Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r. [...] znak sprawy [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia W. K. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") należności z tytułu składek.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia ZUS wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266 j.t. ze zm.;
dalej: "u.s.u.s.").
Strona złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek motywując go złym stanem zdrowia i licznymi bezowocnymi próbami leczenia. Strona zaznaczyła, że stan jej zdrowia stale się pogarsza. Wyjaśniła, że średnio raz w miesiącu odwiedza lekarza rodzinnego, otrzymała skierowanie do szpitala na Oddział Onkologii i Chemioterapii, jednak do chwili obecnej nie otrzymała terminu przyjęcia do szpitala. Strona podkreśliła, że pracę uniemożliwia jej silny i ciągły ból kończyn. Poinformowała również, że obecnie nie posiada żadnego dochodu, i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Strona podała także, że w pracach około domowych pomaga jej syn, który stara się znaleźć pracę na pół etatu, aby mógł więcej czasu poświęcić na pomoc w domu. Strona wskazała, że od 17 maja 2010 r. jest zatrudniona w B. Sp. z o. o., która miała odprowadzać składki w pełnym wymiarze. Wyjaśniła również, że o braku odprowadzania składek i ilości złożonych deklaracji miesięcznych dowiedziała się dopiero na początku 2020 r., po zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej. Strona dodała, że z firmy, w której jest zatrudniona, nie dostała żadnego wypowiedzenia, a umowa trwa nadal.
Wymienioną decyzją z [...] sierpnia 2020 r. ZUS Oddział w L. odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek.
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy
ZUS Oddział w B. utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] sierpnia 2021 r.
Organ stwierdził, że należności figurujące na koncie Strony jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawcy wynika, że Srona:
- 1) 2 stycznia 2020 r. zawiesiła działalność gospodarczą, z której w 2018 r. poniosła stratę, a w 2019 r. osiągnęła dochód w kwocie [...]zł;
- 2) nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń i nie osiąga dochodów z innych źródeł;
- 3) nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy;
- 4) ponosi stałe miesięczne koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł;
- 5) prowadzi gospodarstwo domowe z:
- - konkubiną - D. K., która w 2019 r. osiągnęła dochód w kwocie [...]zł;
- - synem - R. K., który nie osiąga dochodu;
- - synem - T. K., który w 2019 r. osiągnął dochód w kwocie [...]zł;
- 6) poza zadłużeniem w ZUS posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł (za okres od 2017 r. do listopada 2020 r.) spłacane w formie układu ratalnego po [...] zł miesięcznie;
- 7) posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie [...]zł;
- 8) jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 2001, samochodu osobowego [...] rok produkcji 1998 oraz przyczepy lekkiej Thule typ T4 rok produkcji 2008;
- 9) nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.
Ponieważ Strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, ZUS dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). W ocenie Zakładu umorzenie należności nie stanowiłoby pomocy publicznej i nie stanowiłoby pomocy de minimis.
Zakład wskazał, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Tymczasem w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki do takiego stwierdzenia, co uniemożliwia pozytywne załatwienie wniosku.
ZUS podjął również czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności") oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W ocenie organu zgromadzone dowody wskazują na to, że zadłużenie Strony jest wynikiem braku dokumentacji rozliczeniowej i zgłoszeniowej do ZUS oraz braku opłacania w ustawowym terminie płatności składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zaległości generowane były przez cały okres prowadzenia działalności, tj. od września 2001 r. do stycznia 2020 r. Promowanie tak nagannych postaw stałoby w sprzeczności z interesem społecznym i byłoby nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w owym czasie także prowadzili działalność i terminowo opłacali swoje składki do ZUS. Decydując się na założenie działalności gospodarczej Strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Skutki finansowe działalności Strony nie mogą być przy tym przerzucane na ogół obywateli.
Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie usprawiedliwiają braku opłacenia zobowiązań publicznoprawnych, gdyż ustawodawca nie uzależnił obowiązku opłacania składek od dochodów uzyskiwanych z tej działalności
Odnosząc się do kwestii związanych ze stanem zdrowia Strony, organ dostrzegł argumentację, że liczne próby leczenia na chwilę obecną pozostają bezowocne, ponieważ stan zdrowia wnioskodawcy się pogarsza. Lekarza rodzinnego Strona odwiedza średnio raz w miesiącu, a w lutym 2020 r. dostała skierowanie na Oddział Onkologii i Chemioterapii z powodu "R72-Nieprawidłowości krwinek białych gdzie indziej niesklasyfikowanych". Termin przyjęcia miał być podany telefonicznie. Wnioskodawca poinformował, że pracę uniemożliwia mu silny i ciągły ból kończyn i przedstawił, jak wygląda jego dzień roboczy. Na potwierdzenie opisanych dolegliwości do akt sprawy Strona przedłożyła wyniki badań i sprawozdania z badań laboratoryjnych z: 5 lipca 2017 r., 21 sierpnia 2019 r., 13 i 14 stycznia 2020 r. Do akt postępowania dołączono również dokumentację medyczną, tj. informację z konsultacji angiochirurgicznej z badaniem tętnic kończyn dolnych z 11 stycznia 2016 r., z której wynika, że Strona skarżyła się na ból rąk i przedramion oraz ból podudzi, a bólowi towarzyszy cierpnięcie palców rąk i nóg.
Z kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 20 grudnia 2013 r., 28 kwietnia 2017 r. i 2 czerwca 2017 r. wynika ponadto, że Strona zmaga się z innymi zaburzeniami układu nerwowego (przewlekłe bóle głowy), samoistnym nadciśnieniem, innymi określonymi chorobami krążka międzykręgowego (wielopoziomowa dyskopatia) i czystą hypercholesterolemią.
ZUS uznał za udokumentowane problemy zdrowotne Strony, lecz ocenił, że nie stanowią one wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Nie zostało bowiem udowodnione, że stan zdrowia uniemożliwia Stronie uzyskiwanie dochodu. Brak jest też podstaw do stwierdzenia, że trudna sytuacja Strony ma charakter trwały.
Według Zakładu Strona nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.
W złożonym oświadczeniu majątkowym Strona poinformowała, że z działalności gospodarczej:
- - w 2018 r. - przychód wyniósł [...] zł, dochód wyniósł [...] zł;
- - w 2019 r. - przychód wyniósł [...] zł, dochód wyniósł [...] zł;
Wyniki finansowe za lata 2016-2019 został udokumentowane dołączonymi do akt zeznaniami PIT-36L i PIT/B. Wynika z nich, że z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej:
- - w 2016 r. - przychód Strony wyniósł [...] zł, strata wyniosła [...] zł;
- - w 2017 r. - przychód Strony wyniósł [...] zł, dochód wyniósł [...] zł;
- - w 2018 r. - przychód Strony wyniósł [...] zł, strata wyniosła [...] zł;
- - w 2019 r. - przychód Strony wyniósł [...] zł, dochód wyniósł [...] zł.
Organ zwrócił uwagę, że Strona od kilku lat prowadził działalność gospodarczą, która przyniosła – przynajmniej w sferze deklarowanej – w istocie niewielki dochód, z którego trudno zaspokoić nawet podstawowe potrzeby czteroosobowej rodziny. Mimo to działalność tę Strona kontynuowała do końca 2019 r. Opisana sytuacja niewątpliwie wpływa negatywnie na domowy budżet, ale organ nie znajduje jej racjonalnego uzasadnienia. Rodzina zapewne musiała dokonać oceny swych możliwości finansowych, utrzymując się w tym czasie z uzyskiwanych dochodów z prowadzonej przez Stronę działalności i niewielkich dochodów partnerki oraz synów Strony, więc niezasadne jest domaganie się, by zwalniając Stronę z obowiązku uregulowania składek, ZUS został obciążony konsekwencjami takich prywatnych decyzji.
Pomimo okoliczności, że rodzina Strony nie osiąga żadnych dochodów lub osiągała bardzo niewielkie, to nie korzysta ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej. Powyższe budzi wątpliwości organu i nie pozwala na dokonanie obiektywnej oceny i analizy sytuacji finansowej, a postawa Strony wydaje się organowi nieracjonalna i niekonsekwentna.
Według ZUS również informacje przedstawione w oświadczeniu nie korespondują ze sobą. W złożonym oświadczeniu "o stanie rodzinnym i majątkowym..." nie podano bowiem, aby czteroosobowe gospodarstwo ponosiło jakiekolwiek stałe wydatki związane z utrzymaniem, poza kosztami związanymi z leczeniem w wysokości [...] zł oraz spłatą zaciągniętych kredytów w kwocie raty [...] zł.
Wobec braku całkowitych przeciwskazań zdrowotnych po stronie wnioskodawcy i członków jego rodziny organ stanął na stanowisku, że w sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, iż aktualna sytuacja materialna gospodarstwa domowego ma charakter trwały.
ZUS podkreślił także, iż posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Instytucja umorzenia nie może być wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych.
Według organu w sprawie nie istnieją szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem Strony od ciążącej zaległości. Umorzenie zaległości służy wsparciu obywateli w wyjątkowych i niezależnych od dłużnika okolicznościach związanych np. ze skrajną biedą, czy nieprzewidzianymi wypadkami losowymi. Względy społeczne wymagają natomiast, by zobowiązanie publicznoprawne były realizowane, a płatnik nie był pochopnie z nich zwalniany.
Organ dodał, że zmiana sytuacji Strony i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną. Negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się przy tym w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, a skutków tego ryzyka gospodarczego nie powinno się przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo. Akceptowanie niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Strona zaskarżyła decyzję Zakładu, zarzucając niedostateczne rozpoznanie stanu faktycznego, a w szczególności stanu zdrowia Skarżącego dotkniętego wirusem [...], który uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie w społeczeństwie, a w szczególności zarobkowanie.
W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.
Strona wniosła o: zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu zaległych składek Skarżącego w całości; zobowiązanie organu rentowego do przedłożenia dokumentów dotyczących Skarżącego zgromadzonych przez ZUS O/K. i przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów na okoliczności podniesione w odwołaniu; zasądzenie od organu rentowego na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodów: z przesłuchania Skarżącego, z zeznań D. K. i T. K. na okoliczność braku zdolności Skarżącego do zarobkowania, objawów chorobowych wirusa, wyjątkowej sytuacji Skarżącego; z opinii biegłego wirusologa na fakt istnienia wirusa [...] w organizmie Skarżącego i jego objawów oraz z dokumentów dołączonych do skargi.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i wnosząc o zasadzenie od Skarżącego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych.
Pismem z 10 lutego 2021 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o zwrócenie się do Urzędu Skarbowego w B. o przekazanie wyników kontroli, jakiej dokonano u Skarżącego oraz jego syna R. K., celem wykazania, iż ani Skarżący, ani jego najbliżsi nie prowadzą działalności gospodarczej i nie mają źródła dochodu, który umożliwiałby Skarżącemu spłatę zobowiązań. Pełnomocnik wniósł także o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Skarżącego i zeznań świadka – R. K. na fakt braku zdolności do zarobkowania, objawów chorobowych wirusa, wyjątkowej sytuacji Skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z 16 marca 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów w oparciu o zarządzenie Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem
SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii. Stosowna informacja została przekazana do wiadomości pełnomocnikowi strony skarżącej i organowi.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 j.t.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2).
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności"), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).
Sąd w całości podziela stanowisko organu, że umorzenie należności w omawianej sprawie nie stanowiłoby pomocy publicznej i pomocy de minimis w świetle przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 TFUE. Nie sposób uznać, aby dokonanie przez Zakład wnioskowanego umorzenia zaległych składek mogło zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi UE, tj. na rynku wspólnotowym.
Do takiego wniosku skłania przedmiot, niewielki udział i zasięg działalności Skarżącego, nie wykraczający poza rynek lokalny.
W sprawie nie jest zasadniczo sporne, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i uszczegółowiona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ odniósł się przy tym na gruncie rozpoznawanej sprawy do każdego z punktów art. 28 ust. 3 s.u.s. (s. 6-7 zaskarżonej decyzji), co należy uznać za wystarczające.
Skarżący kwestionuje przede wszystkim brak uwzględnienia przez ZUS fakultatywnej przesłanki umorzenia należności, tj. przypadku uzasadnionego przewlekłą chorobą pozbawiającą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Sąd zauważa, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należy traktować jako instytucję wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanki uzasadnionego przypadku dookreśloną w rozporządzeniu w sprawie zasad umarzania należności, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Organ winien ocenić, czy w sprawie zachodzi taki uzasadniony przypadek W przypadku stwierdzenia, że sytuacja ta nie występuje, organ nie ma możliwości umorzenia należności. W przypadku natomiast stwierdzenia występowania powyższej przesłanki umorzenie należności jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Użyte w przepisie sformułowanie "może", przesądza bowiem o tym, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Sądowa kontrola takich decyzji dotyczy co do zasady jedynie tego, czy organ dokonał prawidłowej interpretacji pojęć ustawowych, czy dochował wystarczającej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego i czy nie przekroczył granic swobodnego uznania przy stosowaniu nadanej mu przez ustawodawcę dyskrecjonalnej władzy, która sama w sobie – co należy podkreślić – nie może być kwestionowana.
Dopuszczenie poglądu, że w szczególnych wypadkach sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje nie tylko samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale również rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania określonego wyboru, nastąpiło na tle stanów faktycznych, w których dochodziło do ewidentnego pokrzywdzenia stron postępowania administracyjnego. W związku z tym w orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę, że decyzja uznaniowa nie może charakteryzować się zupełną dowolnością. Chodziło o ukrócenie praktyki wydawania decyzji stricte w duchu "nie, bo nie" i zwrócenie uwagi, że organ ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, ale jego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.
Przekroczenie granic uznania ma miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2014 r., II FSK 2427/14). Bogate orzecznictwo w tym względzie zostało wypracowane szczególnie na gruncie art. 67a Ordynacji podatkowej i pojęć "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny", jednak odwołanie się do niego w kontekście uregulowania zawartego w art. 28 ust. 3a s.u.s. oraz samej instytucji uznania administracyjnego nie stanowi nadużycia, z tym jednakże ważnym zastrzeżeniem, że nie chodzi w tym wypadku o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowej, ale umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W ocenie Sądu organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie dokumentów dostarczonych przez Skarżącego, które poddał szczegółowej analizie z punktu widzenia przesłanek i zasadności wnioskowanego umorzenia, czyli całkowitej rezygnacji ZUS z dochodzenia należności z tytułu składek.
W szczególności organ nie kwestionował trudności zdrowotnych Skarżącego, ale racjonalnie uznał, że z dostarczonych przez Stronę dokumentów dotyczących jego sytuacji zdrowotnej nie wynika wprost skutek w postaci niezdolności do pracy i całkowitego oraz trwałego pozbawienia możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu, z którego można opłacać publicznoprawne należności. Należy przy tym zwrócić uwagę, że sam Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 9 lipca 2020 r. wskazał w rubryce Prognoza poprawy sytuacji materialnej, że "sytuacja materialna ulegnie poprawie wraz z stanem zdrowia".
Organ przeanalizował także dokumentację ilustrującą sytuację majątkową Skarżącego i jego rodziny, tj. informacje zawarte w wymienionym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, zeznaniach PIT. Ponownie organ nie kwestionował negatywnego wpływu opisanej sytuacji na domowy budżet, ale zwrócił uwagę na takie okoliczności, jak wieloletnie i niezrozumiałe zaniedbania w opłacaniu składek, odpowiedzialność za prowadzoną działalność gospodarczą, brak przeciwskazań po stronie pełnoletnich domowników do podjęcia zatrudnienia, regulowanie należności z tytułu zaciągniętego kredytu (270 zł miesięcznie), które nie może posiadać priorytetu przed należnościami publicznoprawnymi i które ponadto zbliża się do końca, to, że Skarżący z jednej strony nie sięga po wsparcie należne osobom znajdującym się w trudnej sytuacji i nie wykazuje wydatków związanych z utrzymaniem, a z drugiej domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu organ starannie przeprowadził postępowanie i ustalił stan faktyczny sprawy, a następnie wydał rozstrzygnięcie, które mieści się w granicach swobodnego uznania. Organ nie znalazł dostatecznych podstaw do umorzenia, tj. całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że takie podejście byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.
Ponadto organ słusznie zwrócił uwagę, że rozstrzygnięciom tego typu nie towarzyszy walor res iudicata, tj., że Skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem w sprawie w razie zmiany okoliczności, np. pogorszenia stanu zdrowia. Należy również zwrócić uwagę na ewentualną możliwość rozłożenia spłaty należności na raty (art. 29 u.s.u.s.).
Sąd wskazuje, że w toku posiedzenia 14 kwietnia 2021 r., na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., oddalił wnioski dowodowe Skarżącego. Zawarty w art. 106 § 3 P.p.s.a. zwrot normatywny "dowody uzupełniające" uzasadnia twierdzenie, że chodzi w nim o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym zaś istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie wystąpiła.
Należy zaznaczyć, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA z 2008 r., nr 2, poz. 31; uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSA WSA z 2010 r., nr 1, poz. 1, s. 29 uzasadnienia). Niewątpliwie zatem podstawowym kryterium sprawowania kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny jest kryterium zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Przedmiotem kontroli legalności jest przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej.
Sąd administracyjny jest w zasadzie sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracji. Gdyby zaistniała potrzeba dokonania ustaleń służących merytorycznemu rozstrzyganiu, sąd powinien wówczas uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego do uzupełnienia.
Z wykładni językowej i systemowej cytowanych wyżej przepisów wynika ponadto, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do przeprowadzenia dowodu z opinii specjalisty z danej dziedziny na okoliczność ustaleń stanu faktycznego sprawy. Opinia taka jest bowiem innym środkiem dowodowym niż dowód z dokumentu w rozumieniu art. 106 § 3 P.p.s.a.
Sąd odstąpił również od zasądzenia na rzecz organu kosztów niniejszego postepowania. Jak bowiem wynika z art. 199 P.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sąd podkreśla, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym
I instancji nie jest możliwe zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu, niezależnie od wyniku sprawy, albowiem art. 200 P.p.s.a. zapewnia wyłącznie wnoszącemu skargę możliwość uzyskania od organu – w razie uwzględnienia skargi – zwrotu kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy nie naruszyły ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i oddalił skargę na odstawie art. 151 P.p.s.a.