Uzasadnienie
Skarżąca J. J., reprezentowana przez adwokata, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie posiada wystarczających środków na pokrycie opłaty sądowej. Oświadczyła, że od wielu miesięcy nie ma możliwości wyasygnowania kwot, które umożliwiłyby jej uiszczenie opłat sadowych, w tym opłaty sądowej w niniejszej sprawie. Powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w wyroku z dnia 28 listopada 2008 r. (V CSK 271/08), zgodnie z którym sąd polski jest związany wykładnią art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, który zapewnia prawo do sądu.
Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem K. oraz dwójką dzieci w wieku [...] i [...] lat. Skarżąca oświadczyła, że ww. członkowie rodziny nie posiadają źródeł utrzymania i nie uzyskują jakichkolwiek dochodów.
Odnośnie do majątku skarżąca oświadczyła, że mąż K. nie posiada żadnego majątku i pieniędzy, ponieważ cały jego majątek został zajęty przez urząd skarbowy. Skarżąca dodała, że urząd skarbowy zajął "nasze" dochody z tytułu wynajmu "mojego" obiektu, pozbawił reszty pieniędzy. Oświadczyła, że nie posiada przez dłuższy czas pieniędzy, "pokrywa koszty obiektu", co "pogarsza moje dochody". Skarżąca podała również, że działania urzędu skarbowego doprowadziły o tego, że nie była w stanie spłacać bieżących zobowiązań, co spowodowało powstanie dodatkowych długów i kolejnych zobowiązań, których nie jest w stanie spłacić.
Odnośnie do majątku, w pkt 7 formularza PPF skarżąca oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności i wartościowych rzeczy ruchomych.
Z akt sprawy wynikało, że pełnomocnik skarżącej podała jako adres skarżącej nieruchomość w miejscowości S. [...], a na danych powszechnie dostępnych (dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z 15 września 2014 r.) referendarz sądowy ustalił, że skarżąca do dnia 31 lipca 2014 r. prowadziła działalność gospodarczą w miejscowości S. [...] pod firmą "Z.O. H. B. "[...]" J.J. J. J. (od 31 lipca 2014 r. działalność została zawieszona).
Uznając wobec powyższego ww. oświadczenie skarżącej za niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 15 września 2014 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącej do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe męża skarżącej – K. J. o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 roku; zeznanie podatkowe skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 roku; zeznanie podatkowe syna skarżącej – E. J. o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 roku, dodatkowe oświadczenie o aktualnych źródłach utrzymania rodziny (poszczególnych osób) oraz wysokości otrzymywanych dochodów przez skarżąca, jej męża oraz jej syna, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi powyższe; aktualne dokumenty potwierdzające dokonane wobec skarżącej i jej rodziny zajęcia egzekucyjne; dodatkowe oświadczenie co do tytułu prawnego skarżącej oraz jej męża i syna do nieruchomości położonej w miejscowości S. [...], z podaniem powierzchni oraz sposobu korzystania z niej oraz czy nieruchomość stanowi źródło przychodu dla skarżącej i jej rodziny; wyciągi z rachunków bankowych (w tym lokat) skarżącej oraz jej męża i syna za okres od 15 lipca do 15 września 2014 r.
W ww. wezwaniu wyznaczono 10-dniowy termin, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy.
Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 23 wrzenia 2009 r. pod wskazany adres, 10-dniowy termin upłynął bezskutecznie 3 października 2014 r. We wskazanym terminie, ani dotychczas, strona skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń. Nie wyjaśniła również przyczyny niewykonania wezwania.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podnieść też należy, że zgodnie z poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności.
W ocenie referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ogólnikowe i sprzeczne oświadczenia o nieposiadaniu przez skarżącą, jej męża i [...] – letniej córki źródeł dochodów i braku dochodów (skarżąca nie złożyła oświadczenia o źródłach utrzymania [...]-letniego syna), o zajętym majątku, rosnącym zadłużeniu oraz braku oszczędności, braku majątku, były niewystarczające do oceny jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej i jej rodziny oraz jakie są jej możliwości płatnicze. Mając na uwadze powyższe okoliczności, pełnomocnik skarżącej został wezwany w piśmie z dnia 15 września 2014 r. do nadesłania ww. dokumentów i oświadczeń, które miały uzupełnić dotychczasowe dane. Stosownie bowiem do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Należy przy tym podnieść, że zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych, celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA: z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689, z dnia 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FZ 75/14, Lex nr 1461281).
Należy mieć także na uwadze, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansowa wnioskującego o prawo pomocy, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuacje majątkową domowników wnioskodawcy (postanowienia NSA z 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt I FZ 269/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oceniając wniosek skarżącej, należy stwierdzić, że nie przedstawiła ona wymaganych dokumentów i oświadczeń, istotnych dla oceny jej możliwości płatniczych w niniejszej sprawie. Skarżąca nie przedstawiła bowiem wymaganych zeznań podatkowych za 2013 r., pozwalających ocenić na jakim poziomie kształtowały się dochody skarżącej, jej męża i syna w 2013 roku. Nie złożyła dodatkowego oświadczenia o aktualnych źródłach utrzymania rodziny (w tym [...]– letniego syna E.). Skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazujących na posiadany majątek i majątek członków jej rodziny oraz potwierdzających jego zabezpieczenie. Skarżąca nie potwierdziła też wysokości posiadanych aktualnie środków na utrzymanie, gdyż, wbrew wezwaniu, nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych.
W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.