Uzasadnienie
Zaskarżonym w sprawie postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], [...], po rozpoznaniu sprawy na skutek zażalenia T. O., wniesionego na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione w postępowaniu egzekucyjnym, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec T. O. (dalej: "zobowiązany" lub "skarżący") na podstawie wystawionego przez P. P. S.A. (wierzyciel) tytułu wykonawczego z dnia 12 września 2016 r. nr [...] Obowiązek objęty ww. tytułem dotyczy zaległości z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do czerwca 2016 r. Odpis ww. tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu w dniu 14 grudnia 2016 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego z dnia 9 grudnia 2016 r.
Pismem z dnia 18 grudnia 2016 r. zobowiązany wniósł zarzuty wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego zarzucając nieistnienie obowiązku z uwagi na wygaśnięcie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej od marca 2010 r. oraz na błąd co do osoby zobowiązanego z uwagi na nieuwzględnienie małżonki zobowiązanego. Do pisma dołączył, pismo z dnia 25 października 2016 r. w którym wskazał, że w czerwcu 2008 r. zmienił miejsce zamieszania i nie zostało mu doręczone powiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego.
Organ egzekucyjny przekazał wniesione zarzuty do wierzyciela celem uzyskania jego stanowiska.
Następnie, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. uchylił zajęcie świadczenia emerytalnego.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wierzyciel P. P. S.A. uznał zarzuty za nieuzasadnione.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie, postanowieniem z dnia 12 marca 2018 r. nr [...] wierzyciel P. P. S.A. uchylił częściowo zaskarżone postanowienie w związku z błędnie rozpatrzonym zarzutem nieistnienia obowiązku w kwestii dotyczącej przekazania błędnej informacji na temat wyrejestrowania przez zobowiązanego odbiorników, uznając zarzut nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony oraz utrzymał w mocy ww. postanowienie w pozostałym zakresie uznając wniesiony zarzut błędu co do osoby za nieuzasadniony.
Po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela z dnia 12 marca 2018 r., wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.
Organ I instancji, podał za wierzycielem, że na imię i nazwisko zobowiązanego została zgłoszona rejestracja odbiorników RTV używanych pod adresem [...], ul. [...]. Na tę okoliczność została wydana książeczka opłat RTV nr [...] do dokonywania opłat abonamentowych stanowiąca jednocześnie dowód zarejestrowania przedmiotowych odbiorników. Natomiast, po wejściu w życie Rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342) – dalej: "rozporządzenie MT z dnia 25 września 2007 r." został zobowiązanemu przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta 08000523. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta (wraz ze spersonalizowanymi blankietami wpłat) stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej książeczki radiofonicznej zostało wysłane zobowiązanemu w dniu 24 lipca 2008 r. na ww. adres podany przy rejestracji odbiorników i nie odnotowano zwrotu korespondencji.
Jednocześnie, zobowiązany nie dopełnił formalności i nie zgłosił faktu zmiany adresu zamieszkania. Nadto, w okresie za który naliczono opłatę zobowiązany nie zgłosił okoliczności uzasadniających zwolnienie go od opłaty abonamentowej, ani też nie dopełnił formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników.
W tym stanie rzeczy, organ I instancji stwierdził, że kwoty opłat abonamentowych za okres od 01.01.2011 r. do 30.06.2016 r. objęte tytułem wykonawczym z dnia 12 września 2016 r., są należne. Tak więc zarzut nieistnienia obowiązku wskazanego w przedmiotowym tytule wykonawczym należy uznać za nieuzasadniony.
Ponadto, organ I instancji za nieuzasadniony uznał zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, ponieważ rejestracja odbiorników RTV zgłoszona pod ww. adresem dotyczyła osoby zobowiązanego, tym samym w tytule wykonawczym podano prawidłowe dane wskazane podczas rejestracji.
Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem zobowiązany złożył na nie zażalenie w zakresie uznania zarzutu nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony. W uzasadnieniu podkreślił, że jest ustawowo zwolniony z ponoszenia opłaty abonamentowej. Nadto, zarzucił nieterminowe dostarczenie przez P. [...] S.A. powiadomienia o nadaniu zobowiązanemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Wskazał również, że złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty abonamentowej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu
I instancji.
Powołując się na mające zastosowanie w sprawie przepisy art. 18, art. 33 oraz art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a."., wskazał, że stanowisko wierzyciela odnośnie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. jest wiążące zarówno dla organu egzekucyjnego, jak i dla odwoławczego organu egzekucyjnego, sprawującego jednocześnie nadzór nad egzekucją administracyjną. W konsekwencji, dyrektor izby administracji skarbowej właściwy w sprawie nie jest uprawniony do ingerowania w treść stanowiska wyrażonego przez wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a.
Mając powyższe na uwadze, wskazał, że skoro w wydanym postanowieniu wierzyciel ostatecznie uznał, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym z dnia 12 września 2016 r. istnieje, to wykluczona jest ponowna merytoryczna ocena tego zarzutu, który był istotą rozważań w postępowaniu dotyczącym stanowiska wierzyciela.
Organ odwoławczy powołał się na wyrażone w sprawie stanowisko wierzyciela zgodnie z którym na dane osobowe zobowiązanego zgłoszona została rejestracja odbiorników RTV używanych pod adresem: ul. [...], S..
Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka opłat RTV stanowiąca dowód zarejestrowania przedmiotowego odbiornika i służąca do dokonywania opłat z tytułu abonamentu RTV. Natomiast, w momencie wejścia w życie rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. został zobowiązanemu przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny 08000523. Jednocześnie, w ocenie wierzyciela, P. P. zrealizowała swój obowiązek informacyjny wobec zobowiązanego, ponieważ zawiadomienie o nadaniu zobowiązanemu ww. numeru identyfikacyjnego zostało przesłane zobowiązanemu w dniu 24 lipca 2008 r. na ww. adres - będący miejscem zamieszkania zobowiązanego. Wierzyciel podkreślił, przy tym że dla dopełnienia wynikającego z ww. rozporządzenia obowiązku "powiadomienia" użytkowników, wystarczające było przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej (a nie listem poleconym), na prawidłowy adres użytkownika.
Nadto, przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia nie zawierały dyspozycji dokonania, z urzędu przez P. [...] powtórnej rejestracji odbiorników, potwierdzonych dotychczasowymi dowodami ich zarejestrowania, a posiadający przed dniem wejściem w życie tego rozporządzenia zarejestrowane odbiorniki pozostali nadal abonamentami zobowiązanymi do uiszczania opłat, za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania posiadanych odbiorników.
W ocenie organu odwoławczego, wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego na nieaktualny adres zobowiązanego nie pozwala przyjąć, że wierzyciel dopełnił obowiązku przesłania tego dokumentu, a tym samym nie wykazał istnienia obowiązku zobowiązanego z tytułu opłaty abonamentowej. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego zarzut nieistnienia obowiązku jest zasadny. Mając jednakże na uwadze, że stanowisko wierzyciela w powyższym zakresie jest dla organu odwoławczego wiążące, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że zgłoszony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia obowiązku jest nieuzasadniony.
Jednocześnie, organ odwoławczy podzielił stanowisko wierzyciela i organu
I instancji, dotyczący uznania za nieuzasadniony zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Błąd co do osoby zobowiązanego dotyczy bowiem sytuacji gdy egzekucja jest wszczęta i prowadzona przeciwko innej osobie niż zobowiązany. Natomiast w sprawie, wierzyciel wskazał, że tytuł wykonawczy został wystawiony na zobowiązanego, ponieważ to zobowiązany dokonał rejestracji odbiorników RTV.
Odnosząc się do pozostałych kwestii podnoszonych przez zobowiązanego, organ odwoławczy wskazał, że nie dotyczą postanowienia organu I instancji, lecz postępowania przed wierzycielem.
Jednocześnie, organ odwoławczy zauważył, że wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1861/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę zobowiązanego na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty abonamentowej.
Organ odwoławczy wskazał także, że ostateczne postanowienie wierzyciela zawierało prawidłowe pouczenie zgodnie z którym na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu nie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
W tym stanie rzeczy, organ odwoławczy, będąc związanym stanowiskiem wierzyciela przedstawionym w sprawie, nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany postanowienia organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący T. O. wniósł o rozpoznanie sprawy i uznanie uprawnień do zwolnienia z abonamentu i anulowanie tytułu wykonawczego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił nierozpatrzenie prawa do ustawowego zwolnienia z opłat abonamentu, braku bezstronności, zastosowanie restrykcyjnego przepisu uniemożliwiającego skargę do sądu za pośrednictwem wierzyciela, roczną zwłokę w wydaniu postanowienia o zarzutach skutkującą skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sześcioletnią zwłokę w wysyłaniu upomnienia o niepłaceniu abonamentu, co skutkuje nie zarejestrowaniem posiadanych uprawnień do zwolnienia z opłat.
Nadto, skarżący wniósł aby sąd rozstrzygnął, czy brak rejestracji (zgłoszenia) na poczcie uprawnień do zwolnienia z opłat, przysługujących z tytułu art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy o opłatach abonamentowych pozbawia uprawnionego tego prawa bezpowrotnie, oraz czy rejestracja (zgłoszenie) w późniejszym terminie np. po otrzymaniu upomnienia przywraca te uprawnienia, a także czy wystawiona po zawarciu związku, na nazwisko małżonka, w latach 70-tych XX w. książeczka RTV (eliminuje w latach 2011-2016 (w trakcie nieprzerwanie trwającego małżeństwa) uprawnienia małżonki do zwolnienia z opłat przy posiadaniu zawsze wspólnych aparatów RTV.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o uznanie skargi za zasadną. Organ odwoławczy wskazał bowiem, że rozstrzygnięcie sprawy zdeterminowane było ostatecznym postanowieniem w przedmiocie stanowiska wierzyciela, dlatego wniesione zarzuty zgodnie stanowiskiem wierzyciela zostały uznane za nieuzasadnione. Jednakże, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego na nieaktualny adres zobowiązanego nie pozwala przyjąć, że wierzyciel dopełnił obowiązku przesłania tego dokumentu, a tym samym nie wykazał istnienia obowiązku zobowiązanego z tytułu opłaty abonamentowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej: "p.p.s.a", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie zaś art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z treści ww. przepisów wynika zatem możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonego aktu (w niniejszej sprawie - postanowienia), ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjnoprawnego, ponieważ użyty w obu tych przepisach termin "sprawa" występuje w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Wniosek ten znajduje uzasadnienie w treści art. 135 p.p.s.a., który nakazuje sądowi zastosowanie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych "we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Granice tej sprawy administracyjnej wyznaczają bowiem zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W sprawie, organy egzekucyjne prowadzą postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie wystawionego przez P. [...] S.A. (wierzyciel) tytułu wykonawczego z dnia [...] r. obejmującego zaległości z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do czerwca 2016 r.
Skarżący zgłosił zarzuty wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego znajdujące swoją podstawę w art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a. W ocenie skarżącego nałożony na niego obowiązek uiszczania opłat abonamentowych z tytułu posiadania odbiorników radiowo-telewizyjnych nie istnieje, ponieważ jest on wraz z małżonką ustawowo od niej zwolniony. Ponadto nie został powiadomiony przez P. [...] S.A. (wierzyciela) o nadaniu nowego indywidualnego numeru identyfikacyjnego, poświadczającego posiadanie odbiornika, przez przesłanie zawiadomienia określonego w załączniku nr 2 do rozporządzenia MT z dnia 25 września 2007 r. Nadto w sprawie błędnie oznaczono osobę zobowiązanego, z uwagi na pominięcie żony skarżącego.
Zgodnie z art. 34 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4).
W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, a więc stosownie do treści wyżej wskazanych przepisów był zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i tym stanowiskiem był związany. Wierzyciel uznał zgłoszone przez skarżącego zarzuty za nieuzasadnione, w tym co do nieistnienia obowiązku. Zajęte przez wierzyciela stanowisko, jako wiążące, stało się podstawą do wydania przez organ egzekucyjny
I instancji postanowienia w przedmiocie niezasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie także podstawą wydania postanowienia organu egzekucyjnego II instancji, którym utrzymano w mocy postanowienie organu
I instancji.
Wskazać przy tym należy, że o ile stanowisko wierzyciela wiązało organy egzekucyjne obu instancji co do treści ich rozstrzygnięcia, to sąd, rozpoznając skargę na postanowienia tych organów, w ramach swojej kognicji, dokonuje samodzielnej oceny zgłoszonych przez stronę skarżącą zarzutów, a więc kontroluje także, czy wierzyciel w swoim stanowisku zgodnie z prawem uznał, że faktycznie istniało wymagalne zobowiązanie z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2011 r. do czerwca 2016 r., a tym samym, czy dopuszczalne było prowadzenie egzekucji administracyjnej. Dopiero potem sąd przechodzi do oceny merytorycznej rozstrzygnięć organów egzekucyjnych co do ich zgodności z prawem.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyrok NSA z 17 września 2014 r. II GSK 1140/13 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 19 stycznia 2015 r. I SA/Gl 1274/14).
Uprawnienia P. P. S. A. do wystawiania tytułów wykonawczych i egzekwowania realizacji obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych, wynikają wprost z przepisu art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.) – dalej: "u.o.a.", zgodnie z którym do opłat abonamentowych oraz do opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Nie budzi zatem wątpliwości, że P. P. S. A. jest uprawniona do prowadzenia egzekucji administracyjnej w zakresie realizacji obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych.
Przywołać przy tym należy stanowisko Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 (OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22), zgodnie z którym mimo, iż obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. P. P. S.A. jest wierzycielem i egzekucja nieuiszczonego abonamentu jest prawnie możliwa, gdyż ustawa o opłatach abonamentowych, jako lex specialis, ma pierwszeństwo przed przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. P. P. S.A. nie ustala wysokości należności z tytułu niezapłaconego abonamentu, bo wysokość ta i obowiązek zapłaty wynikają wprost z przepisów ustawy.
Dla oceny istoty sporu, a zatem zarzutu skargi, co do nieistnienia obowiązku skarżącego z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do czerwca 2016 r. objętej spornym tytułem wykonawczym z [...] r., konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy o opłatach abonamentowych, które mają znaczenie dla oceny merytorycznej tego zarzutu.
Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.o.a., za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika.
Z kolei, jak stanowi art. 5 ust. 1 u.o.a., odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV, uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) – ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., K 24/08. Warunkiem wystarczającym a zarazem koniecznym istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV.
Na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia MT z dnia 25 września 2007 r., które weszło w życie 13 grudnia 2007 r., operator publiczny został zobowiązany do nadania z urzędu w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualnego numeru identyfikacyjnego. O nadaniu numeru operator publiczny miał obowiązek powiadomienia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
Tym samym, jeżeli w tym dniu skarżący był zarejestrowanym abonentem telewizyjnym lub radiowym, to w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy operator publiczny miał obowiązek nadać mu indywidulany numer identyfikacyjny i zawiadomić go o tym pisemnie. Z upływem tego terminu dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej utraciły walor dowodu zarejestrowania odbiornika, stosownie do treści § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia.
Nadto, w § 3 ww. rozporządzenia wskazano, że dowodem zarejestrowania odbiorników (z zastrzeżeniem § 5 przytoczonego wyżej) jest wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 2, lub zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 4.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w postanowieniu wierzyciela, że użyte w § 5 ust. 2 rozporządzenia MT z dnia 25 września 2007 r. wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony, czyniło zadość wymogom określonym w § 5 ust.
- 2. Prawodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
Jednocześnie jednak należy podkreślić, że realizacja przez P. [...] powiadomień wynikających z § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia miała istotne znaczenie. P. P. miała przesłać do wszystkich zarejestrowanych abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta wraz z pięcioma odcinkami spersonalizowanych formularzy polecenia przelewu/wpłaty gotówki wraz z numerem rachunku bankowego dedykowanego wpłatom RTV (osiem ostatnich cyfr tego rachunku stanowiło indywidualny numer identyfikacyjny abonenta) oraz dwa druki zamówienia na spersonalizowane formularze polecenia przelewu/wpłaty gotówki. Powyższa okoliczność jest zatem wypełnieniem ważnego obowiązku informacyjnego nałożonego przez przepisy na wierzyciela.
Takie stanowisko znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 2004 r. wydanego w sprawie o sygn. K 2/03 (OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 83), co do charakteru abonamentu RTV. Abonament został wymieniony na pierwszym miejscu wśród przychodów mediów publicznych (art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy o radiofonii i telewizji), przeto sądzić można, że ustawodawca uznaje go za najważniejsze źródło ich finansowania. Abonament to przy tym "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa". Jest to danina publiczna, różna od innych danin wskazanych w art. 217 Konstytucji przez swój celowy charakter,
"nie stanowiąca dochodów państwa o charakterze stricte budżetowym". Zapewnić ma ona zarówno organowi władzy publicznej - Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji, jak i mediom publicznym stabilność i przewidywalność wydatków na realizację misji publicznej. Skutkiem traktowania abonamentu jako daniny publicznej są rygory w zakresie jego wprowadzenia (wyłącznie ustawą), a także obowiązek jawnego i kontrolowanego publicznie wykorzystywania płynących z niego dochodów. Wszystkie elementy konstrukcyjne, przesądzające o ciężarze materialnym tej daniny, należą do tzw. materii ustawowej. Zarazem abonament, mając charakter publicznoprawny i będąc dochodem publicznym, podlega zasadzie wyłączności władzy ustawodawczej w kształtowaniu dochodów i wydatków państwa. Z drugiej strony jest abonament rodzajem daniny publicznej niebędącej podatkiem, a jedynie "zbliżonej do podatku". Nie jest on opłatą w klasycznej postaci, lecz ma charakter daniny publicznej związanej z możliwością korzystania z publicznych mediów i stanowi dochód celowy pozabudżetowy, przeznaczony na finansowanie misji publicznej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy, wskazać należy, że w sprawie nie sposób przyjąć, iż wierzyciel wykonał względem skarżącego obowiązek informacyjny wynikający z § 5 ust. 2 rozporządzenia MT z dnia 25 września 2007 r. Nie kwestionując stanowiska zgodnie z którym dla skutecznego zawiadomienia strony o nadaniu jej numeru indentyfikacyjnego nie jest niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, wskazać należy, że doręczenie takie powinno być dokonane na prawidłowy adres strony.
Zgłaszając zarzuty wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego skarżący kategorycznie stwierdził, że nie otrzymał spornego zawiadomienia, bowiem jak wyjaśnił w czerwcu 2008 r. zmienił miejsce zamieszkania i nie mieszka już pod adresem na który według wierzyciela skierowano ww. pismo. Wierzyciel nie dysponuje natomiast dowodem nadania przesyłki, a w każdym razie w toku postępowania administracyjnego takiego dowodu nie przedstawił. Tym samym, chociaż, żaden przepis ustawy abonamentowej nie wymaga aby obowiązek informacyjny był realizowany przy pomocy przesyłek rejestrowanych – listów poleconych, to jednak w przypadku sporu ciężar dowodu doręczenia pisma spoczywa na stronie spełniającej obowiązek informacyjny.
W aktach sprawy, znajduje się jedynie duplikat zawiadomienia z dnia 24 lipca 2008 r. o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych ([...]) wystawiony na podstawie danych przechowywanych w systemie na adres: T. O., ul. [...] [...] [...]. Wierzyciel wyjaśnił przy tym, że przesyłka nie została mu zwrócona jako niedoręczona. Wskazane przez wierzyciela wyjaśnienia i dowody są niewystarczające. Nie tylko bowiem nie dowodzą, że przesyłka z pismem informacyjnym została skarżącemu doręczona, ale również, że została nadana w urzędzie pocztowym. Wierzyciel przedłożył dowód, który sam sporządził i to w sposób, który nie pozwala zweryfikować przedstawionego przezeń stanowiska.
Jednocześnie nie można nie zauważyć, że okoliczność sprzedaży mieszkania w czerwcu 2008 r. obala domniemanie płynące z art. 2 ust. 1 u.o.a., że – w okresie objętym spornym tytułem wykonawczym – pod adresem na który według wierzyciela skierowano zawiadomienie o którym mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia MT z dnia 25 września 2007 r., skarżący posiadał odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu.
Wypada przy tym zauważyć, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 141, poz. 1190) zmienionego ww. rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. - które zostało uchylone obecnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U z 2013 r. poz. 1676), na użytkowników odbiorników RTV nałożony został obowiązek niezwłocznego powiadomienia właściwej placówki P. (od 1 stycznia 2009 r. P. S.A.) o zmianie nazwiska, nazwy firmy, miejsca zamieszkania, siedziby, miejsca używania odbiorników, zgubienia lub zniszczenia dowodu rejestracji, czy o fakcie zaprzestania używania odbiorników.
Mając jednak na uwadze, przytoczony powyżej charakter abonamentu RTV jako daniny publicznej, którego konsekwencją są rygory w zakresie jego istnienia, co do elementów podmiotowo i przedmiotowo istotnych, wyłącznie regulacji ustawowej, stanowisko wierzyciela, że dochowanie (bądź niedochowanie) obowiązku zgłoszenia zmiany danych – zgodnie z regulacjami wynikającymi z ww. rozporządzeń - przesądzać będzie o istnieniu obowiązku w okolicznościach faktycznych sprawy jest nieuprawnione.
Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w art. 41 § 1 k.p.a., w którym określone są skutki prawne niezawiadomienia o zmianie adresu organu prowadzącego postępowanie przez stronę tego postępowania, przy czym zastosowanie art. 41 § 2 k.p.a. (doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny) jest możliwe jedynie wówczas, gdy strona została prawidłowo pouczona o skutkach wynikających z niedopełnienia obowiązku w nim unormowanego. Zaniechanie tego obowiązku przez organ uniemożliwia prawidłowe zastosowanie normy zawartej w art. 41 § 2 k.p.a. i stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy. Należy natomiast stwierdzić, że wierzyciel nie wykazał okoliczności pouczenia zobowiązanego o obowiązku wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a.
Reasumując, wobec braku udowodnienia w sprawie, że wierzyciel przesłał (lub doręczył) skarżącemu na prawidłowy adres zamieszkania zawiadomienie o którym mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia MT z dnia 25 września 2007 r., w sprawie brak było podstaw do uznania, iż po stronie skarżącego doszło do powstania obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej, a w konsekwencji uznać należało, że wystawienie tytułu wykonawczego w dniu 12 września 2016 r., obejmującego należności pieniężne z powodu nieuiszczania opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do czerwca 2016 r. a następnie wszczęcie i prowadzenie na jego podstawie egzekucji administracyjnej w stosunku do skarżącego - było bezpodstawne.
Ponadto, dla porządku wskazać również należy, że choć strona skarżąca nie kwestionuje faktu rejestracji odbiorników RTV, to z akt sprawy nie wynika, kiedy i w konsekwencji czy doszło do ich zarejestrowania na nazwisko skarżącego, a zatem sąd nie mógł zweryfikować tej okoliczności. Wierzyciel wskazał tylko, że taka rejestracja została zgłoszona na nazwisko skarżącego pod adresem ul. [...] [...] [...], w wyniku czego została wydana książeczka radiofoniczna nr [...], która służyła do dokonywania opłat z tytułu abonamentu RTV oraz stanowiła dowód potwierdzający dokonanie rejestracji odbiorników RTV. W aktach sprawy brak było jednak jakiegokolwiek dokumentu na tę okoliczność. Skoro natomiast obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z mocy prawa z pierwszym dniem miesiąca następującym po miesiącu rejestracji odbiornika, to rolą wierzyciela jest wykazanie tego faktu w sposób nie budzący wątpliwości.
Z powyższych powodów – na podstawie art. 134 i 135 p.p.s.a. - konieczne było uchylenie postanowień P. P. S.A. z dnia 22 lutego 2017 r. nr [...] oraz z dnia 12 marca 2018 r. nr [...] zawierających stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu oraz zaskarżonych w sprawie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji. Wprawdzie organy egzekucyjne podporządkowały się regule związania stanowiskiem wierzyciela przewidzianej w art. 34 § 1 u.p.e.a., jednakże z uwagi na stwierdzenie, że wierzyciel w swoim stanowisku dopuścił się naruszenia przepisów prawa w ramach sprawy objętej skargą na postanowienie organu egzekucyjnego, konieczne było także uchylenie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji.
Postępowanie organów w niniejszej sprawie skutkowało naruszeniem zasad prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej przewidzianych przepisami k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., a w szczególności art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy działają na podstawie przepisów prawa (która to zasada wywodzi się z zasady przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP), i oznacza, że działanie organu administracji zostanie zakwalifikowane jako niezgodne z prawem zarówno wówczas, gdy zostało podjęte niezgodnie z obowiązującym prawem, jak i wówczas, gdy nie było podstawy prawnej do danego działania (por. druga teza wyroku NSA z 17 maja 1996 r., III SA 535/95, "Serwis Podatkowy" 1998, nr 11, s. 71).
Tym samym naruszono pozostałe zasady prowadzenia postępowania, w tym zasadę zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.)
W sytuacji uwzględnienia zarzutu skargi co do nieistnienia obowiązku skarżącego z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 do czerwca 2016 r., bezprzedmiotowe było ustosunkowywanie się do pozostałych zarzutów skargi, w tym w szczególności do żądanego przez skarżącego przesądzenia o zwolnieniu skarżącego i jego małżonki od opłaty abonamentowej od marca 2010 r.
Dla porządku należy jednak wskazać, że zarzuty skargi dotyczące zastosowanie restrykcyjnego przepisu uniemożliwiającego skargę do sądu za pośrednictwem wierzyciela były w sprawie nieuprawnione. Zgodnie bowiem z przywołanym na wstępie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym zostały wyłączone spod kontroli sądowoadministracyjnej. W konsekwencji wierzyciel w postanowieniu z dnia 12 marca 2018 r. prawidłowo pouczył skarżącego o niezaskarżalności wydanego postanowienia. W przypadku gdyby skarżący nie zastosował się do powyższego pouczenia i złożył skargę do sądu, zostałaby ona odrzucona (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 897/17).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel zobowiązany będzie ponownie zweryfikować swoje stanowisko w ramach zgłoszonych zarzutów, z uwzględnieniem oceny i wskazań sądu – stosownie do art. 153 p.p.s.a. - tj. wykazać datę zarejestrowania odbiorników RTV przez skarżącego oraz datę przesłania (lub doręczenia) skarżącemu zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego pod właściwym adresem, a także załączyć dowody, z których wynikałyby ww. daty. Brak udowodnienia tych okoliczności uzasadniać będzie umorzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W przypadku zaś wykazania tych okoliczności przez wierzyciela i uzyskania zweryfikowanego stanowiska wierzyciela, stosownie do wskazań sądu, organ egzekucyjny zobowiązany będzie do ponownego rozpoznania zarzutów skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z 134 i art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składał się wpis od skargi w wysokości [...] zł.
Wszystkie powołane wyżej orzeczenia publikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.nsa.gov.pl