gruncie omawianych regulacji w przeszłości prezentowano w orzecznictwie również pogląd odmienny, niemniej jednak aktualne, m.in. powyżej wskazane orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", a nie "zajęciu rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych – wierzytelności (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 maja 2021 r., V SA/Wa 752/21). Zgodnie z tym przepisem, zajęcie, o którym mowa w § 1 art. 80, obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Jednak, w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych zobowiązanego w ww. banku jednakże w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności prawdopodobnie nie uzyskano żadnej kwoty a banki wyjaśniły, że przeszkodą w realizacji zajęcia jest brak wierzytelności Skarżącej w stosunku do banków z ww. tytułów. Poza sporem pozostaje i to, że jak wskazał organ, co do zasady, całość zadłużenia wraz z kosztami egzekucyjnymi została uiszczona przez Skarżącą.

Według składu orzekającego w sprawie, ww. okoliczności organ egzekucyjny i organ nadzoru nie wzięły pod uwagę, dlatego też należało ocenić, że organ egzekucyjny - bez należytego rozważenia - obciążył wierzyciela opłatami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia ww. wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia, jak wynika z akt sprawy, na zajętych rachunkach bankowych nie było środków pieniężnych jak i nie istniała wierzytelność z tytułu wkładu oszczędnościowego. Skoro więc przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za samą czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do faktycznego zajęcia wierzytelności na tym rachunku i chociażby częściowego wyegzekwowania należności, dopóty nie ma podstaw prawnych do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W ocenie Sądu w powyższym zakresie organ egzekucyjny naruszył przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przy czym Sąd wskazuje, że również w odpowiedzi na skargę organ nie ustosunkował się do zarzutów Skarżącej w tym zakresie podnosząc jedynie, że zapłata egzekwowanych należności przez Skarżącą po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych. W tym też zakresie organ nie poczynił innych ustaleń zaś ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych Skarżącej było skuteczne leczy nie zostało zrealizowane z uwagi na wcześniej dokonaną przez Skarżącą spłatę zadłużenia wraz z kosztami egzekucyjnymi. Ta okoliczność niewątpliwie wymaga wyjaśnienia przez organy i w tym też zakresie Sąd uznał, że organ naruszył przepisy postepowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W sprawie sporna jest także kwestia obciążenia Skarżącej opłatą manipulacyjną.

W zakresie opłaty manipulacyjnej Sąd uważa, że jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. wyroki NSA z: 14 listopada 2019 r., I GSK 2918/18; 9 kwietnia 2019 r., II FSK 3802/18; 12 października 2007 r., II FSK 1338/06; 12 października 2007 r., II FSK 1339/06; 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17). Opłata manipulacyjna stanowi swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne (np. doręczenie tytułu wykonawczego) dokonane w toku prowadzonej egzekucji, a obowiązek jej zapłaty, nie zależy od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego (por. wyroki WSA w: Bydgoszczy z 21 stycznia 2020 r., I SA/Bd 743/19; Bydgoszczy z 26 listopada 2019 r., I SA/Bd 598/19; Bydgoszczy z 27 listopada 2019 r., I SA/Bd 596/19; Łodzi z 26 września 2019 r., III SA/Łd 685/19; Łodzi z 6 listopada 2019 r., III SA/Łd 704/19).

Wypada w tym zakresie podkreślić, że opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, czego Skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie kwestionuje (por. wyroki NSA z: 12 października 2007 r., II FSK 1339/06; 12 października 2007 r., II FSK 1148/06). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

W odniesieniu do powyższego Sąd wskazuje ponadto, że jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 marca 2021 r.,

III FSK 2493/21 problem ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, był już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. W orzecznictwie NSA zaobserwować można trzy zasadnicze linie orzecznicze. Według pierwszej z nich, podczas ustalania wysokość kosztów egzekucyjnych należy odnieść je do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości, gdyż jest to jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się do najbardziej pracochłonnych czynności egzekucyjnych (por. m.in. wyrok NSA z 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18; z 24 maja 2019 r., II FSK 407/19; z 26 czerwca 2019 r., II FSK 2549/17; z 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19. Według drugiej linii orzeczniczej, wobec bezczynności ustawodawcy po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w ogóle nie można pobierać kosztów egzekucyjnych, gdyż w przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszone zostaną wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego wzorce konstytucyjne (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2019 r., II FSK 2576/18; z 18 września 2019 r., II FSK 3238/17).

Zgodnie natomiast z trzecią linią orzeczniczą, organ egzekucyjny powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było mu zarzucić naruszenia standardów określonych w wyżej wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego i dlatego konieczne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (por. wyroki z 14 marca 2019 r., II FSK 3700/18; z 13 czerwca 2019 r., II FSK 2037/17).

W rozpatrywanej sprawie stanowisko Sądu oraz organu zbieżne jest ze stanowiskiem zawartym w pierwszej z wyżej wymienionych linii orzeczniczych, które to stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

W przywołanym wyroku Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodna z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, stosownie natomiast do art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, organy oraz Sądy mają obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału, który pozbawia przepis stanowiący podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności.

Punktem wyjścia rozważań nad skutkami, jakie dla obrotu prawnego wywiera wspomniany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, musi być analiza jego treści – zarówno samego rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji, jak i motywów przedstawionych w uzasadnieniu.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał wprost wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Jak wyjaśnił Trybunał, w tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Tym samym Trybunał uznał dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) o charakterze ryczałtowym niepowiązanych z indywidualną sytuacją zobowiązanego ani z nakładem pracy organu egzekucyjnego czy stopniem skuteczności jego działań. Trybunał Konstytucyjny wyraził tezę o dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych, które uzależnione są tylko od wysokości kwoty podlegającej egzekucji – z zastrzeżeniem konieczności wyznaczenia górnej granicy tych opłat, limitującej kwotę określoną procentowo. Tylko do tego ostatniego elementu odnosi się skutek analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który można zakwalifikować do kategorii wyroków zakresowych o charakterze negatoryjnym, a także, gdyż jego istota polega na wskazaniu zaniechania ustawodawczego, polegającego na niepełnym zakresie regulacji. Wobec utrzymującego się stanu tego zaniechania ustawodawczego, ze względu na brak stosownej ingerencji ustawodawcy, stwierdzoną przez Trybunał lukę prawną uzupełnić musiała praktyka orzecznicza organów stosujących prawo, której zgodność z prawem ocenić winny sądy administracyjne (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. z 2021.137).

Jak dalej wskazał NSA w ww. wyroku z 24 marca 2021 r., III FSK 2493/21 orzeczenia, które proponują miarkowanie wysokości opłat egzekucyjnych w zależności od realiów konkretnego postępowania egzekucyjnego, czyli jego pracochłonności, czasochłonności i stopnia skomplikowania (m.in. wyroki NSA z 14 marca 2019 r., II FSK 3700/18; z 13 czerwca 2019 r., II FSK 2037/17;

z 10 stycznia 2020 r., II FSK 869/18; z 29 maja 2020 r., I GSK 1529/19), nasuwają istotne wątpliwości. Wynikają one przede wszystkim z analizy uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym podkreśla się, jak już wskazywano powyżej, konstytucyjną prawidłowość regulacji nieuzależniającej wysokości opłaty od indywidualnej sytuacji zobowiązanego oraz od nakładu pracy i stopnia skuteczności organu egzekucyjnego, gdyż ze swej istoty opłaty te nie wiążą się z ekwiwalentnością świadczenia podmiotu publicznoprawnego. Rozwiązanie proponowane w wymienionych judykatach i postulowane przez Skarżącą wydaje się więc przeczyć stanowisku Trybunału. Co prawda Trybunał Konstytucyjny w dalszej części uzasadnienia swego wyroku nawiązał do efektywności działań organu egzekucyjnego w konkretnej sprawie oraz pewnej ekwiwalentności jego świadczeń, niemniej jednak argumentacja ta jest w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie ukierunkowana na uwypuklenie niedopuszczalności traktowania opłat egzekucyjnych jako sankcji za niewykonanie obowiązku, którą to potencjalną wadliwość w przypadku egzekwowania obowiązków pieniężnych o znacznej wartości właśnie eliminuje kwotowe określenie górnej granicy opłaty, limitujące kwotę określaną procentowo.

Takie rozumienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego poddaje w wątpliwość aprobowanie miarkowania opłat w oparciu o obiektywnie nieprecyzowalne i labilne kryteria, jak czasochłonność, pracochłonność i stopień skomplikowania, a nawet efektywność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zastrzeżenia te są tym mocniejsze, że dyskutowane rozumienie wyroku Trybunału prowadzi wprost do podważenia zasady stosowania stawek stosunkowych (procentowych), o charakterze ryczałtowym, którą to zasadę Trybunał wyraźnie jednak zaaprobował (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19).

W powyżej wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że dla uniknięcia dowolności w określeniu górnego limitu opłat, otwierającej drogę do sporów i subiektywizmu rozstrzygnięć, można odwołać się do obiektywnego i posiadającego normatywną podstawę kryterium, jakim jest przewidziana w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalna kwota opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości. Jest to jedyny przepis stanowiącego o wysokości opłat art. 64 u.p.e.a., który wspomniany limit kwotowy przewiduje. Zgodnie z jego treścią, Organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie nieruchomości – 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Jako że opłatę tę także oblicza się stosunkowo jako określony procent kwoty egzekwowanej należności, spełnia ona wszelkie kryteria konstytucyjności, opisane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Stosując zatem uprawnioną i uzasadnioną w tym przypadku zasadę wnioskowania z analogii legis można powyższe uregulowanie odpowiednio zastosować do określenia opłaty manipulacyjnej, jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie, a także, o czym była już mowa powyżej, znajduje poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18; z 24 maja 2019 r., II FSK 407/19; z 26 czerwca 2019 r., II FSK 2549/17).

W rozpoznawanej sprawie obciążenie Skarżącego opłatą manipulacyjną było zatem zasadne i organ nie naruszył art. 64 § 6 u.p.e.a. Uzasadniając wysokość opłat, organ odwoławczy nawiązał do regulacji ustawy egzekucyjnej, dotyczącej wysokości naliczania kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Wskazać należy, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Ponieważ podzielenie maksymalnej kwoty opłaty za zajęcie nieruchomości ([...] zł) przez przewidzianą dla tej czynności egzekucyjnej stawki procentowej w wysokości 8 daje kwotę [...]zł za każdy 1% innej należnej opłaty, można ją uznać za maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej, która zasadniczo stanowi 1% egzekwowanej należności. W rezultacie określenie maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości.

W rozpatrywanej sprawie wysokość obliczonej przez organ tą metodą opłaty manipulacyjnej nie przekracza w żadnych z przypadków maksymalnej kwoty opłaty. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem Skarżącej, że organ nie poczynił jak i nie odniósł się ustaleń faktycznych w zakresie tego czy wysokość tej opłaty jest adekwatna do nakładu pracy organu. Miarkowanie wysokości tych opłaty w oparciu o pracochłonność, skuteczność i ekwiwalentność czynności w sytuacji, gdy nie przekraczają one kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego (por. wyrok NSA z 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19).

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zarzuty skargi odnoszące się do opłaty manipulacyjnej, tj. w zakresie naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. okazały się bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji biorąc po uwagę, że rozstrzygnięcie organów obejmowało łącznie całość kosztów egzekucyjnych.

Na podstawie art. 141 § 4 P.p.s.a. sąd wskazuje, aby organy w dalszym postępowaniu uwzględniły ww. wykładnię prawa przedstawioną w wyroku i dokonały stosownych ustaleń w zakresie faktycznego zajęcia ww. wierzytelności Skarżącej i wydały stosowne do tych ustaleń rozstrzygnięcie w sprawie, które będzie znajdowało pełne odzwierciedlenie w aktach sprawy i w sposób jednoznaczny uwzględniało poczynione ustalenia.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 209 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2019.2325).

Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego skarżącej w kwocie [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego w postępowaniu sądowym.

Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Zdanie Odrębne

Zdanie odrębne sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. E. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie: I SA/Sz 429/21.

Sprawa dotyczyła ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, przy czym nie zgadzam się ze stanowiskiem Sądu w tej jego części, w jakiej odnosi się do wykładni przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm. - dalej w skrócie "u.p.e.a.") w zakresie zastosowania w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia egzekucyjnego wierzytelności z rachunku bankowego.

Przytoczony w uzasadnieniu kwestionowanego w niniejszym zdaniu odrębnym wyroku stan faktyczny nie wymaga powtórnego opisania ani analizy stanowiska organu.

Zgłoszone przeze mnie zdanie odrębne odnosi się w istocie do wykładni przepisu art. 80 u.p.e.a. w świetle zajętego stanowiska Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uchylając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Organu egzekucyjnego I instancji w uzasadnieniu wyroku, odnosząc się do zastosowanego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej środka egzekucyjnego przez egzekucję z rachunku bankowego, wskazał, że: "W odniesieniu do zajęcia rachunku bankowego w [...] na podstawie zawiadomienia z dnia 30 sierpnia 2017 r. (...) należy zauważyć (...), iż na rachunku tym nie było środków pieniężnych.", po czym dalej Sąd stwierdził, że: "W konsekwencji organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z tytułu zajęcia rachunku bankowego w [...] gdyż na zajętym rachunku brak było środków pieniężnych. Przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie samego rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Organ nie przedstawił dowodów, z których wynikałoby, że na powyższym rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne".

Z tym stanowiskiem Sądu nie zgadzam się, gdyż w mojej ocenie nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności pozostaje w sprzeczności z jednoznacznym literalnie brzmieniem przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a. Uważam, w aspekcie prawnoprocesowym, że skuteczność zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego nie zależy od stanu środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym, jest to bowiem drugorzędna kwestia i nie znaczenia prawnego dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. Nie można mylić skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego przez zajęcie egzekucyjne wierzytelności z rachunku bankowego od nieskutecznej egzekucji z rachunku bankowego (braku wyegzekwowania dochodzonej należności pieniężnej).

Zatem, w kontekście przedstawionego stanowiska Sądu istotny dla rozstrzygnięcia spornej materii ma przepis art. 80 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29.10.2020 r.), który stanowi, że:

"§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

§ 2. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

§ 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.".

Natomiast w obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 30.10.2020 r., przepis art. 80 u.p.e.a. brzmi:

"§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1. 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2. 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
3. 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

§ 2. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1. 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
2. 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

§ 2a.Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze:

1. 1) świadczeń alimentacyjnych, świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń integracyjnych, świadczeń wychowawczych, jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", oraz świadczeń dobry start;
2. 2) świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 tej ustawy, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej.

§ 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.".

Moim zdaniem, przytoczony wyżej przepis art. 80 u.p.e.a., niezależnie od jego brzmienia w danym okresie, uzasadnia zasadność stanowiska organu egzekucyjnego co do obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych, a więc obciążenia zobowiązanego/ lub wierzyciela opłatą z tytułu dokonania skutecznego "zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego", co następuje w dacie doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego, stosownie do art. 80 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Taki też pogląd, który całkowicie popieram, zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lutego 2014 r., II FSK 578/12 (publikowany w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.nsa.gov.pl), w którym Sąd ten - odnosząc się do art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. - wprost wskazał, że:

"Kluczowe dla określenia momentu dokonania omawianego zajęcia, (...), pozostaje postanowienie zawarte w § 2 cytowanej regulacji, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia (...) o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku.

W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a.".

W świetle przytoczonego wyroku NSA, zachodzi więc podstawa do uznania, że stanowisko Sądu w spornej kwestii, opierające się na tezie, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym, nie dochodzi do zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego, nie jest uprawnione, a przede wszystkim pozostaje w sprzeczności z jasnym literalnie brzmieniem przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a., który doprecyzowuje normę zawartą w § 1 co do momentu (chwili) "zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego" wskazując wprost, że zajęcie to "jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia".

Nadto, należy pamiętać, że postępowanie egzekucyjne ma na celu zaspokojenie roszczeń wierzyciela w drodze podjęcia przymusowych działań egzekucyjnych podejmowanych w stosunku do zobowiązanego, czyli wbrew woli dłużnika, a działania te podejmuje organ egzekucyjny w imieniu i na rzecz wierzyciela na podstawie jego wniosku przez zastosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych przepisami u.p.e.a.

Zatem, kluczowe dla rozstrzygnięcia spornej kwestii ma zrozumienie znaczenia terminu "wierzytelność" w kontekście terminów stosowanych dla potrzeb ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zdefiniowanych w jej art. 1a. W szczególności istotne znaczenie mają w spornej materii terminy: "czynności egzekucyjne", "opłata komornicza", "organ egzekucyjny", środek egzekucyjny", "wierzyciel", "zajęcie egzekucyjne", jak i ""zajęcie zabezpieczające" oraz "zobowiązany".

I tak, w myśl art. 1a, ilekroć w ustawie (u.p.e.a.) jest mowa o:

1. - "czynności egzekucyjnej" - rozumie się przez to - wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (pkt 2);
2. - "opłacie komorniczej" - rozumie się przez to opłatę wynoszącą 5 % kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych (pkt 6);
3. - "organie egzekucyjnym" - rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków;
4. - środku egzekucyjnym - stosownie do art. 1a pkt 12 u.p.e.a, rozumie się przez to:
5. a) w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję:
6. - z pieniędzy,
7. - z wynagrodzenia za pracę,
8. - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,
9. - z rachunków bankowych,
10. - z innych wierzytelności pieniężnych,
11. - z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,
12. - z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,
13. - z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy,
14. - z weksla,
15. - z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,
16. - z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
17. - z pozostałych praw majątkowych,
18. - z ruchomości,
19. - z nieruchomości;
20. - "wierzycielu" - rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (pkt 13);
21. - "zajęciu egzekucyjnym" - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym (pkt 18);
22. - "zajęciu zabezpieczającym" - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku;
23. - "zobowiązanym" - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają (pkt 20).

W świetle przytoczonych wyżej legalnych definicji terminów użytych przez ustawodawcę dla potrzeb stosowania tej ustawy o postępowaniu egzekucyjnych w administracji nie budzi więc wątpliwości, że w postępowaniu egzekucyjnym w celu wyegzekwowania wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, organ egzekucyjny jest uprawniony podejmować czynności egzekucyjne przez zastosowanie określonych w u.p.e.a. środków egzekucyjnych służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków, w tym przez egzekucję z rachunku bankowego.

Jak już wyżej wskazano, przez "zajęcie egzekucyjne" należy rozumieć czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Jak wynika z art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia "wierzytelności" z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu "wierzytelności pieniężnej" zobowiązanego z rachunku bankowego

Istotne zatem znaczenie dla analizy skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego przez egzekucję z rachunku bankowego (pkt 12 tiret czwarte u.p.e.a.), mają pojęcia "wierzytelność" i "wierzytelność pieniężna".

Jednak ustawa u.p.e.a. nie zawiera definicji pojęć "wierzytelność" i "wierzytelność pieniężna", zatem, dokonując ich wyjaśnienia, należy posiłkować się definicjami legalnymi stosowanymi dla potrzeb ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, określonymi w jej art. 1a.

W świetle przytoczonych definicji przyjąć należy, że "wierzytelność" to prawo z którego wynika możliwość żądania przez wierzyciela spełnienia przez dłużnika świadczenia (wykonania obowiązku), a znajduje to uzasadnienie w ustawowej definicji terminu "wierzyciel", zawartej w art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w myśl której przez "wierzyciela" należy rozumieć podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.

Skoro "wierzytelność" oznacza prawo do żądania spełnienia świadczenia (obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym) z określonego stosunku zobowiązaniowego – tutaj, z umowy rachunku bankowego - wierzycielowi przysługuje wobec dłużnika (banku) żądanie o wypłatę kwot wpłaconych na rachunek bankowy, którego zobowiązany jest posiadaczem. Samo więc zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego należącego do zobowiązanego, nie pozbawia zobowiązanego statusu prawnego bycia "posiadaczem rachunku bankowego", o jakim mowa w art. 50 ustawy – Prawo bankowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1896), a wyłącznie ogranicza zobowiązanego w zakresie prawa do swobodnego dysponowania "kwotami" (wierzytelnością pieniężną), które znajdują się na rachunku bankowym w chwili zajęcia lub, które zostaną wpłacone po dokonaniu zajęcia. Organ egzekucyjny, realizując wniosek wierzyciela, zajmuje - w celu przymusowego wyegzekwowania dochodzonej należności – wierzytelność, tj. prawo zobowiązanego do żądania wypłaty określonej sumy pieniężnej z rachunku bankowego, i w wyniku tego "zajęcia" (w kontekście przytoczonej wyżej definicji "zajęcia egzekucyjnego", stosownie do art. 1a pkt 18 u.p.e.a.) wstępuje w prawa zobowiązanego w zakresie tylko swobodnego dysponowania (zarządzania) kwotami, które w chwili zajęcia znajdowały się na rachunku bankowym lub, które po dokonaniu zajęcia wpłyną na rachunek bankowy, przy czym dysponuje nimi tylko do wysokości egzekwowanej należności, z wyjątkiem kwot wolnych od zajęcia zgodnie przepisami prawa.

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skutkuje nałożeniem - z mocy art. 80 § 1 u.p.e.a. - na rzecz dłużnika (banku) obowiązku obejmującego zakaz wypłat z rachunku bankowego - bez zgody organu egzekucyjnego - jakichkolwiek kwot na rzecz zobowiązanego, z wyjątkiem kwot wolnych od zajęcia, ma bowiem bank jako dłużnik obowiązek przekazać na rzecz organu egzekucyjnego (wykonującego wniosek egzekucyjny wierzyciela) kwoty znajdujące się na rachunku bankowym zobowiązanego, do wysokości egzekwowanej przez wierzyciela należności.

W tym kontekście mamy do czynienia z ekspektatywą, czyli tzw. wierzytelnością przyszłą, czyli przyszłym prawem do jakiegoś dobra, prawo które dopiero się obejmie. Jest to sytuacja, gdy warunki prawne do powstania danej wierzytelności nie zostały jeszcze całkowicie spełnione, i oczekuje się na ich wykonanie (np. poprzez realizację danej czynności, tutaj, dokonanie wpłat na rachunek bankowy zobowiązanego). Ekspektatywa jest prawem majątkowym, zatem może być także przedmiotem egzekucji.

A zatem, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, o jakim mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a., jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, natomiast konieczną przesłanką warunkującą skuteczność zastosowania tego środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 12 lit. a) tiret czwarte u.p.e.a.), jest zawiadomienie zobowiązanego o jego zastosowaniu (o zajęciu jego prawa do żądania wypłaty kwoty z rachunku bankowego, którego nadal zobowiązany jest posiadaczem), co w stanie faktycznym badanej sprawy miało miejsce, i nie jest kwestionowane.

Natomiast, odmienne stanowisko prezentowane przez tutejszy Sąd, a mianowicie, że opłata egzekucyjna wyliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, czyli tylko wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne – nie znajduje oparcia w wyżej przytoczonych przepisach u.p.e.a., w szczególności w normie o charakterze bezwzględnie wiążącym (iuc cogens) zawartej art. 80 § 2 u.p.e.a.

W mojej ocenie, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu, środki finansowe na rachunku bankowym zobowiązanego, na którym gromadzone są dokonywane wpłaty (przez posiadacza rachunku, jak i osoby trzecie), stanowią majątek zobowiązanego będącego posiadaczem rachunku bankowego. Z rachunku tego może być prowadzona egzekucja należności pieniężnych (egzekucja długu zobowiązanego na rzecz wierzyciela). Posiadaczem rachunku bankowego może być między innym osoba fizyczna, jak i osoba prawna, a staje się posiadaczem rachunku bankowego z chwilą zawarcia umowy z bankiem na prowadzenie rachunku bankowego, stosownie do przepisów ustawy - Prawo bankowe. W myśl art. 50 Pr. bankowego, posiadacz rachunku bankowego dysponuje swobodnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, przy czym w umowie z bankiem mogą być zawarte postanowienia ograniczające swobodę dysponowania tymi środkami. Z chwilą zawarcia tej umowy, bank staje się dłużnikiem posiadacza rachunku bankowego z tytułu wpłaconych na jego rachunek bankowy kwot, gdyż posiadacz rachunku bankowego ma prawo a bank ma obowiązek wypłacić na jego żądanie kwoty wpłacone na jego rachunek.

Wpłacone na rachunek bankowy kwoty pieniężne stają się mieniem posiadacza rachunku bankowego, do którego nabył prawo do jego dysponowaniem (rozporządzaniem) z chwilą ich wpłaty, które jako kategoria prawna stanowi jego ekspektatywę, czyli wierzytelność posiadacza rachunku bankowego wobec banku, który prowadzi ten rachunek, tj. ma prawo żądać od banku wypłaty kwot wpłaconych na ten rachunek bankowy. Właśnie to prawo posiadacza rachunku bankowego do rozporządzania kwotami wpłaconymi na rachunek bankowy stanowi "wierzytelność", która jest przedmiotem zajęcia egzekucyjnego dokonanego w trybie art. 80 § 1 w zw. z § 2 u.p.e.a. Przed dokonaniem zajęcia egzekucyjnego rachunku bankowego, jego posiadacz jest w pełni uprawniony rozporządzać swoim prawem do wypłaty kwot wpłaconych na rachunek, czyli wierzytelnością pieniężną. Właśnie ta wierzytelność pieniężna podlega zajęciu egzekucyjnemu do wysokości egzekwowanych należności pieniężnych, i z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu tej wierzytelności pieniężnej, stosownie do art. 80 § 2 u.p.e.a., czyli prawa posiadacza rachunku bankowego do żądania od banku wypłaty, zobowiązany zachowuje status posiadacza rachunku bankowego, ale z uwagi na dokonane zajęcie egzekucyjne tego prawa do żądania do wypłaty (czyli wierzytelności z rachunku bankowego), które następuje z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia bankowi o zajęciu wierzytelności pieniężnej - posiadacz rachunku, będąc zobowiązanym wobec egzekwującego wierzyciela, jest ograniczony w prawie rozporządzania kwotami wpłaconymi lub wpłacanymi, tj. bank ma zakaz wypłat z rachunku bankowego - bez zgody organu egzekucyjnego - jakichkolwiek kwot na rzecz zobowiązanego, z wyjątkiem kwot wolnych od zajęcia, bank jako dłużnik ma bowiem obowiązek przekazać na rzecz organu egzekucyjnego (wykonującego wniosek egzekucyjny wierzyciela) kwoty wpłacone na rachunek bankowy zobowiązanego, do wysokości egzekwowanej przez wierzyciela należności.

Egzekucji z rachunku bankowego podlega bowiem ekspektatywa prawa do dysponowania kwotami na rachunku bankowym, na którą składają się kwoty wpłacone (niezależnie przez kogo) na ten rachunek i prawo do żądania ich wypłaty.

Warto również dodać, że w obecnym stanie prawnym (art. 80 § 2 pkt 2 u.p.e.a.), zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do innych rachunków bankowych zobowiązanego otwartych po dokonaniu zajęcia, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu numery tych rachunków. Nadto, należy pamiętać, że zajęcie wierzytelności jest także skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany.

Sumując, do skutecznej egzekucji z rachunku bankowego dochodzi na skutek zajęcia ekspektatywy, czyli wierzytelności obejmującej prawa posiadacza rachunku bankowego do rozporządzania kwotami na rachunku bankowym, na którą składają się kwoty wpłacone, a zajęcie to następuje z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego. Zatem, do skutecznego zajęcia egzekucyjnego wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia zawiadomienia bankowi (dłużnikowi posiadacza rachunku bankowego) o zajęciu, a nie zobowiązanemu, niezależnie od tego, że również musi zostać zawiadomiony o zajęciu egzekucyjnym jego wierzytelności pieniężnej (prawie do żądania wypłat kwot) z rachunku bankowego, przy pamiętać należy, że przez termin "zajęcie egzekucyjne" należy rozumieć czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Z tych też powodów uważam, że stanowisko Sądu, zawarte w uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, oparte - moim zdaniem - na błędnej i zawężającej wykładni prawa, ze szkodą na rzecz wierzycieli egzekwujących swoje roszczenia pieniężne, a nie taki był zamysł ustawodawcy w zakresie stosowania środka egzekucyjnego przez egzekucję z rachunku bankowego, co uzasadnia użyte przez ustawodawcę w art. 80 § 1 u.p.e.a. określenie "Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego", zaś art. 80 § 2 u.p.e.a. (w obecnym brzmieniu) doprecyzowuje myśl ustawodawcy przewidzianą § 1, że: "Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1. 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
2. 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.".

Zwrócić należy uwagę, że ustawodawca nie zastosował przy środku egzekucyjnym w postaci egzekucji z rachunku bankowego terminu "zajęcie pieniędzy z rachunku bankowego", mimo że przewiduje egzekucję z pieniędzy w art. 1a pkt 1 tiret pierwsze u.p.e.a., co świadczy, że celowo użył terminu "wierzytelność" i "wierzytelność pieniężna", przez co zawęził egzekucję z rachunku bankowego tylko zajęcia "prawa posiadacza rachunku bankowego" do żądania od banku wypłaty kwot wpłaconych na jego rachunek do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej, a wyniku tego "zajęcia egzekucyjnego" organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym art. 1a pkt 18 u.p.e.a.) lub w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku (art. 1a pkt 19 u.p.e.a.).

Stanowisko to uzasadniają także kolejne, następujące po art. 80, przepisy u.p.e.a. regulujące egzekucję z rachunku bankowego, w tym także przepisy regulujące egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych.

Dlatego też nie mogę zaakceptować tego stanowiska z wyżej przedstawionych przyczyn, stąd konieczne było zgłoszenie zdania odrębnego.

VOTUMSEPARATUM