Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 703/08

Uzasadnienie

Skarżący M.S., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 3.774 zł złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych dokumentów wynika, co następuje.

M. S. gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką oraz trójką dzieci w wieku 22, 20, 9 lat. Miedzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, co potwierdza odpis aktu notarialnego z dnia 12 lipca 2005 r. (k. 64-65). Wnioskodawca posiada na współwłasność budynek drukarni o pow. 500 m kw. (dowód odpis decyzji Burmistrza N. w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2008, k. 62), a małżonka, w ramach majątku odrębnego, dom o pow. 160 m kw.

Skarżący nie wykazał posiadania wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.).

W rubryce formularza dotyczącej dochodów rodziny skarżący podał, że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w kwocie ok. 2000 zł, a małżonka z renty w kwocie około 450 zł miesięcznie.

Ponadto skarżący oświadczył, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu dokonanie wpłaty wpisu sądowego w wysokości wynikającej z zarządzenia Sądu. Wskazał też, że realizacja zajęcia komorniczego eliminuje w praktyce przekazanie jakiejkolwiek kwoty ze źródeł zarobkowania, z tego też względu skarżący nie może uzyskać kredytu celem uiszczenia opłaty sądowej. Wnioskodawca odniósł także, że ewentualna odmowa przyznania prawa pomocy pozbawi go możności obrony swoich praw przed sądem, a konsekwencje finansowe zupełnie zrujnują wnioskodawcę i będą stanowić zagrożenie dla prowadzonej działalności gospodarczej ze wszystkimi tego skutkami również dla zatrudnionych u skarżącego pracowników ale i dla rodziny skarżącego.

Do wniosku skarżący załączył także następujące dokumenty:

1. - dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 15 stycznia 2009 r. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. dotyczące M. S., z którego wynika, że uzyskała dochód brutto w kwocie 5.891,93 zł oraz M. S., który zadeklarował za 2007 r. dochód w kwocie 26.933 zł,
2. - wyciąg z rachunku bankowego firmy skarżącego zawierający zestawienie operacji za okres od 7.10.2008 do 7.01.2009 r., z którego wynika saldo końcowe w kwocie 1.903,97 zł,
3. - wyciąg z prowadzonej ewidencji z rozliczeniem działalności gospodarczej za rok 2008, z którego wynika wysokość przychodów w kwocie 804.650,00 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 789.484,35 zł oraz dochód w kwocie 15.166, 47 zł,
4. - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, z którego wynika, że łączne wydatki to kwota 3.295 zł, a stanowią je opłaty związane z eksploatacją mieszkania (energia elektryczna, woda, ogrzewanie itp.), na wyżywienie, ubranie, higienę i naukę dzieci,
5. - zaświadczenie komornika sądowego z 12 stycznia 2009 r., w którym potwierdza, że wobec M. S. prowadzonych jest 19 postępowań egzekucyjnych, w których łączna kwota dochodzonych roszczeń wynosi 565.667,12 zł, dłużnik dokonuje spłaty zadłużenia w ratach w kwocie 6.000 zł, a także zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. sporządzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 7 stycznia 2009 r.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie – p.p.s.a) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.

Ze złożonego oświadczenia oraz dokumentów wynika, że pięcioosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z jego miesięcznych dochodów (z działalności gospodarczej) i małżonki (z renty) w łącznej kwocie 2450 zł, skarżący na utrzymanie rodziny wydatkuje kwotę ok. 3000 zł (na utrzymaniu wnioskodawcy znajduje się trójka uczących się dzieci), co oznacza, że wydatki w całości konsumują wykazane dochody. Z dochodów skarżącego realizowane są egzekucje (19 tytułów wykonawczych) na łączną kwotę 565.667,12 zł, miesięczna spłata zadłużenia następuje z zajętego rachunku bankowego firmy w kwocie 6.000 zł. Skarżący posiada majątek w postaci współwłasności budynku drukarni, a małżonka majątek odrębny w postaci nieruchomości mieszkalnej o pow. 160 m kw., skarżący nie wykazał posiadania oszczędności. Dochody z działalności gospodarczej skarżącego w roku 2007 r. wyniosły 26.933 zł. W 2008 r. otrzymano przychody ze sprzedaży w kwocie 804.629,30 zł oraz dochód w wysokości 15.166,47 zł.

Wprawdzie działalność gospodarcza jak wynika z dokumentów nie przynosi oczekiwanych przez podatnika dochodów, jest zadłużona i obciążona znacznymi kosztami (dochody w 2008 r. spadły w stosunku do tych z 2007 r.), jednak trudna sytuacja skarżącego, (jego zadłużenie, egzekucja, koszty) jest konsekwencją działań podejmowanych przez samego podatnika w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, za co Skarb Państwa nie może ponosić odpowiedzialności. Wobec obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez każdego obywatela wszczynającego sprawę przed sądem i zasadę wyjątkowego stosowania instytucji prawa pomocy, nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. wydatków związanych z działalnością gospodarczą, egzekucja zaległości podatkowych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. post NSA I OZ 83/06).

W stanie faktycznym sprawy nie można uznać, że skarżący zasługuje na całkowite sfinansowanie wniesionej przez niego sprawy sądowej. Wniosek strony należy jednak częściowo uwzględnić i zwolnić skarżącego z uiszczenia wpisu od skargi ustalonego w kwocie 3.744 zł, zobowiązując jednak do partycypowania w kosztach sądowych w kwocie 500 zł.

Uiszczenie przez skarżącego tytułem wpisu kwoty 500 zł odpowiadającego podstawowej wysokości wpisu w sprawach podatkowych nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego rodziny ani nie zagrozi funkcjonowaniu firmy.

Rozstrzygnięcie takie oznacza, że strona zostaje zwolniona od uiszczenia jedynie części wpisu, to jest z kwoty 3.274 zł wpisu od skargi, nie wykazała bowiem, aż tak nadzwyczajnych okoliczności (np. bezrobocie, niezdolność do pracy ze względu na zły stan zdrowia, itp.), które pozwoliłyby przyznać jej zwolnienie od całości kosztów, tj. od całej opłaty sądowej oraz ewentualnych innych jeszcze kosztów, które mogą powstać w tym postępowaniu. Zwolnienie skarżącego w pełnym zakresie na tym etapie postępowania byłoby przedwczesne, bowiem sytuacja skarżącego, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą może ulec poprawie.

Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.