Uzasadnienie
Skarżąca M. K., reprezentowana przez pełnomocnika, w związku ze skargą wniesioną na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochody w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, które ledwo wystarczają jej na utrzymanie, w szczególności na zakup żywności, opłaty za mieszkanie, środki czystości, opłaty za telefon. Z zarobionej kwoty nie jest w stanie zaoszczędzić środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych. Ponadto, skarżąca wskazała, że toczy się przeciwko niej egzekucja kwoty [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca nie wpisała żadnych osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, a w oświadczeniu majątkowym podała, że posiada udział do [...] nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, jak też zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) nie wykazała.
Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwaniem z dnia 24 listopada 2009 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącej do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, odpisów rocznego zeznania podatkowego skarżącej za 2008 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, dokumentów potwierdzających wysokość uzyskanych przez skarżącą przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów z działalności gospodarczej z okresu od 1 stycznia 2009 r. do 1 listopada 2009 r., np. wyciągu z prowadzonej ewidencji podatkowej, odpisów miesięcznych (lub innych) deklaracji podatkowych jeśli były składane, bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego w tym zakresie, dokumentu potwierdzającego zajęcie egzekucyjne i jego realizację, wykazu miesięcznych wydatków skarżącej na konieczne utrzymanie wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, wykazu posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z ich stanem za okres od 24 sierpnia 2009 r. do 24 listopada 2009 r., dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym zawierającego wyjaśnienie czy skarżąca zamieszkuje z rodzicami i bratem w jednym domu oraz czy prowadzi z rodzicami i bratem wspólne gospodarstwo domowe, czy partycypuje w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości.
Pełnomocnik skarżącej, w wykonaniu wezwania nadesłał:
- 1. pismo pełnomocnika z dnia [...], z którego wynika, że skarżąca nie ma żadnych rachunków bankowych, sama się utrzymuje, nie pozostaje w gospodarstwie domowym z rodzicami ani bratem. Od stycznia 2004 r. mieszka w L., gdzie uzyskuje dochód w wysokości [...] miesięcznie i ponosi wydatki związane z utrzymaniem w kwocie odpowiadającej tym zarobkom. Natomiast, dochody osiągane w Polsce z działalności gospodarczej, w całości są przeznaczane na zaległe należności, w tym podatki. Wyjaśniono także, że udział w nieruchomości, przysługujący M. K., został zajęty w toku egzekucji administracyjnej, przez co nie może zostać zbyty celem zaspokojenia wierzycieli.
- 2. odpis rocznej deklaracji PIT-36 za 2008 r., w której skarżąca zadeklarowała przychody z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, pobraną zaliczkę w wysokości [...] zł,
- 3. zestawienie obrotów z działalności gospodarczej skarżącej za październik 2009 r. (sklep wielobranżowy) sporządzone przez biuro rachunkowe, z którego wynika, że przychody, w ujęciu narastającym, w miesiącu tym wyniosły [...] zł, z czego na skarżącą przypada udział [...] % wynoszący kwotę [...] zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł, z czego udział skarżącej to kwota [...] zł, a dochód skarżącej to kwota [...] zł.
- 4. zestawienie obrotów z miesiąca października 2009 z działalności skarżącej, z którego wynika przychód, w ujęciu narastającym w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł.
- 5. kserokopie 8 tytułów wykonawczych dotyczące egzekucji należności podatkowych wystawione w maju 2008 r. i wrześniu 2009 r., a także związane z tymi należnościami zarządzenie zabezpieczenia z dnia 31 grudnia 2008 r. na rzecz Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego.
- 6. kserokopię faktury VAT za energię elektryczną z dnia 12 listopada 2009 r. na kwotę [...] zł za lokal związany z działalnością gospodarczą (biuro).
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej ustawy).
Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy).
Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych.
Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wykazanie okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy, należy do obowiązku osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa.
Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie ma żadnych środków pieniężnych ani także realnych możliwości zdobycia takich środków wobec braku zdolności zarobkowych i braku możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, spowodowanych takimi nadzwyczajnymi okolicznościami jak przykładowo podeszły wiek, zły stan zdrowia, wyjątkowo trudna sytuacja rodzinna, czy osobista.
W świetle powyższych rozważań, wniosek skarżącej nie może zostać uwzględniony, nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania.
Ze złożonego oświadczenia i znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości – według oświadczenia skarżącej – ok. [...] zł – [...] zł oraz z wynagrodzenia za pracę wykonywaną w L. w wysokości – według oświadczenia pełnomocnika skarżącej – [...]. Z pisma przedłożonego przez ojca skarżącej wynika także, że skarżąca przebywa od 2004 r. w A., a wydatki związane ze swoim utrzymaniem, finansuje z dochodów za pracę. Nie przedstawiono zatem szczegółowego wykazu rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków – pomimo stosownego wezwania w tym zakresie - ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że skarżąca wydaje tyle, ile zarabia. Dokonanie weryfikacji tych oświadczeń pełnomocnika, wobec tego, iż skarżąca sama nie przedłożyła żadnych dokumentów w tym zakresie nie jest zatem możliwe.
Ponadto wykazano, że dochody z działalności gospodarczej są przeznaczane na koszty tej działalności, co dokumentuje faktura VAT za energię elektryczną na kwotę [...] zł. Opisana wyżej sytuacja nie uzasadnia uwzględnienia wniosku z następujących względów. Po pierwsze, należy zauważyć, że skarżąca jest osobą w młodym wieku, w pełni sił, nie wykazała żadnych okoliczności nadzwyczajnych (jak przykładowo wyżej wymienione: zły stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna itp.), ograniczających jej zdolności zarobkowe. Jej aktywność i zdolności zarobkowe potwierdza posiadanie dwóch źródeł utrzymania.
Ponadto, należy podkreślić, że skarżąca jest przedsiębiorcą. W związku z tym, należy wskazać, że nieopłacalność prowadzonej działalności, wysokie koszty z tym związane, czy też egzekucja prowadzona z dochodów i majątku (we wniosku wskazano na zajęcie posiadanego [...] udziału w nieruchomości), nie mogą stanowić samo przez się o zasadności przyznania prawa pomocy. Są to bowiem następstwa działań podejmowanych przez samą skarżącą, stanowiące normalne ryzyko mogące wystąpić u każdego przedsiębiorcy. Okoliczności takie nie uzasadniają zatem potraktowania sytuacji skarżącej jako wyjątkowej i uprzywilejowania jej poprzez przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy zauważyć, że skarżąca stara się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, wydatki na takie koszty stanowią w istocie element kosztów jej działalności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, racjonalny przedsiębiorca powinien w procedurze planowania wydatków uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z działalnością gospodarczą i poczynić stosowne oszczędności na ten cel.
Ponadto zaakcentowania wymaga fakt, iż z deklaracji PIT 36 za 2008 r., a także z zestawienia obrotów za październik 2009 r. sklepu wielobranżowego, w którym skarżąca ma [...] %, wynika, że przychody uzyskiwane z tej działalności wzrosły (z kwoty [...] zł w 2008 r. na [...] zł w październiku 2009 r.). Oznacza to, w świetle powyższych rozważań, że skarżąca ma możliwości uzyskania środków pieniężnych z prowadzonej działalności gospodarczej.
Skarżąca nie przedstawiła innych dokumentów, które świadczyłyby jednoznacznie o trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości płatniczych.
Należy zauważyć, że wezwanie o dodatkowe dokumenty obejmowało również wyciągi z rachunków bankowych skarżącej, co miało potwierdzać, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi i nie ma możliwości zgromadzenia oszczędności. Zobowiązania powyższego nie wykonała w sposób należyty, a złożone w tym zakresie oświadczenie pełnomocnika należy uznać za niewystarczające.
Niezależnie od powyższego, rozpoznającemu wniosek referendarzowi sądowemu znane jest źródło i wysokość dochodów najbliższej rodziny skarżącej – jej matki i brata, którzy również prowadzą działalność gospodarczą. Jeśli zatem skarżąca nie jest w stanie sama zdobyć środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych w zainicjowanej przez siebie sprawie sądowej, to ze względu na utrwalony w orzecznictwie pogląd, iż na członkach najbliższej rodziny spoczywa obowiązek niesienia pomocy (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) – co dotyczy zwłaszcza rodziców i dzieci – skarżąca może więc uzyskać wsparcie finansowe ze strony rodziców czy brata, którzy mają odrębny majątek i dochody.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.