Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 439/11

Uzasadnienie

E. i W. D., pismem z dnia 26 kwietnia 2011 r., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na opisaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. Skarżący, wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie[...] zł należnego od ich skargi, zwrócili się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami, oraz że poza nieruchomością w postaci domu o powierzchni[...] – obecnie innego majątku nie posiadają. Nie wykazali także zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), ani żadnych przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] euro. W rubryce formularza PPF dotyczącej dochodów wpisano zasiłek chorobowy otrzymywany przez.E D. oraz podano, że pozostali członkowie rodziny obecnie nie otrzymują dochodów.

Referendarz sądowy, działając w myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej w skrócie: P.p.s.a., pismem z dnia 6 lipca 2011 r., wezwał E. i W. D. do nadesłania dokumentów i dodatkowych oświadczeń, w tym m.in.:

1. a) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez E. D. świadczenia chorobowego, a także zaświadczenia o stanie zdrowia i zdolności do podjęcia pracy;
2. b) zaświadczenia z urzędu pracy, czy W. D. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku;
3. c) zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się o jej przyznanie, jeśli pomoc otrzymują - w jakiej wysokości;
4. d) wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy;
5. e) wykazu posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy;
6. f) dodatkowego oświadczenia, czy skarżący prowadzą gospodarstwo rolne, jaka jest jego powierzchnia (grunty własne i dzierżawione), czy otrzymują dopłaty unijne oraz o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego;
7. g) dodatkowego oświadczenia w zakresie nabytej w 2010 r. nieruchomości w postaci działek nr [...] w G. - czy zostały sprzedane, wydzierżawione oraz o wysokości przychodów ze sprzedaży, dzierżawy tych działek, czy skarżący uzyskują z nich inne pożytki.

Skarżący nie udzielili żadnej odpowiedzi na wskazane wezwanie.

W tym stanie rzeczy, postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2011 r., referendarz odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że nie wykazali oni, iż nie są w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza, przedstawione we wniosku dane, jako nazbyt ogólnikowe, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących oraz ich możliwości płatniczych. Natomiast skarżący, wezwani do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązali się z nałożonego na nich zobowiązania, co uniemożliwiło przyjęcie, że spełniają oni przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Z uwagi na niewniesienie przez skarżących sprzeciwu od postanowienia referendarza, orzeczenie to stało się prawomocne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., wyrokiem z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 439/11, oddalił skargę E. i W. D. Odpis tego orzeczenia z uzasadnieniem doręczono skarżącym w dniu 6 grudnia 2011 r.

W dniu 5 stycznia 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), skarżący wystąpili do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w celu złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Wniosek ten uzupełnili następnie na urzędowym formularzu PPF, wskazując, że wnoszą o zwolnienie ich od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoje żądanie, skarżący wskazali, że nie mają żadnego dochodu, W. D. czeka na kontrakt, a cała rodzina utrzymuje się ze zgromadzonych oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący wskazali, że wspólne gospodarstwo domowe tworzą z synem – M. D. W rubrykach formularza dotyczących majątku (tj. posiadanych nieruchomości, przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych, w tym oszczędności) umieścili zapis "brak".

Z uwagi na powyższe, działając zgodnie z art. 255 P.p.s.a., Sąd wezwał strony do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, następujących dokumentów i oświadczeń:

1. a) oświadczenia, kiedy E. D. utraciła uprawnienie do zasiłku chorobowego, a także zaświadczenia o stanie jej zdrowia i zdolności do podjęcia pracy;
2. b) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, czy W. D. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku;
3. c) zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się o jej przyznanie, a jeśli pomoc otrzymują – to w jakiej wysokości;
4. d) zaświadczenia z właściwej placówki szkolnej, czy syn skarżących – M. D. kontynuuje naukę i czy pobiera stypendium;
5. e) oświadczenia, gdzie obecnie zamieszkuje syn skarżących – R. D., co stanowi źródło jego utrzymania i czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącymi;
6. f) wykazu posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy;
7. g) oświadczenia o obecnym stanie zgromadzonych przez skarżących oszczędności;
8. h) oświadczenia co do charakteru kontraktu, na który powołuje się w swoim wniosku W. D. (cyt. "czekam na kontrakt");
9. i) oświadczenia w zakresie:
10. – stanowiących własność W. D. - udziału do nieruchomości rolnej położonej we wsi L. N., gm. S. oraz działki zabudowanej nr [...] położonej w miejscowości K., gm. S. D.,
11. – nabytej w [...] r. przez skarżących nieruchomości w postaci działek nr [...] w G., czy nieruchomości te zostały sprzedane, wydzierżawione oraz o wysokości przychodów ze sprzedaży, dzierżawy tych działek, czy skarżący uzyskują z nich inne pożytki;
12. j) dodatkowego oświadczenia, czy skarżący prowadzą gospodarstwo rolne, jaka jest jego powierzchnia (grunty własne jak i dzierżawione), czy otrzymują dopłaty unijne, oraz o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego;
13. k) wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy.

Skarżący w wyznaczonym terminie, ani dotychczas, nie udzielili odpowiedzi na wezwanie Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego(art. 245 § 1 i § 2).

Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku, postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2011 r., referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, stwierdzając w konkluzji, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki skarżący nie przedstawią pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej i ich możliwościach płatniczych i nie uzupełnią wniosku o określone dokumenty.

Pismem złożonym w dniu 5 stycznia 201`2 r., uzupełnionym następnie na urzędowym formularzu PPF, E. i W. D. wystąpili z ponownym wnioskiem o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia ich od kosztów sądowych w całości i ustanowienia adwokata. W takiej sytuacji Sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2011 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 P.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy.

Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia.

W literaturze i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10 i z dnia 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11, opublikowane w bazie orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl).

E. i W. D., składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazali, że w ich przypadku nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej, ani że zaistniały nowe okoliczności faktyczne, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny ich zdolności płatniczych.

Skarżący ograniczyli się wyłącznie do przedstawienia ogólnikowych twierdzeń co do ich trudnej sytuacji finansowej. Z treści złożonego przez skarżących wniosku wynika bowiem jedynie, że obecnie we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nimi [...] -letni syn M. D. (we wcześniejszym wniosku wykazywali także starszego syna – R. D.), nie mają żadnych dochodów i utrzymują się z oszczędności, choć jednocześnie w rubryce dotyczącej posiadanych zasobów pieniężnych wskazują na "brak" takich zasobów. Skarżący oświadczają także, że nie posiadają żadnych nieruchomości, choć wcześniej podawali, że w skład ich majątku wchodził dom o powierzchni [...] Nie bez znaczenia w sprawie jest to, że skarżący - pomimo posiadania pełnej świadomości konsekwencji swojego postępowania - w dalszym ciągu nie przedkładają dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby na ocenę ich sytuacji materialnej i finansowej.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że skarżący nie spełnili przesłanki koniecznej do dokonania zmiany rozstrzygnięcia, zawartego we wcześniejszym postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2011 r., i, na podstawie art. 165 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.