Uzasadnienie
J. G., pismem z dnia [...] r., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na opisaną powyżej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu.
Pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku jego wniosku, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że w związku z przedmiotem skargi - z mocy prawa - korzysta on ze zwolnienia od kosztów sądowych, zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji.
Skarżący, w dniu [...] r., złożył wniosek na urzędowym formularzu PPF, ponownie zaznaczając, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
We wniosku skarżący podał, że jego rodzina składa się z dwóch osób, on sam nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów ani świadczeń, pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje emeryturę wynoszącą ok. [...] zł brutto.
Ponadto z urzędu wiadome jest (dokumenty i oświadczenia złożone w sprawie o sygn. akt [...]), że skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie korzysta ani nie ubiegał się o świadczenia z pomocy społecznej, ale rodzina korzysta z pomocy dobrych ludzi. Z emerytury żony opłacany jest podatek od nieruchomości ([...] zł), opłaty za energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł), lekarstwa ([...] zł), środki czystości ([...] zł). Skarżący i jego żona posiadają udział do [...] części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (w której mieszkają), stanowiącej składnik masy spadkowej, a sprawa działu spadku jest w toku.
Skarżący nie wykazał innego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych, ani on, ani jego żona nie posiadają kont bankowych. Skarżący oświadczył, że jest zadłużony z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę ok. [...] zł. W sprawie [...] wskazał także na dług wobec ZUS na kwotę [...] zł.
Referendarz sądowy, postanowieniem dnia 11 marca 2013 r., przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata (pkt 1 sentencji) i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2). Uznał on bowiem, że skarżący wykazał, że na dzień wydania postanowienia poniesienie przez niego kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.". Zasadność rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 2 sentencji, polegającego na odmowie przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz uzasadnił zaś tym, że ustawa P.p.s.a. nie zawiera normy pozwalającej umorzyć bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji zwolnienia obowiązującego z mocy ustawy.
Odpis postanowienia referendarza sądowego wraz z uzasadnieniem doręczono stronie 18 marca 2013 r. Jednocześnie skarżący został pouczony, że od postanowienia referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz że wniesienie sprzeciwu wolne jest od opłat.
W terminie do złożenia sprzeciwu (tj. 25 marca 2013 r.) do Sądu wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] r., zatytułowane (cyt.): "Zażalenie na postanowienie WSA w Szczecinie w punkcie II-gim odmowa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z dnia 11 marca 2013 r. Doręczonego w dniu 18 marca 2013 r.". W piśmie tym strona wniosła o uchylenie punktu 2 postanowienia, wskazując na swoją niezwykle trudną sytuację materialną i finansową.
Wobec powyższego, pismo skarżącego z dnia [...] r. zostało uznane za sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 marca 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
Na wstępie wskazania wymaga, że - stosownie do treści art. 259 § 1 P.p.s.a. - od postanowień referendarza sądowego strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie zaś z przepisem art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Jak zatem wynika z powyższych przepisów, wniesienie w ustawowym siedmiodniowym terminie prawidłowo sporządzonego sprzeciwu wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy traci moc, zaś sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 P.p.s.a.). Sprawa zainicjowana wnioskiem o przyznanie prawa pomocy jest rozpoznawana ponownie od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie, w której przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, skarżący J. G. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Rozpatrując wniosek skarżącego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 239 pkt 1 lit. "e" P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, która skarży działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym, że sprawa ze skargi J. G. dotyczy ubezpieczeń społecznych, mieści się ona w ramach ustawowego zwolnienia. Oznacza to, że skarżący z mocy prawa jest zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania, zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W konsekwencji - z uwagi na brak w ustawie P.p.s.a. normy prawnej pozwalającej umorzyć bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia obowiązującego z mocy ustawy - wniosek skarżącego w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych winien zostać oddalony.
Dalej wskazać należy, że stosownie do treści art. 262 P.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Zasadne jest zatem rozpatrzenie wniosku skarżącego o ustanowienie zawodowego pełnomocnika w oparciu o regulację zawartą w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podnieść również należy, że - co do zasady - strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym powinno być zatem stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych, pokrycie wydatków, czy opłacenie zastępstwa procesowego. Ponadto ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaś Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że rozpoznawany wniosek o ustanowienie adwokata zasługuje na uwzględnienie, gdyż ocena okoliczności, które wynikają z tego wniosku oraz z dokumentów złożonych przez stronę do sprawy o sygn. akt [...], pozwala na przyjęcie, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. J. G. wykazał, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Jedynym żywicielem dwuosobowej rodziny jest bowiem żona skarżącego, która otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie ok. [...] zł netto, rodzina nie posiada większego majątku poza udziałem w nieruchomości, której status prawny nie jest uregulowany (została wszczęta sprawa o dział spadku), małżonkowie nie posiadają oszczędności. Jakkolwiek rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, to jednak w utrzymaniu (w przeżyciu) pomagają im osoby trzecie.
W tym stanie sprawy, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "e" oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 262 P.p.s.a., postanowiono jak na wstępie.