Uzasadnienie
W dniu 26 października 2011 r. skarżący R M, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 200 zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF.
Z uzasadnienia wniosku wynikało, iż skarżący jest emerytem, jego miesięczny dochód z emerytury wojskowej wynosi [...] zł brutto ([...] zł netto), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (ur. 1997 r.), którą ma na utrzymaniu, i na którą jest zobowiązany płacić alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał, że jest osobą chorą, posiada orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej nr [...]z dnia [...]r. zaliczające go do III grupy inwalidzkiej. Związku z tym wykazał, że koszty leków to kwota 100 zł co miesiąc, a koszty utrzymania lokalu mieszkalnego to kwota 600 zł. W oświadczeniu majątkowych skarżący podał, ze posiada jedynie udział w ½ działki o powierzchni 1,80 ha; innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.) nie wykazał.
Pismem z dnia 25 listopada 2011 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów w terminie siedmiodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o:
- - wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych w tym lokat, kart kredytowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, leczenie oraz potwierdzające opłacanie alimentów z okresu ostatnich dwóch miesięcy;
- - dodatkowe oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, wyjaśniające, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy mieszka z żoną lub innymi osobami (poza córką), czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, czy żona lub inne osoby partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości, a także o wysokości dochodów żony i tych osób i stanie majątkowym małżonki, jeśli skarżący jest rozwiedziony – o przedłożenie kopi orzeczenia sądu;
- - odpis orzeczenia o zaliczeniu skarżącego do III grupy inwalidzkiej;
- - dokument potwierdzający wysokość otrzymywanej emerytury (np. zaświadczenie od organu emerytalnego, kopia decyzji o ostatniej waloryzacji świadczenia, odcinek przekazu pocztowego, wyciąg z rachunku bankowego).
Pismo to zostało doręczone w trybie tzw. fikcji doręczenia (dwukrotne awizo) w dniu 13 grudnia 2011 r. Przesyłkę zawierającą wezwanie awizowano po raz pierwszy w dniu 29 listopada 2011 r. i złożono ją na okres siedmiu dni we wskazanej placówce pocztowej. Przyczynę jej niedoręczenia określono jako "adresat nieobecny". W dniu 7 grudnia 2011 r. przesyłkę tę awizowano powtórnie, a następnie w dniu 15 grudnia 2011 r. odesłano ją nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie".
R Ma w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie R M, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004).
Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania.
Ze złożonego wniosku wynikło, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnią córką, miesięczny dochód strony to kwota ok. [...]zł netto z emerytury wojskowej, a majątek to ½ udziału w działce o powierzchni 1,80 ha. Skarżący nie wykazał oszczędności. Miesięczne wydatki skarżącego to: alimenty w kwocie 500 zł, opłaty za lokal mieszkalny w kwocie 600 zł, oraz 100 zł na zakup leków. Skarżący oświadczył, że jest osobą chorą, inwalidą III gr. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i jego możliwości płatniczych, skarżący został wezwany pismem z dnia 25 listopada 2011 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować przedstawione dane jak też uzupełniających wniosek w zakresie sytuacji rodzinnej, dochodów, wydatków i stanu majątkowego rodziny. Wymagało bowiem ustalenia, czy skarżący faktycznie nie posiada oszczędności, jakie ponosi wydatki, czy w wydatkach tych partycypują inne osoby z tytułu wspólnego zamieszkiwania, jaki jest jego stan cywilny oraz wysokość dochodów i stan majątku małżonki, ponieważ okoliczności te mogą rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych.
Skarżący nie odebrał pisma ani osobiście, ani z placówki pocztowej, co powodowało, że pismo po upływie czternastodniowego terminu od pierwszego awizo musiało zostać uznane za doręczone (art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a.). Prawna fikcja doręczenia zaktualizowała się zatem 13 grudnia 2011 r., a od 14 grudnia 2011 r. rozpoczął bieg siedmiodniowy termin sądowy na złożenie żądanych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów. Pomimo upływu terminu skarżący nie wywiązał się z wezwania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i w konsekwencji uniemożliwiało poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii.
Ostatecznie należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.