Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] października 2023 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z [...] sierpnia 2023 r., nr [...]- [...], odmawiające W. P. (dalej: "zobowiązany", "skarżący") wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z [...] marca 2019 r. o nr: [...], [...], [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...] oraz z [...] października 2019 r. [...]
Postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego organ I instancji zajął zobowiązanemu wierzytelność zostało wszczęte przed [...] lipca 2020 r.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z [...] czerwca 2023 r., nr [...], organ egzekucyjny zajął przysługujące zobowiązanemu wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych w Poczcie Polskiej S.A. Zarówno zobowiązanemu, jak i dłużnikowi zajętej wierzytelności, zawiadomienie zostało doręczone [...] czerwca 2023 r.
W wyniku powyższego zajęcia, [...] lipca 2023 r., organ I instancji uzyskał kwotę [...]zł, która została rozliczona na egzekwowane zaległości.
Pismem z [...] lipca 2023 r. zobowiązany wniósł skargę na czynność egzekucyjną wskazując, że dokonane zajęcie wierzytelności narusza ograniczenia w prowadzeniu egzekucji określone w art. 10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz.1427 ze zm., zw. dalej: "u.p.e.a."). Zobowiązany wniósł o niezwłoczny zwrot pobranej kwoty w wysokości [...] zł wraz z odsetkami od dnia pobrania. Nadto, wniósł o zmodyfikowanie dokonanego zajęcia w taki sposób, aby nie podlegały mu kwoty przekazów pocztowych krajowych, obejmujących świadczenie emerytalne, wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem Poczty Polskiej po dopuszczalnych przez przepisy ustawy potrąceniach.
Zobowiązany zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.p.e.a. Wskazał, że w art. 140 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach, wyraźnie wskazano, że istnieją kwoty emerytur i rent wolne od egzekucji i potrąceń. W dalszej kolejności zobowiązany powołał przepis art. 54 § 1 u.p.e.a., w którym przewidziano prawo do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Zobowiązany stwierdził, że w jego przypadku, termin winien być jednak liczony nie od dnia samego dokonania zajęcia wierzytelności w Poczcie Polskiej, której to czynności co do zasady nie kwestionuje, lecz od daty wykonania zajęcia i pobrania przez organ kwoty świadczenia emerytalnego.
Podsumowując, zobowiązany stwierdził, że organ winien zwrócić, pobrane [...] lipca 2023 r., świadczenie emerytalne jako pobrane nienależnie z naruszeniem przepisów ograniczających egzekucję i zadbać o to, aby sposób wykonywania zajęcia, w trybie art. 93 u.p.e.a., nie skutkował w kolejnych miesiącach ponownymi naruszeniami.
[...] sierpnia 2023 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. postanowił o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że zobowiązany złożył skargę po upływie terminu przewidzianego do dokonania tej czynności. Organ wyjaśnił, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych w Poczcie Polskiej S.A. zostało zobowiązanemu doręczone [...] czerwca 2023 r., w związku z czym ostatnim dniem na wniesienie skargi był dzień [...] lipca 2023 r. Organ I instancji podsumował, że ze względu na wniesienie przez zobowiązanego skargi dopiero [...] lipca 2023 r., nie może ona zostać rozpatrzona merytorycznie.
Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, zarzucając organowi naruszenie art. 54 § 4 u.p.e.a., poprzez uznanie, że termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną winien być liczony od zawiadomienia o dokonaniu zajęcia wierzytelności w postaci przekazów pocztowych, a nie od chwili bezprawnego sposobu wykonania zajęcia poprzez uszczuplenie kwoty emerytury zwolnionej od zajęcia.
W uzasadnieniu zobowiązany stwierdził, że organ egzekucyjny po raz kolejny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zaskarżenia środków egzekucyjnych, starając się zamknąć mu drogę do sądu. Nadto, wskazał, że nie kwestionuje samego środka egzekucyjnego, który jest dopuszczalny, lecz sposób jego wykonania, prowadzący do pozbawienia go świadczenia emerytalnego w całości. Zobowiązany podniósł, że kwota świadczenia emerytalnego, po dokonanym potrąceniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest kwotą niepodlegającą zajęciu. Zobowiązany wskazał, że tego typu bezprawne działanie winno być naprawione w toku instancji odwoławczej, lub na drodze decyzji administracyjnej.
Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz uwzględnienie skargi w zakresie w jakim zajęcie prowadzi do bezpodstawnego pomniejszania kwoty emerytury wolnej od zajęcia, co stanowi naruszenie podstawowych praw zobowiązanego, wyrządzenie mu szkody majątkowej i stanowi zarazem przekroczenie uprawnień funkcjonariuszy, a zatem jest czynem zabronionym pod groźbą kary.
Organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Nakreślając ramy prawne sprawy wskazał, że w niniejszej sprawie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Spowodowane jest to faktem, że jako zobowiązany miał prawo wnieść skargę w terminie 14 dni od dnia doręczenia mu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w Poczcie Polskiej S.A.
Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z [...] czerwca 2023 r. zostało zobowiązanemu doręczone [...] czerwca 2023 r. W związku z tym, termin wniesienia przez zobowiązanego skargi na czynność egzekucyjną upłynął [...] lipca 2023 r. Zobowiązany wniósł natomiast pismo dopiero [...] lipca 2023 r., a zatem 20 dni po upływie rzeczonego terminu.
Organ odwoławczy zauważył przy tym, że sam zobowiązany przyznał w swoim zażaleniu, iż uchybił terminowi do złożenia skargi. Stwierdził jednak, że rzekoma "bezprawność działań organu" powoduje, iż pismo winno być rozpatrzone bez względu na powyższe okoliczności. Zobowiązany nie złożył wniosku o przywrócenie terminu z art. 58 u.p.e.a. celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminowi.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że rzeczony termin jest terminem procesowym wyznaczonym dla stron i uczestników postępowania. Jego zachowanie było więc warunkiem skuteczności dokonanej przez zobowiązanego czynności procesowej. Uchybienie terminowi ustawowemu spowodowało bezskuteczność tej czynności.
Odnosząc się natomiast do 14-dniowego terminu na wniesienie skargi na czynność egzekucyjną organ odwoławczy wskazał, że termin ten wynika z pouczenia zawartego w zawiadomieniu z [...] czerwca 2023 r., zgodnie z treścią art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Bezsporne w sprawie jest to, że zobowiązany zapoznał się z powyższym pouczeniem. Jak bowiem wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, zobowiązany odebrał zawiadomienie [...] czerwca 2023 r.
W związku z powyższym, organ I instancji słusznie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, powołując się w swym rozstrzygnięciu na przepis art. 61a § 1 k.p.a.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu stwierdzenia zobowiązanego, że organ odwoławczy winien jest rozpatrzyć skargę, nawet jeśli została ona wniesiona po terminie, ze względu na zarzucaną bezprawność egzekucji organ odwoławczy wskazał, że tego typu działanie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie naruszałaby zasadę dwuinstancyjności postępowania. Organ odwoławczy nie jest bowiem uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, której nie rozstrzygnął wcześniej organ I instancji. Nie dostrzegamy również zarzucanego przez Pana naruszenia tego przepisu.
Organ odwoławczy wskazał, że możliwe jest usunięcie działań naruszających przepisy prawne poprzez organ egzekucyjny w ramach tzw. samokontroli. W takiej sytuacji organ I instancji analizuje prowadzone postępowanie egzekucyjne pod kątem prawidłowości jego przebiegu. Zgodnie ze stanowiskiem organu I instancji, które zostało wyrażone w przesłanym do organu odwoławczego piśmie przekazującym, organ nie stwierdził żadnych naruszeń w tym zakresie.
W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji nie naruszył zasady praworządności, wyrażonej w art. 6 k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, skarżący wniósł o zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- - art. 54 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 54b w zw. z art. art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż termin na złożenie skargi na sposób wykonywania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności winien być liczony od zawiadomienie o dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych, a nie od chwili bezprawnego sposobu wykonania zajęcia poprzez uszczuplenie kwoty emerytury zwolnionej od zajęcia oraz nie uchylenie z urzędu czynności egzekucyjnej w części, w jakiej jej wykonania prowadzi do naruszenia ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie uchyla się w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bowiem zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 p.p.s.a. jest do dopuszczalne, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie - co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Przedmiotem kontrolowanego postępowania było postanowienie dotyczące skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych w Poczcie Polskiej S.A. (w tym obejmujących świadczenie emerytalne).
Podstawę prawną wydanego w sprawie postanowienia stanowił przepis art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje zatem dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania: pierwsza występuje, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania; druga zaś, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło rozstrzygnięcie, bądź doszło do upływu terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia, co miało miejsce w niniejszej sprawie (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2017, s. 385).
Z kolei, stosownie do treści art. 54 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (§ 1), skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4).
Na tej podstawie prawnej oparł się organ, prawidłowo uznając, że skarga wniesiona dopiero w dniu 27 lipca 2023 r. została złożona po terminie, wynikającym z cytowanego przepisu. Skoro bowiem zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych w Poczcie Polskiej S.A. skarżący odebrał w dniu 23 czerwca 2023 r., to bieg czternastodniowego terminu do wniesienia skargi na tę czynność egzekucyjną rozpoczął się z dniem 24 czerwca 2023 r. i upłynął z dniem 7 lipca 2023 r.
Sposób obliczania terminu określonego w dniach reguluje art. 57 § 1 k.p.a. (mającym stosownie do dyspozycji art. 18 u.p.e.a. odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym), który stanowi, że jeżeli początkiem terminu jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło, a upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.
Stosownie do treści art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
Z akt sprawy wynika, że skargę na czynność egzekucyjną skarżący nadał w placówce pocztowej operatora wyznaczonego dopiero w dniu 27 lipca 2023 r., tj. dwadzieścia dni po upływie terminu przewidzianego do złożenia tego środka zaskarżenia. Tym samym zasadnie uznał organ, że wniesiona przez skarżącego skarga na czynność egzekucyjną została złożona z uchybieniem terminu określonego w art. 54 § 4 u.p.e.a. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu.
Z tych też względów postanowienie organu nie narusza wskazanych w skardze przepisów art. 54 § 4 w zw. z art. 54b u.p.e.a..
W trybie przepisów art. 54 u.p.e.a. ustawodawca nie przewidział możliwości nieograniczonego terminowo kwestionowania wszystkich działań podejmowanych przez organy egzekucyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2022 r., sygn. akt III FSK 635/21).
Skoro zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych w Poczcie Polskiej S.A. zostało zobowiązanemu doręczone 23 czerwca 2023 r. i zobowiązany nie zachował 14 dniowego terminu od tego zawiadomienia, to prawidłowym jest stanowisko organu, że doszło do upływu terminu, po którym nie można domagać się uprawnienia złożenia skargi na czynność egzekucyjną i skargę należało oddalić stosownie do art. 151 p.p.s.a., gdyż stanowiło to przyczynę, która w sposób oczywisty stanowiła przeszkodę do wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.).
Organ nie dopuścił się również naruszenia przepisów k.p.a., przywołanych w skardze (art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 10 u.p.e.a.). W postępowaniu egzekucyjnym przepisy te mają zastosowanie "odpowiednio", jak stanowi art. 18 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie prowadzi postępowania dowodowego (do którego mają zastosowanie przywołane wyżej przepisy), gdyż postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem rozpoznawczym i nie kończy się załatwieniem sprawy co do jej istoty. Ma natomiast na celu wyegzekwowanie obowiązku o charakterze administracyjnym.
Sąd stwierdza w tym miejscu, że nie jest możliwym rozpatrzenie w ramach rozpatrywanej przez Sąd sprawy, zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sąd zauważa, że są to dwa odrębne postępowania. W toku postępowania dotyczącego kwestii ściśle proceduralnych, jaką jest uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej, nie może dojść do rozpatrzenia kwestii merytorycznych będących przedmiotem badania w innym postępowaniu. Podnoszone przez skarżącego zagadnienia dotyczące prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie podlegały rozpatrzeniu w niniejszej sprawie, jako niewchodzące w zakres kognicji Sądu w sprawie toczącej się w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia.
Na marginesie Sąd wskazuje, że organ w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zobowiązany pismami z [...] sierpnia 2023 r. złożył skargę na zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S. S.A. z [...] sierpnia 2023 r. oraz z [...] sierpnia 2023 r. wskazując, że na zajęty rachunek bankowy wpływa świadczenie emerytalne już w kwocie wolnej od zajęcia. I tak, postanowieniem z [...] września 2023 r., nr: [...], organ egzekucyjny powyższą skargę oddalił. Na skutek jednak wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, postanowieniem z [...] listopada 2023 r., nr: [...], uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z [...] września 2023 r. Rozstrzygając, organ orzekł o uwzględnieniu skargi w całości oraz zarządził dokonanie przez organ egzekucyjny zwrotu zobowiązanemu nienależnie pobranych kwot.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.