Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. przyznał skarżącemu G. G. prawo pomocy min. w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, a Krajowa Izba Doradców Podatkowych wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego doradcę podatkowego I. N. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w S. w dniu 15 grudnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego złożyła wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wniosek zawierał również oświadczenie, iż koszty takie nie zostały opłacone przez skarżącego.
Wyrokiem z 15 grudnia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia z dnia [...] r. nr [....] oraz przyznał doradcy podatkowemu I. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. kwotę[...]) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.
Od tego wyroku pełnomocnik skarżącego złożyła skargę kasacyjną, w której zarzuciła również, że Sąd I instancji rozstrzygając o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu uznał, iż nie ma podstaw prawnych do powiększenia wynagrodzenia dla pełnomocnika działającego z urzędu o kwotę podatku od towarów i usług.
Wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I FSK 733/11 Naczelny Sąd Administracyjny:
- 1) uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej przyznania kosztów postępowania z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej (pkt 2 sentencji wyroku) i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S.,
- 2) oddalił skargę kasacyjną w pozostałej części,
- 3) zasądził od G. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej S. kwotę[....]) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i zobowiązał Sąd I instancji do podwyższenia wynagrodzenia doradcy podatkowego o należny podatek od towarów i usług.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej "p.p.s.a" wyznaczony doradca podatkowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Doradca podatkowy reprezentuje skarżącego w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna o wartości [....] zł, dlatego też, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 lit e Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 212, poz. 2075) wynagrodzenie doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji wynosi [....] zł.
Zgodnie natomiast z art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny przywołał w uzasadnieniu wyroku brzmienie § 2 ust. 2 pkt1 lit.e ww. rozporządzenia i wskazał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiły się już orzeczenia zawierające rozwiązania dla zaistniałej sytuacji (por. orzeczenia z dnia 22.09.2010 r., o sygn. akt II FZ 410/10 oraz z dnia 20 października 2010 r. o sygn. akt I FZ 294/10 (publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że w orzeczeniach tych zauważono, że w rozporządzeniu z dnia 2 grudnia 2003 r. brak było regulacji dotyczącej podwyższenia wynagrodzenia o podatek VAT. Odmiennie jest natomiast w rozporządzeniach dotyczących adwokatów i radców prawnych. Regulacje takie zamieszczono w § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz w § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Zauważono jednocześnie, iż doradca podatkowy zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.t.u. posiada status podatnika podatku od towarów i usług, ponieważ świadczenie z urzędu usługi w postępowaniu sądowym, stanowi działalność gospodarczą w ujęciu art. 15 ust. 2 u.p.t.u.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro ustawodawca w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie różnicuje sytuacji prawnej adwokatów, radców prawnych i doradców podatkowych w odniesieniu do zasad dotyczących wynagradzania (art. 205 § 2 i 4 P.p.s.a.), to nie ma podstaw do uznania, iż ma zamiar ją różnicować na gruncie podustawowych przepisów o wynagrodzeniach. W świetle wykładni zgodnej z zasadami konstytucyjnymi nie istnieją racje, aby uznać iż brak analogicznej, regulacji dotyczącej wynagradzania doradców podatkowych w odniesieniu do wynagradzania adwokatów i radców prawnych, uniemożliwiało podwyższenia wynagrodzenia doradcy podatkowego o podatek od towarów i usług.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawę takiego działania stanowi art. 32 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji. Zgodnie z tym pierwszym przepisem wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zapisana w tym przepisie zasada równości oznacza w tym samym stopniu równość wobec prawa (tzn. nakaz równego traktowania przez organy władzy publicznej w procesie stosowania prawa), co i równość w prawie (tzn. nakaz uwzględniania zasady równości przy kształtowaniu treści obowiązującego prawa). Nakaz jednakowego traktowania dotyczy podmiotów i sytuacji podobnych (identycznych), a więc kryje się w niej założenie różnego traktowania podmiotów i sytuacji, które nie mają podobnego (identycznego) charakteru.
Biorąc pod uwagę, iż status adwokatów, radców prawnych i doradców podatkowych ukształtowany jest w sprawach podatkowych w podobny sposób, NSA uznał, że podmioty te charakteryzują się tymi samymi cechami relewantnymi, tj. są to profesjonaliści, mający w postępowaniu te same prawa i obowiązki. Jednocześnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest uzasadnionych racji by uznać, iż zachodzą wskazane w art. 31 ust. 3 Konstytucji przesłanki do pogorszenia sytuacji doradców podatkowych. Skoro nie ma więc podstaw do pogorszenia sytuacji doradców podatkowych, a ograniczenia mogą być nakładane jedynie ustawą, a nie wynikać z rozporządzenia, to zasada równego traktowania, w ocenie NSA, wymaga, aby wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu przez wszystkich pełnomocników profesjonalnych było kształtowane na tych samych zasadach.
W pełni podzielając ten pogląd, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w części i przekazał sprawę, we wskazanym wyżej zakresie, do ponownego rozpoznania.
Będąc związanym wskazaną wyżej wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, należało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 lit e Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat wynagrodzenie doradcy podatkowego, w związku z art. 190 p.p.s.a., orzec, jak w sentencji.