Uzasadnienie
Skarżąca E D, w dniu 28 października 2015 r. (data nadania pisma na poczcie), w sprawie z jej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku skarżąca podała, że jest osobą samotną, utrzymującą się wyłącznie z emerytury. Koszty utrzymania domu, w tym wydatki na: zakup opału ([...] zł rocznie), energię elektryczną ([...] zł/miesiąc), wodę ([...] zł/miesiąc), telefon ([...] zł), podatki do gminy ([...] zł/3 miesiące), wywóz śmieci ([...] zł/miesiąc), pochłaniają znaczną część jej świadczenia emerytalnego wynoszącego [...] zł.
W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca podała, że posiada dom parterowy o pow. [...]` m kw., częściowo wyremontowany, budynek tzw. "poniemiecki" w wieku 90 lat o wartości ok [...] tys. zł, a także grunt o pow. [...]ha, z powodu braku dojazdu niewykorzystywany do celów rolniczych czy ogrodowych, bez możliwości zbycia, sklasyfikowany jako zakrzewiony nieużytek. Skarżąca wykazała oszczędności w kwocie [...] zł. Nie wykazała innych zasobów pieniężnych, papierów wartościowych i wierzytelności.
Skarżąca, odpowiadając na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów, dotyczących jej sytuacji finansowej, przedłożyła:
- 1) wydruk z bankomatu z rachunku prowadzonego w Banku [...]z 7 listopada 2015 r., ze stanem środków dostępnych w kwocie [...] zł;
- 2) dowód przelewu na rachunek skarżącej tytułem emerytury kwoty [...] zł sporządzony 8.06.2015 r.;
- 3) kopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A za 2014r., z którego wynika, że skarżąca uzyskała przychód z emerytury w kwocie [...] zł.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych.
Natomiast strona ubiegająca się przed sądem administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym.
Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Skarżąca w niniejszej sprawie ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Należy zauważyć, że skarżąca opłaciła należny w niniejszej sprawie wpis od skargi w kwocie [...] zł i skarga podlegała merytorycznemu rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. A zatem ewentualne dalsze koszty postępowania, które mogą powstać na tym etapie sprawy, to opłata kancelaryjna za wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem w kwocie [...] zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł.
Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.
Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić dalszych kosztów sądowych niniejszego postępowania w kwocie [...] zł.
Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.
Skarżąca do takich osób nie należy. Uzyskuje stałe dochody z emerytury w kwocie ok. [...] zł, posiada majątek w postaci nieruchomości (dom i grunt), zgromadziła oszczędności w kwocie [...] zł. Skarżąca jednocześnie nie wykazała, aby ponosiła nadzwyczajne wydatki, posiadała jakiekolwiek zadłużenia, czy zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna skarżącej jest stabilna i że posiada ona dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji.
Wskazać również należy, że zasadą jest, iż w przypadku dysponowania przez skarżącą oszczędnościami, brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami sądowymi do wysokości posiadanych oszczędności, które co do zasady powinna ponieść skarżąca inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Tymczasem w sprawie niniejszej skarżąca wskazała, że dysponuje oszczędnościami w wysokości [...] zł, tj. w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie ([...] zł). Posiadanie oszczędności we wskazanej wysokości skutkuje brakiem podstaw do tego, aby stwierdzić, że strona nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które uniemożliwiłyby poniesienie, kosztów sądowych w tej sprawie. Zatem w ocenie referendarza sądowego, skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w rozpoznawanej sprawie.
Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.