Uzasadnienie
Skarżąca R.B. wraz ze skargą na wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi.
Zgodnie z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 14 lipca 2009 r. wpis od skargi w niniejszej sprawie został ustalony w kwocie 100 zł.
Z uzasadnienia wniosku, złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika co następuje.
R.B. oświadczyła, że w chwili obecnej jest na urlopie wychowawczym, bez prawa do wynagrodzenia, nie osiąga stałych dochodów. Sprawuje opiekę nad małoletnim dzieckiem.
W gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje mąż skarżącej i małoletnia córka.
Skarżąca jest właścicielką działki rolnej o łącznej powierzchni poniżej 1 ha w miejscowości T.; innego majątku nieruchomego, jak i wartościowym rzeczy ruchomych skarżąca nie wykazała, ani też, że zgromadziła zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe, itp.).
Natomiast małżonek skarżącej, jest właścicielem działki rolnej w miejscowości T. o powierzchni ok. 0,3 ha, a także własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 74 m kw. w S. oraz budynku przy ul. [...] w K. (w ramach majątku odrębnego). Skarżąca oświadczyła, że z mężem zawarła umowę rozdzielności majątkowej, nie przedstawiając jej odpisu.
W rubryce formularza, dotyczącej dochodów, skarżąca podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a jej mąż z umowy o pracę otrzymuje [...] brutto.
Wykonując wezwanie z dnia 15 lipca 2009 r., do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje u męża w K. w budynku, obciążonym hipoteką w związku z kredytem na jego zakup. Wskazała też, że we wrześniu 2008 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej; na dzień złożenia oświadczenia firma przyniosła dochód w kwocie [...].
Skarżąca przedłożyła rachunki związane z utrzymaniem rodziny z ostatnich dwóch miesięcy za energię elektryczną, za gaz, czynsz na łączną kwotę 750,45 zł, oświadczyła także, że wydatki na mieszkanie ponosi mąż.
W zeznaniach podatkowych za 2008 r. (PIT 36L, PIT/B), skarżąca zadeklarowała przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów [...], stratę w kwocie [...], a w PIT 37 – przychody ze stosunku pracy w kwocie [...], z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...], łączne koszty uzyskania tych przychodów w kwocie [...], a także łączny dochód w kwocie [...].
Przedłożono także dwie roczne informacje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT 11) za 2008 r., z których wynika, iż skarżąca w 2008 r. była zatrudniona w "O" SA w W., a także w "U" w S. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że na dzień 28 lipca 2009 r. nie jest już pracownicą "U".
Skarżąca nadesłała także elektroniczne zestawienie operacji na rachunku bankowym w Banku za okres od 28 stycznia 2009 r. do 29 lipca 2009 r. (rachunek o nr [...]), z którego wynika saldo końcowe operacji wykonanych w tym okresie w kwocie [...], a wśród tych operacji comiesięczne przelewy przychodzące od "O" SA z tytułu wynagrodzenia w kwocie [...] (ostatni z 30 czerwca 2009 r.), a także z tytułu wystawionych przez skarżącą rachunków, wpłynęły od ww. firmy środki pieniężne w miesiącu lutym 2009 r. na kwotę [...] zł, w kwietniu 2009 r. na kwotę [...], w maju 2009 r. na kwotę [...], w lipcu na kwotę [...]. Skarżąca w miesiącu kwietniu uzyskała pomoc materialną od pracodawcy – "U" w kwocie [...], a w miesiącu maju jej konto zostało zasilone na kwotę [...] (przelew od osoby fizycznej).
Ponadto z powyższego rachunku dokonywała zasilenia swojego innego konta bankowego o nr [...]; w miesiącu lutym łączna kwota tych przelewów to [...], w marcu [...], w maju [...], a w czerwcu [...].
Odpowiadając na zobowiązanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów dotyczących m.in. wysokości dochodów małżonka (rocznego zeznania podatkowego za 2008 r., wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia), skarżąca wskazała, że zawarła z mężem intercyzę małżeńską, jednocześnie prosząc o informację czy ww. dokumenty wobec rozdzielności majątkowej są konieczne i czy mają znaczenie w sprawie.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy).
Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy).
Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych.
Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Skarżąca nie wykazała, że spełnia wyżej wymienione przesłanki przyznania prawa pomocy, a odmowa uwzględnienia jej wniosku nie pozbawi jej prawa do sądu. Biorąc pod uwagę przede wszystkim okoliczność, iż koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł, należało przyjąć, że skarżącą stać jest na uiszczenie takich kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania trzyosobowej rodziny, składającej się z dwóch osób dorosłych i małoletniego dziecka.
Przede wszystkim należy wskazać, że skarżąca została wezwana do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych, dotyczących sytuacji materialnej jej oraz rodziny i zobowiązania tego nie wykonała należycie. Nie potwierdziła wysokości dochodów małżonka (wykazanych w kwocie [...]), powołując się na rozdzielność majątkową. Nie przedłożyła zaświadczenia jego pracodawcy, zeznania podatkowego za 2008 r., wyciągów z jego rachunków bankowych.
W sytuacji nieprzekazania dowodów, potwierdzających brak możliwości płatniczych w stosunku do całej rodziny, nie można wniosku strony uwzględnić. Jak wynika bowiem z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny.
Jako niepełne należy również ocenić oświadczenie skarżącej o ponoszonych wydatkach, wskazała bowiem jedynie na stałe opłaty związane z mieszkaniem, pomijając zupełnie pozostałe koszty utrzymania trzyosobowej rodziny, a w tym małoletniego dziecka.
Ponadto skarżąca pominęła w złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniu na formularzu PPF okoliczność, że pomimo pozostawania na urlopie wychowawczym, prowadzi działalność gospodarczą (od września 2008 r.), dopiero w dodatkowym oświadczeniu wskazała, że uzyskała z tego tyłu dochód w kwocie [...] (a za 2008 r. w PIT 36L zadeklarowała stratę w kwocie [...]).
Poza tym analiza przedłożonych dokumentów budzi istotne wątpliwości co do kompletności podawanych danych o uzyskiwanych dochodach (nawet tych nie stałych). Mianowicie z wyciągów z posiadanego rachunku bankowego wynika, że skarżąca w okresie od stycznia 2009 r. do lipca 2009 r. uzyskiwała wynagrodzenie w kwocie ok. [...] z tytułu zatrudnienia w Spółce kapitałowej zajmującej się doradztwem finansowym i działalnością kredytową ("O" S.A. w W.), a także otrzymywała od tej firmy w powyższym okresie przelewy pieniężne na znaczne kwoty (w lutym 2009 r. kwotę [...], w kwietniu 2009 r. kwotę [...], w maju 2009 r. kwotę [...], w lipcu kwotę [...]), co świadczy o tym, że na urlopie wychowawczym uzyskuje dochody.
Jak wynika z powyższego, pomimo twierdzenia o braku stałych dochodów, skarżąca dysponuje jednak znacznymi środkami pieniężnymi, które przekraczają wysokość wpisu od skargi.
Dodatkowo szczegółowa analiza wyciągu z konta bankowego prowadzonego w Banku prowadzi do wniosku, że skarżąca jest posiadaczem również innego konta bankowego (jego numer wymieniony został wyżej), na które dokonuje przelewów, a którego nie wykazała pomimo wezwania w tym zakresie.
Biorąc pod uwagę powyższe, a także wysokość wpisu od skargi, jak i to, iż małżonek skarżącej posiada majątek w postaci nieruchomości budynkowej w K., ale i mieszkanie w S., które stanowi przecież potencjalne źródło uzyskania dodatkowych dochodów (małżonkowie w nim nie zamieszkują), należy stwierdzić, że rodzina ma zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe i obiektywnie oceniając sprawę, ma możliwości płatnicze. Jeśli nawet skarżąca – jak wynika z jej oświadczeń, a czego zgromadzone dokumenty nie potwierdzają - nie jest w stanie sama zdobyć środków na koszty sądowe to może zwrócić się do swoich bliskich o pomoc.
W tym miejscu warto też przytoczyć pogląd przyjęty w orzecznictwie i adekwatny na gruncie niniejszej sprawy, iż sam fakt ewentualnej niechęci skarżącej do zwrócenia się do współmałżonka o pomoc finansową, nie pozwala stwierdzić, by obiektywnie nie mogła ona ponieść kosztów postępowania sądowego.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.