Uzasadnienie
D. S., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.451,00 zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, uzupełniony w dniach 27 lutego i 1 kwietnia 2008 r., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie (pierwotnie – w piśmie z dnia 1 lutego 2008 r. skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym).
W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że przebywa w zakładzie karnym odbywając karę pozbawienia wolności, nie posiada dochodów ani majątku, który mógłby spieniężyć. Skarżący oświadczył, że członkowie jego rodziny (żona i 4-letni syn) utrzymują się z emerytury jego matki (kwota 1.200,00 zł brutto).
Wezwaniem z dnia 5 marca 2008 r. uwzględniając posiadaną z urzędu informację o tym, że skarżący prowadził działalność gospodarczą (oznaczenie skarżącego w skardze k. 2), zobowiązano go do nadesłania, w terminie 21 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów źródłowych:
- - odpisów dokumentacji księgowej prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wskazującej na uzyskane przychody i dochody za okres ostatnich sześciu miesięcy,
- - w przypadku zakończenia/likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej – odpisu złożonego we właściwym organie podatkowym dokumentu potwierdzającego ten fakt,
- - odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz żony skarżącego za rok 2006 wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, oraz zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2007 rok - w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za 2007 rok,
- - wykazu posiadanych rachunków bankowych (w tym lokat) skarżącego oraz żony skarżącego i wyciągów z tych rachunków za okres ostatnich sześciu miesięcy,
- - dokumentów potwierdzających posiadanie przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej z prawem/ bez prawa do zasiłku,
- - zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/ niekorzystaniu przez rodzinę skarżącego z pomocy społecznej,
- - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury przez matkę skarżącego za okres ostatnich trzech miesięcy,
- - dodatkowego oświadczenia skarżącego o wysokości uzyskiwanej pomocy od najbliższej rodziny skarżącego,
- - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny w okresie ostatnich trzech miesięcy, w terminie 21 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi na powyższe skarżący wskazał, że z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności ma problemy z uzyskaniem wymaganych dokumentów i dlatego nie nadesłał zaświadczenia o niekorzystaniu z opieki społecznej, dowodu potwierdzającego wysokość renty matki, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków. Skarżący powołując się na powyższe podniósł, że dotyczy to też oświadczenia o uzyskanej pomocy od najbliższej rodziny. Dodatkowo oświadczył, że posiada rozdzielność majątkową z żoną.
W załączeniu powyższego skarżący przedłożył jedynie:
- - umowę z 18 marca 2004 r. o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej,
- - odpisy dokumentacji księgowej – "bilansy zamknięcia" za miesiące od września 2007 r. do lutego 2008 r. dotyczącej firmy "K.-S." Zakład Usługowo-Handlowo-Produkcyjny w P., w których wskazano za listopad 2007 r. stratę w wysokości 59.382,78 zł (przychód 316.334,57 zł, koszty uzyskania przychodu 375.717,35 zł), natomiast za luty 2008 r. stratę w wysokości 17.302,16 zł (przychód 5.156,50 zł, koszty uzyskania przychodu 22.548,66 zł),
- - zeznanie skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2006 r., w którym skarżący zadeklarował stratę w wysokości 39.184,76 zł (przychody 330.344,80 zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości 369.529,56 zł).
Wbrew wezwaniu skarżący nie złożył wymaganego wykazu posiadanych rachunków bankowych (w tym lokat), wyciągów bankowych za wskazany w wezwaniu okres, deklaracji podatkowej żony skarżącego za 2006 rok oraz zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego posiadanie przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku.
Wskazane powyżej dokumenty nie zostały nadesłane w zakreślonym terminie, w związku z tym postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2008 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
W ustawowym terminie skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, iż nie złożył wykazu rachunków bankowych oraz lokat bankowych ponieważ ich nie posiada. Oświadczył również, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej a jego żona nie posiada pełnomocnictwa do uzyskania takich zaświadczeń. Ponadto podkreślił, iż pobyt w Zakładzie Karnym uniemożliwia mu wykonanie zobowiązań Sądu (rozmowy telefoniczne można wykonywać co drugi dzień przez 10 minut, nie można wychodzić na przepustkę losową) a nikt inny nie może tego za niego uczynić.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej p.p.s.s. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach.
Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Art. 255 p.p.s.a. ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Do dnia dzisiejszego dokumenty te nie zostały złożone w Sądzie. Nie sposób zatem ocenić rzeczywistą sytuację materialną skarżącego skoro brak jest dokumentów pozwalających na dokonanie takiej oceny.
Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu.
Nie można zgodzić się z podniesionym przez skarżącego w sprzeciwie zarzutem, iż przebywanie w Zakładzie Karnym stanowi dla niego tak poważne utrudnienie, uniemożliwiające mu zebranie i dostarczenie dokumentów żądanych przez Sąd w celu dokładnego rozpoznania jego sytuacji majątkowej. Skarżący jest bowiem w kontakcie z żoną, której może udzielić pełnomocnictwa do działania w jego imieniu, poza tym może on również zwrócić się osobiście za pośrednictwem poczty do instytucji, w celu przesłania mu żądanych dokumentów. A zatem twierdzenia skarżącego podnoszone w sprzeciwie, iż nikt nie może uzyskać za niego żądanych przez Sąd dokumentów jest w istocie gołosłowne i bezpodstawne.
Ponadto zaznaczyć należy, iż nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym a jego żoną małżonek ma obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia przez drugiego małżonka procesów sądowych. Zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I Cz 37/67, opubl. LEX nr 6155).
Wobec tego, iż skarżący nie wykazał, zdaniem Sądu, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji