Uzasadnienie
Skarżący A. K. (ur. [...]), reprezentowany przez adwokata, wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości spółki z o.o. w opisanym wyżej zakresie, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że ze względu na wyjątkową sytuację finansową nie może ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócił uwagę na wysokie zadłużenie, które uniemożliwia zgromadzenie środków na pokrycie kosztów sądowych.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie.
Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności) wolnych od obciążeń. Wskazał na posiadane udziały w pięciu spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością (łącznie [...] udziałów) o łącznej wartości [...] zł i oświadczył, że są one zajęte przez wierzycieli.
Nie wskazał źródeł swego utrzymania; na urzędowym formularzu w rubryce 10 formularza PPF ("Dochody"), w odniesieniu do źródeł utrzymania i dochodów wpisał: "brak".
W odniesieniu do zobowiązań przestawił zestawienie swoich pięciu wierzycieli (w tym urząd skarbowy i dwa banki) i wysokość zadłużenia wobec każdego z nich, wskazując, że łączna wartość zadłużenia wynosi ponad [...].
Pismem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2017r. (doręczonym w dniu 29 sierpnia br.) skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową jego i rodziny.
Zobowiązanie to obejmowało: kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2016 r. oraz innych deklaracji za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym lub zaświadczenia z urzędu skarbowego, że skarżący nie składał deklaracji podatkowych za 2016 r.; zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; dodatkowe oświadczenie skarżącego o źródłach finansowania jego potrzeb życiowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika wraz z dokumentami potwierdzającymi istnienie takich źródeł i wysokość środków pieniężnych jakie otrzymuje z tych źródeł miesięcznie; wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego wraz z dokumentami obrazującymi wysokość tych wydatków z ostatnich dwóch miesięcy; wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, osobistych, związanych z działalnością, z lokat, z kart kredytowych, z ich stanem z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub dokumentu potwierdzającego likwidację rachunków bankowych w tym okresie; dodatkowe oświadczenie o sytuacji rodzinnej, wskazującego stan cywilny skarżącego, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy ma dzieci na utrzymaniu, czy mieszka z innymi członkami rodziny, czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania, w jakiej wysokości, a także oświadczenia w zakresie miejsca zamieszkania, wskazującego jaki tytuł prawny skarżący posiada do zajmowanego lokalu mieszkalnego wraz z dokumentem potwierdzającym ten tytuł; jeżeli skarżący pozostaje w związku małżeńskim - oświadczenia o wysokości dochodów i stanie majątkowym żony (posiadanych nieruchomościach, przedmiotach wartościowych, oszczędnościach, prawach majątkowych i ich wartości) wraz z dokumentami potwierdzającymi wykazane okoliczności, wyciągi z rachunków bankowych żony za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokument potwierdzający orzeczoną separację lub rozwód; dokumenty potwierdzające prowadzenie postępowania egzekucyjnego, wskazujące na jakim jest ono etapie i wskazujące na wysokość zadłużenia na dzień 21 sierpnia 2017 r.
W wezwaniu wyznaczono termin czternastodniowy na wykonania ww. zobowiązania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.
W odpowiedzi na ww. wezwanie pełnomocnik skarżącego oświadczył w dniu 12 września br., że skarżący od kilku lat nie składał rocznych deklaracji podatkowych PIT, w tym za 2016 rok, z uwagi na brak dochodów; oświadczył, że stosowne zaświadczenie zostanie przedłożone w najbliższym możliwym terminie. Podał też, że skarżący nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, lecz jest osobą samodzielnie poszukującą pracy. Korzysta z pomocy żony, z którą posiada rozdzielność majątkową i nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie; ma syna. Wynagrodzenie pełnomocnika nie zostało uregulowane. Skarżący nie posiada rachunków bankowych, którymi swobodnie dysponuje i na których posiadałby jakiekolwiek środki finansowe, nie posiada lokat ani kart kredytowych.
Przedłożył jednocześnie kopie dokumentów (38 stron) z kilku postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu, wskazując, że wszelkie pozostałe informacje prześle zaraz po ich otrzymaniu i zwrócił się z wnioskiem o wyrażenie zgody na uzupełnienie informacji.
Mając na uwadze powyższe, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 września br. przedłożono wyznaczony wezwaniem z dnia 21 sierpnia br. termin do złożenia dodatkowych dokumentów do dnia 30 września br., o czym poinformowano pełnomocnika skarżącego w dniu 22 września br.
Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych oświadczeń ani dokumentów w sprawie.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd ma obowiązek dokonania oceny - na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów - czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy zwrócić uwagę, że z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy wynikało, że jest on osobą samotną, mieszka samodzielnie, nie ma żadnych źródeł utrzymania i posiada zaległości przekraczające [...] zł.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego jego pełnomocnik oświadczył, że skarżący poszukuje pracy, pozostaje na utrzymaniu żony, od kilku lat nie deklarował dochodów – nie składał zeznań podatkowych, w małżeństwie istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Z wymaganego przez referendarza sądowego wykazu dokumentów, których treść miała wyjaśnić wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącego w sprawie, przedłożył on jedynie takie dokumenty, które wskazują na jego zadłużenie. Skarżący przedłożył bowiem szereg kopii dokumentów wydanych w okresie 2011-2017 w związku z prowadzonymi wobec skarżącego postępowaniami egzekucyjnymi (m.in. zajęcia wierzytelności, zajęcia wynagrodzenia za pracę, zawiadomienia o wszczęciu postepowania egzekucyjnego z udziałów i zysków w spółce, zajęcie udziałów w spółce, zawiadomienie z 23 lutego 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego na łączną kwotę przekraczającą [...] zł –k. 42).
Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w sprawie, nie przedłożył innych dokumentów wskazujących na swoje możliwości płatnicze w sprawie. Istotne dla oceny wniosku jest szczególnie to, że skarżący nie przedłożył zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych za 2016 rok, wyciągów z rachunków bankowych; nie potwierdził, że jest osobą poszukującą pracy (brak zaświadczenia powiatowego urzędu pracy), nie złożył oświadczeń i dokumentów wskazujących na stan majątkowy, źródła utrzymania i wysokość dochodów swojej żony.
W tym miejscu należy wskazać, że podniesiona przez pełnomocnika skarżącego okoliczność pozostawania skarżącego w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny jego zdolności finansowych, niezależnie od złożonego oświadczenia o rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków.
Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt I GZ 24/17; z 17 sierpnia 2016 r. sygn. akt I GZ 505/16; z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 162/16; z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I FZ 426/13, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków.
Z tych względów, skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien przedłożyć oświadczenia i dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a.
Braki te uniemożliwiają dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych żony skarżącego pozwalających z kolei ocenę możliwości ewentualnego wsparcia męża w zakresie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Przypomnieć w tym miejscu wypada, że stały wpis sądowy w sprawie wynosi [...] zł.
Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących pełną sytuację finansową i majątkową całej rodziny, pomimo przedłużonego terminu na wykonanie ww. wezwania, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów członków najbliższej rodziny i ich możliwości płatniczych można byłoby ustalić, czy skarżący ma realne możliwości, aby samodzielnie (z własnych dochodów, oszczędności) czy przy pomocy małżonki, ponieść koszty sądowe w sprawie.
Na marginesie jedynie wskazać należy, że skarżący, mimo deklarowanej, złej sytuacji majątkowej, korzysta na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, przy braku tzw. "przymusu adwokackiego", z usług ustanowionego przez siebie, profesjonalnego pełnomocnika, co budzi dodatkowe wątpliwości w zakresie jego możliwości finansowych.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.