Uzasadnienie
Skarżący T. i A. H., reprezentowani przez adwokata wraz ze skargą kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 450/08 odrzucające skargę na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczyli, że są małżeństwem od 27 lat, na ich utrzymaniu pozostaje 19 letni syn uczeń Technikum Rolniczego w W., który nie pobiera żadnego świadczenia pieniężnego. Wnioskodawcy mają zniesioną wspólność majątkową małżeńską wyrokiem Sądu w W. z dnia 8 kwietnia 1986 r.
Ze złożonego oświadczenia wynika, że T. H. i A. H. są przedsiębiorcami, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji pierogów z czego uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. 800 zł, a skarżący prowadzi działalność handlową – sprzedaż lodów, z której wykazał miesięczny dochód brutto w kwocie 6000 zł.
Uzasadniając swój wniosek skarżący powołali się na okoliczności związane z prowadzonymi działalnościami gospodarczymi, tj. malejący popyt, złą koniunkturę na rynku, wzrost kosztów produkcji, sezonowość sprzedaży, znaczne koszty działalności (wydatki na energię elektryczną, gaz, paliwo). Ponadto wskazano, że dochody A. H. obciążone są spłatą zaciągniętych kredytów, miesięczna rata wynosi 3.800 zł. W oświadczeniu majątkowym wnioskodawcy wykazali, że posiadają nieruchomości: dom o pow. 120 m kw, nieruchomość rolną o pow. 20 ha wspólną z małżeństwem Ł. położoną w W. przy ul. [...]. Innego majątku, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) skarżący nie wykazali.
Sąd zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w/w ustawy), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy).
Zwolnienie od kosztów jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, oraz które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc prawną winien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa.
Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
Mając to na względzie, Sąd ocenił sytuację skarżących – wynikającą ze złożonego oświadczenia – w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy i stwierdził, że nie zachodzą okoliczności, które dawałyby podstawę do zwolnienia skarżących od kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł.
Należy zauważyć, że o niemożności poniesienia kosztów sądowych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 u p.p.s.a. stanowi nie tylko brak środków pieniężnych, ale także stan środków majątkowych. Wobec tego, biorąc pod uwagę wynikające z wniosku okoliczności - uzyskiwanie przez oboje małżonków dochodów z działalności gospodarczej w łącznej wysokości 6800 zł brutto, utrzymywanie się z powyższych dochodów trzech osób oraz posiadanie majątku – domu o pow. 120 m kw oraz nieruchomości rolnej o pow. 20 ha (nawet stanowiącej współwłasność z osobami trzecimi) nie sposób zgodzić się z wnioskodawcami, że znajdują się w złej sytuacji i poniesienie kosztów sądowych (wpisu sądowego w kwocie 100 zł) spowoduje uszczerbek dla ich koniecznego utrzymania.
Skarżący podają, że uzyskują niskie dochody z działalności gospodarczej ze względu na złą koniunkturę na rynku (malejący popyt, sezonowość sprzedaży, wzrost kosztów produkcji) i spłatę zobowiązań kredytowych. W podobnej sytuacji jest wielu przedsiębiorców, zatem podawane powody nie mogą decydować same przez się o wyjątkowym potraktowaniu skarżących. Wykazane okoliczności są bowiem zwykłym ryzykiem związanym z prowadzeniem każdej działalności gospodarczej, a uznanie ich za przesłanki przemawiające za zwolnieniem od kosztów sądowych powodowałoby obciążenie Skarbu Państwa tym ryzykiem, co nie jest dopuszczalne.
Jednocześnie należy wskazać, że skarżący nie powołali się na żadne inne nadzwyczajne okoliczności, jak np. wyżej wymienione (zły stan zdrowia, wiek, zawód, sytuacja osobista) pozwalające potraktować ich w sposób wyjątkowy i uzasadniające przyznanie dofinansowania ich sprawy na obecnym jej etapie z Budżetu Państwa.
Z powyższych względów, uznając, iż skarżący nie wykazali, iż poniesienie przez nich pełnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla ich koniecznego utrzymania i ich rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak na wstępie.